Jagna Paczesiówna — charakterystyka postaci
Najpiękniejsza dziewczyna w Lipcach, trzecia żona Boryny w utworze Chłopi. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Jagna jest w Lipcach zjawiskiem: najpiękniejsza, śpiewa, tańczy i jako jedyna we wsi robi coś, co nie służy niczemu praktycznemu. Z kolorowych papierów, które Boryna przywiózł jej z miasta, wystrzyga wycinanki — kółka, kwiatuszki, psy goniące owce, całe procesje z księdzem i chorągwiami — i przystraja nimi pułap izby przed własnym weselem. Wieś dziwuje się temu jak cudowi i zaraz o tym zapomina.
Bo jej miejsce w tym świecie wyznacza nie talent, tylko grunt i uroda. O jej małżeństwie decyduje matka, Dominikowa, licząc morgi: „a jak zapis zrobi, to już go tak narychtuję, żeby gront wypadł w podle naszego… a choćby i ze sześć morgów zapisał”. Jagny nikt nie pyta o zdanie i ona sama go nie ma — przyjmuje decyzję jak pogodę.
Tę samą bierność widać we wszystkich jej związkach. Nie planuje niczego i niczego nie broni: idzie za tym, co ją w danej chwili przyciąga — najpierw Antek, potem wójt, wreszcie Jasio, syn organisty przygotowujący się do stanu duchownego. Nie umie i nie próbuje kalkulować, a w świecie, w którym wszystko jest kalkulacją, to okazuje się najgroźniejsze.
Wyrok gromady jest natychmiastowy i zbiorowy. Kobiety z organiściną i wójtową na czele wdzierają się do chałupy, tratują matkę, rozbijają głowę broniącemu jej Mateuszowi i wywlekają Jagnę z alkierza. Związana, pobita, leży na wozie z gnojem, a Reymont nazywa ją wtedy wprost „skrzywdzoną ponad człowiecze wyrozumienie”. Wraca ledwie żywa i przez dwa tygodnie majaczy, przyzywając Jasia.
Cechy — Jagna Paczesiówna
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Uroda | Uchodzi za najpiękniejszą dziewczynę we wsi i to ona decyduje o całym jej losie. |
| Artystyczna wrażliwość | Wystrzyga wycinanki z kolorowych papierów — jedyna w Lipcach robi coś bez praktycznego celu. |
| Bierność | Nie podejmuje decyzji: ani o małżeństwie, ani o kolejnych związkach. |
| Obcość wobec gromady | Nie umie liczyć, targować się ani udawać — i przez to nie mieści się w porządku wsi. |
| Bezbronność | Gdy przychodzi wyrok, nie broni się i nie wydaje głosu. |
Częste pytania — Jagna Paczesiówna
Kim jest Jagna?
Agnieszką Paczesiówną, córką Dominikowej, uchodzącą za najpiękniejszą dziewczynę w Lipcach. W pierwszym tomie wychodzi za najbogatszego gospodarza we wsi, pięćdziesięcioośmioletniego Macieja Borynę.
Dlaczego Jagna wyszła za starego Borynę?
Nie ona o tym zdecydowała. Małżeństwo zaaranżowała matka, dla której liczył się zapis gruntu — planowała, żeby ziemia wypadła obok ich własnej. Jagna przyjęła decyzję bez sprzeciwu i bez entuzjazmu.
Czy Jagna kogoś naprawdę kocha?
Powieść pokazuje ją raczej jako osobę ulegającą uczuciom niż je wybierającą. Najsilniej wiąże ją Antek, ale kolejne związki — z wójtem, z Jasiem — przychodzą bez planu. Jagna nie kalkuluje, i to jest zarazem jej niewinność, i jej zguba.
Za co wieś wywiozła Jagnę na gnoju?
Za romans z Jasiem, synem organisty, który przygotowywał się do stanu duchownego. Wcześniejsze związki gromada znosiła; ten uznała za świętokradztwo. Wyrok wykonały kobiety, prowadzone przez matkę Jasia i żonę wójta.
Czy Reymont potępia Jagnę?
Nie. W scenie wywózki nazywa ją „pohańbioną na wieki, skrzywdzoną ponad człowiecze wyrozumienie i nieszczęsną ponad wszystko”. Ocenę gromady wkłada z kolei w usta Mateusza, który na słowa dziada o strasznym „gniewie całego narodu” odpowiada, że bywa on „głupia i zła, i niesprawiedliwa”.
Co dzieje się z Jagną na końcu?
Wraca do wsi nieprzytomna i przez dwa tygodnie leży w gorączce, przyzywając Jasia. Opiekuje się nią matka, która sama jest już „kiej trup”. Powieść nie rozstrzyga, czy Jagna wyzdrowieje.