Maciej Boryna — charakterystyka postaci
Najbogatszy gospodarz w Lipcach w utworze Chłopi. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Boryna jest w Lipcach kimś więcej niż bogatym gospodarzem — jest miarą, do której wszyscy się odnoszą. Ma trzydzieści morgów, dwie żony za sobą i pięćdziesiąt osiem lat: „a dyć na Zielną skończyłem pięćdziesiąt i osiem roków”. Siła jego pozycji bierze się wprost z ziemi, a jego charakter — z lęku, że tę ziemię straci.
Dlatego nie oddaje nic. Zięć-kowal domaga się sześciu morgów i morgi lasu, syn Antek czeka na swoje, a odpowiedź jest zawsze ta sama: „póki rucham tymi kulasami, to ani jednej morgi nie odpiszę i do waju na wycug nie pójdę”. Trzeci ożenek z młodziutką Jagną ma dwa cele naraz — gospodyni w domu i kolejne lata, przez które dzieci nie sięgną po grunt.
Nie jest przy tym karykaturą skąpca. Reymont pokazuje go jako człowieka gospodarnego i sprawiedliwego wedle wiejskiej miary, szanowanego w gromadzie, twardego wobec innych, ale najtwardszego wobec siebie. Gdy podejrzewa żonę i syna, nie robi awantury — czai się nocami, pilnuje, czeka. A gdy się upewnia, podpala bróg i rzuca się na Antka z widłami.
Jego śmierć jest najsłynniejszą sceną powieści. Po bitwie o las leży tygodniami bez przytomności, raz tylko krzycząc: „swojego bronić! Nie dajta się, chłopy!”. Pewnej wiosennej nocy wstaje, wychodzi w pole, klęka na zagonie, nabiera ziemi w nastawioną koszulę i zaczyna nią siać „tym błogosławiącym, półkolistym rzutem”. Idzie aż na skraj pól, a zboża wołają za nim: „Gospodarzu! Gospodarzu! Ostańcie z nami!”. Umiera na własnej roli — i dopiero w tej scenie widać, że jego chciwość była formą przywiązania.
Cechy — Maciej Boryna
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Zapobiegliwość | Gospodaruje wzorowo i pilnuje, żeby nic się nie zmarnowało: „przez sito wszyćko leci”. |
| Nieustępliwość | Nie odpisze nikomu ani jednej morgi, dopóki żyje. |
| Autorytet | Jego zdanie waży w gromadzie najwięcej; wieś liczy się z nim nawet w sporze z dworem. |
| Zazdrość | Podejrzewając żonę i syna, całymi nocami czai się i nasłuchuje, aż wreszcie podpala bróg. |
| Mistyczna więź z ziemią | Umiera, obsiewając pole ziemią nabraną w koszulę — jakby wracał do niej w tym samym geście, którym ją obsiewał całe życie. |
Częste pytania — Maciej Boryna
Kim jest Maciej Boryna?
Najbogatszym gospodarzem we wsi Lipce, właścicielem trzydziestu morgów, dwukrotnym wdowcem w wieku pięćdziesięciu ośmiu lat. W pierwszym tomie żeni się po raz trzeci — z młodą Jagną Paczesiówną.
Dlaczego Boryna nie chce oddać ziemi dzieciom?
Bo wraz z ziemią oddałby wszystko: pozycję, niezależność i sens życia. Przejście na wycug, czyli na utrzymanie dzieci, uważa za upokorzenie. Mówi wprost, że dopóki się rusza, nie odpisze ani jednej morgi.
Dlaczego Boryna żeni się z Jagną?
Potrzebuje gospodyni — po śmierci drugiej żony gospodarstwo podupada. Ożenek ma jednak także wymiar taktyczny: odsuwa moment podziału gruntów i osłabia pozycję dzieci. Pomysł podsunął mu wójt, początkowo półżartem.
Co dzieje się przy brogu?
Boryna udaje wyjazd, a nocą zastaje Jagnę z Antkiem przy brogu. Podpala go, rzuca się na syna z widłami i przebija go do ziemi; Antek wyrywa się i ucieka, Jagna znika w ciemności. Nad wsią staje łuna, a wieś ma temat na wiele tygodni.
Jak umiera Boryna?
W bitwie o las borowy uderza go kolbą w głowę. Po tygodniach nieprzytomności stary wstaje nocą, wychodzi w pole i obsiewa zagony ziemią nabraną w koszulę. Słyszy wołanie zbóż „Gospodarzu!” i „Ostańcie z nami!” — i umiera na swojej roli.
Czy Boryna to postać pozytywna?
Reymont nie ustawia go po żadnej stronie. Jest twardy, zazdrosny i bezwzględny wobec własnych dzieci, ale też gospodarny, odważny i wierny temu, co uważa za swoje. Scena śmierci nadaje jego uporowi wymiar niemal religijny.