Złota kaczka — charakterystyka postaci
Zaklęta królewna z podziemi Warszawy w utworze Wybrane podania i legendy polskie. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Złota kaczka mieszka w lochach starego zamczyska przy ulicach Ordynackiej i Tamce, czyli pod dzisiejszym Zamkiem Ostrogskich. Pływa po jeziorku w ogromnej sklepionej piwnicy. Ukazuje się w noc świętojańską. Gdy szewczyk Lutek ją woła, zamienia się w przepiękną królewnę o złotych włosach do ziemi.
Królewna daje Lutkowi sakiewkę ze stu dukatami. Obiecuje mu kopalnie złota i ogromne bogactwa, jeśli w ciągu jednego dnia wyda wszystko wyłącznie na siebie, bez dawania komukolwiek ani grosza. Gdy chłopak dzieli się złotem z głodnym żołnierzem, królewna mówi mu, że nie dotrzymał obietnicy, i znika.
Oppman ocenia ją surowo. Pisze, że musiała być złą boginką, skoro żądała, by myśleć tylko o sobie. W dawnych wersjach warszawskich różnie ją przedstawiano, raz jako nieszczęśliwą ofiarę zaklęcia, raz jako złą istotę. Przy Zamku Ostrogskich stoi dziś niewielki pomnik złotej kaczki w sadzawce.
Cechy — Złota kaczka
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Tajemnicza | Ukazuje się tylko w noc świętojańską w podziemiach starego zamku. |
| Piękna | W ludzkiej postaci ma złote włosy do ziemi i oczy jak gwiazdy. |
| Kusząca | Obiecuje Lutkowi niezmierne skarby i kopalnie złota. |
| Wymagająca | Stawia warunek, by wydać sto dukatów w jeden dzień tylko na siebie. |
| Samolubna | Zabrania dzielenia się choćby groszem z kimkolwiek. |
| Bezwzględna | Znika, gdy Lutek pomaga biednemu, i nie daje mu drugiej szansy. |
Częste pytania — Złota kaczka
Gdzie mieszka złota kaczka?
W lochach starego zamku przy ulicach Ordynackiej i Tamce w Warszawie, na podziemnym jeziorku. Dziś to miejsce kojarzy się z Zamkiem Ostrogskich.
Jaki warunek postawiła złota kaczka?
Lutek miał w jeden dzień wydać sto dukatów wyłącznie na siebie i nie dać nikomu ani grosza.
Dlaczego Lutek nie dostał skarbów?
Bo oddał większość dukatów głodnemu, bezrękiemu żołnierzowi. Złamał w ten sposób warunek królewny.
Czy złota kaczka jest dobra, czy zła?
Oppman uważa ją za złą boginkę, bo uczyła myślenia tylko o sobie. W innych dawnych wersjach bywa nieszczęśliwą zaklętą królewną albo bezwzględną boginką, która mści się za nieudaną próbę.
Od kiedy znana jest legenda o złotej kaczce?
Była dobrze znana w Warszawie już w 1830 roku, gdy Andrzej Słowaczyński oparł na niej wodewil „Chłopiec studukatowy”.