Cytaty — Wybrane wiersze poetów epoki baroku
23 cytaty z kontekstem — gotowe do wykorzystania w wypracowaniu i na lekcji.
„Ehej, jak gwałtem obrotne obłoki I Tytan prętki lotne czasy pędzą!”
Sęp Szarzyński, Sonet I, w. 1–2. Początek sonetu z obrazem nieba, które obraca się i pędzi czas. Tekst według Wolnych Lektur (Rytmy abo wiersze polskie w wyborze, Warszawa 1914), w dawnej pisowni.
„Niestałe dobra. O, stokroć szczęśliwy, Który tych cieniów wczas zna kształt prawdziwy!”
Sęp Szarzyński, Sonet I, w. 13–14. Puenta sonetu. Szczęśliwy jest ten, kto w porę pozna, że dobra ziemskie to tylko cienie. Źródło Wolne Lektury.
„Pokój — szczęśliwość; ale bojowanie Byt nasz podniebny”
Sęp Szarzyński, Sonet IV, w. 1–2. Teza sonetu, że życie na ziemi jest walką. Źródło Wolne Lektury.
„Cóż będę czynił w tak straszliwym boju, Wątły, niebaczny, rozdwojony w sobie?”
Sęp Szarzyński, Sonet IV, w. 9–10. Pytanie słabego człowieka o to, jak przetrwać walkę z szatanem, światem i ciałem. Źródło Wolne Lektury.
„Ty mnie przy sobie postaw, a prześpiecznie Będę wojował i wygram statecznie!”
Sęp Szarzyński, Sonet IV, w. 13–14. Zakończenie modlitwy do Boga. „Prześpiecznie” znaczy bezpiecznie, a „statecznie” pewnie. Źródło Wolne Lektury.
„I nie miłować ciężko, i miłować Nędzna pociecha”
Sęp Szarzyński, Sonet V, w. 1–2. Otwarcie sonetu o miłości do rzeczy przemijających. Źródło Wolne Lektury.
„Gdy ciebie, wiecznej i prawej piękności, Samej nie widzi, celu swej miłości.”
Sęp Szarzyński, Sonet V, w. 13–14. Zakończenie sonetu z apostrofą do Boga, wiecznego piękna. „Prawy” znaczy tu prawdziwy. Źródło Wolne Lektury.
„Dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt, żywot ludzki słynie.”
Naborowski, „Krótkość żywota”, w. 5. Słynne wyliczenie rzeczy ulotnych. Tekst według Wolnych Lektur (Daniel Naborowski, Poezje, oprac. Jan Dürr-Durski, Warszawa 1961).
„Nazwan być czwartą częścią mgnienia; wielom była Kolebka grobem, wielom matka ich mogiła.”
Naborowski, „Krótkość żywota”, w. 11–12. Zakończenie wiersza. Życie trwa krócej niż mgnienie oka, a wielu umiera tuż po narodzinach. Źródło Wolne Lektury.
„Miłujmy i żartujmy, Żartujmy i miłujmy, Lecz pobożnie, uczciwie,”
Naborowski, „Marność”, w. 5–7. Zachęta do radości życia w granicach uczciwości. Źródło Wolne Lektury.
„Nad wszytko bać się Boga — Tak fraszką śmierć i trwoga.”
Naborowski, „Marność”, w. 9–10. Puenta wiersza. Bojaźń Boża odbiera lęk przed śmiercią. Źródło Wolne Lektury.
„Fraszka wszytko na świecie, fraszka z każdej strony!”
Naborowski, „Cnota grunt wszystkiemu”, w. 1. Teza wiersza. Tekst według Wikiźródeł (strona utworu nie podaje wydania źródłowego).
„Tą kto żyje, ma dosyć, choć nie ma niczego, A bez tej kto umiera, już nic ze wszytkiego.”
Naborowski, „Cnota grunt wszystkiemu”, w. 19–20. Ostatni dwuwiersz o cnocie jako jedynym prawdziwym bogactwie. Źródło Wikiźródła.
„Leżysz zabity i jam też zabity, Ty — strzałą śmierci, ja — strzałą miłości,”
Morsztyn, „Do trupa”, w. 1–2. Początek sonetu z porównaniem zmarłego i zakochanego. Tekst według Wolnych Lektur (Jan Andrzej Morsztyn, 275 wierszy, Warszawa 1977).
„Ty się rozsypiesz prochem w małej chwili, Ja się nie mogę, stawszy się żywiołem Wiecznym mych ogniów, rozsypać popiołem.”
Morsztyn, „Do trupa”, w. 12–14. Puenta sonetu. Los kochanka okazuje się gorszy od losu zmarłego. Źródło Wolne Lektury.
„Oczy są ogień, czoło jest zwierciadłem, Włos złotem, perłą ząb, płeć mlekiem zsiadłem, Usta koralem, purpurą jagody, Póki mi, panno, dotrzymujesz zgody.”
Morsztyn, „Niestatek”, w. 1–4. Pierwsza część wiersza. „Płeć” to cera, a „jagody” to policzki. Źródło Wolne Lektury.
„Jak się zwadzimy — jagody są trądem,”
Morsztyn, „Niestatek”, w. 5. Początek drugiej części, w której po kłótni uroda panny zamienia się w brzydotę. Źródło Wolne Lektury.
„Przebóg! Jak żyję, serca już nie mając? Nie żyjąc, jako ogień w sobie czuję?”
Morsztyn, „Cuda miłości”, w. 1–2. Pierwsze pytania pełne oksymoronów. Źródło Wolne Lektury.
„Cuda te czyni miłość, jej to czyny, Którym kto by chciał rozumem się bronić, Tym prędzej w sidło z rozumem swym wskoczy.”
Morsztyn, „Cuda miłości”, w. 12–14. Puenta sonetu. Rozum nie chroni przed miłością. Źródło Wolne Lektury.
„O czymże Polska myśli i we dnie i w nocy? Żeby sześć zaprzęgano koni do karocy;”
Potocki, „Zbytki polskie”, w. 1–2. Początek satyry na szlachecki zbytek. Tekst według Wikiźródeł (Wacław Potocki, Ogród fraszek, wyd. Aleksander Brückner, t. II, Lwów 1907, nr 191).
„O tym szlachta, panowie, o tym myślą księża, Choć się co rok w granicach swych ojczyzna zwęża.”
Potocki, „Zbytki polskie”, w. 17–18. Zestawienie luksusu elit z kurczącym się państwem. Źródło Wikiźródła.
„Kto widział ludzi budzić w pierwospy? oszalał Pan rotmistrz, abo sobie gorzałki w czub nalał?”
Potocki, „Pospolite ruszenie”, w. 11–12. Szlachcic obudzony na alarm uważa rotmistrza za szaleńca albo pijaka. Tekst według Wikiźródeł (Ogród fraszek, wyd. Aleksander Brückner, t. II, Lwów 1907, nr 210).
„Widząc dobosz, że go nikt zgoła nie usłucha Poszedł i sam spać, nim kto strzepie mu kożucha,”
Potocki, „Pospolite ruszenie”, w. 17–18. Zakończenie scenki. Dobosz rezygnuje z budzenia obozu. Źródło Wikiźródła.
Cytaty pochodzą z utworu Wybrane wiersze poetów epoki baroku, którego autorem jest Mikołaj Sęp Szarzyński, Daniel Naborowski, Jan Andrzej Morsztyn, Wacław Potocki. Przytaczamy je w zakresie dozwolonego użytku, na potrzeby omówienia lektury.