Romantyzm — epoka literacka

Polski romantyzm zaczyna się w 1822 roku, gdy w Wilnie ukazał się pierwszy tom Poezji Adama Mickiewicza z Balladami i romansami. Trwa do wybuchu powstania styczniowego w 1863 roku. Już w 1820 roku powstała Oda do młodości, która stała się hymnem młodego pokolenia. Romantycy stawiali uczucie ponad rozumem, cenili ludowe podania, tajemnicę i nadprzyrodzoność, a ich bohater to samotny buntownik o wielkich namiętnościach.

Po klęsce powstania listopadowego najwięksi poeci tworzyli na emigracji. Mickiewicz wydał tam Dziady cz. III (1832) i Pana Tadeusza (1834), a Juliusz Słowacki Kordiana i Balladynę. Z Dziadów wyrasta mesjanizm, wiara w szczególne posłannictwo Polski. Walkę o wolność upamiętnia Reduta Ordona. W kraju Aleksander Fredro pisał komedie, w tym Zemstę. Z tą epoką serwis łączy też Baśnie Andersena i Trzech muszkieterów Dumasa.

Równolegle z romantyzmem w Europie Zachodniej rozwijała się powieść realistyczna, wiernie odtwarzająca społeczeństwo i codzienność. Należą do niej Ojciec Goriot Balzaka (1835), Klub Pickwicka Dickensa (1836–1837), Martwe dusze Gogola (1842) i Pani Bovary Flauberta (1857). Serwis umieszcza je w romantyzmie, podobnie jak Opowieść wigilijną (1843), bo polski pozytywizm zaczyna się dopiero w 1863 roku.