Szlachta (we fraszkach Potockiego) — charakterystyka postaci
Zbiorowy bohater „Zbytków polskich” i „Pospolitego ruszenia” w utworze Wybrane wiersze poetów epoki baroku. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
W Zbytkach polskich Potocki zaczyna od pytania o całą Polskę, a potem dokładnie wskazuje winnych. To „szlachta, panowie” i „księża”. Ich myśli zajmuje przepych. Chcą jeździć karocą w sześć koni, ubierać służbę w srebro i korale, obsypywać żony perłami i diamentami i stawiać na stołach cukrowe piramidy. Przestają widzieć, że ojczyzna się kurczy, a żołnierze umierają bez zapłaty.
W Pospolitym ruszeniu szlachta jest w obozie wojskowym. Gdy rotmistrz każe ją obudzić na alarm, jeden ze szlachciców z namiotu wyzywa dobosza i obraża rotmistrza. Uważa, że wolnego i równego szlachcica nie wolno budzić w nocy ani stawiać na straży razem z chłopami. Grozi, że rotmistrz odpowie za to w Proszowicach.
Oba wiersze pokazują wady, które Potocki widział u współczesnych. Są to zamiłowanie do zbytku, lekceważenie obowiązków i źle rozumiana złota wolność.
Cechy — Szlachta (we fraszkach Potockiego)
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Rozrzutna | Myśli, „Żeby sześć zaprzęgano koni do karocy” („Zbytki polskie”). |
| Próżna | Nosi perły przy kontuszach, a wkrótce będzie je nosić „na uszach” („Zbytki polskie”). |
| Ślepa na los kraju | Ojczyzna się „zwęża”, a żołnierze umierają „na borg” („Zbytki polskie”). |
| Leniwa | Szlachcic pyta, „Kto widział ludzi budzić w pierwospy?” („Pospolite ruszenie”). |
| Zarozumiała | Żąda, by rotmistrz „wolnej równej szlachty” nie morzył snem („Pospolite ruszenie”). |
| Nieposłuszna | Nikt nie słucha dobosza i rotmistrz w końcu sam się kładzie („Pospolite ruszenie”). |
Częste pytania — Szlachta (we fraszkach Potockiego)
Kogo Potocki krytykuje w „Zbytkach polskich”?
Szlachtę, magnatów i duchownych, czyli w słowach poety „szlachta, panowie” i „księża”, którzy myślą o luksusie zamiast o obronie kraju.
Jakie zbytki wymienia poeta?
Karoce z sześcioma końmi, służbę ubraną w srebro i korale, perły i diamenty, złociste sprzęty, sobole, muzykę, cukrowe piramidy i wino w kryształach.
Dlaczego szlachcic z „Pospolitego ruszenia” nie chce wstać?
Bo uważa, że wolnego szlachcica nie wolno budzić w pierwszym śnie. Według niego rotmistrz albo zwariował, albo się upił.
Co znaczy groźba „Sprawi się w Proszowicach”?
Szlachcic zapowiada, że rotmistrz będzie się tłumaczył w Proszowicach, gdzie zbierał się sejmik szlachty krakowskiej, za to, że kazał braci szlacheckiej stawać na straży razem z chłopami.
Jaką wadę szlachty pokazują oba wiersze?
Przedkładanie własnej wygody i wolności nad dobro państwa. Szlachta woli zbytek i sen niż wysiłek dla ojczyzny.