Cytaty — Wybrane utwory polskiego średniowiecza: Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
16 cytatów z kontekstem — gotowe do wykorzystania w wypracowaniu i na lekcji.
„Posłuchajcie, bracia miła, Kcęć wam skorżyć krwawą głowę; Usłyszycie moj zamętek, Jen mi się zstał w Wielki Piątek.”
„Lament świętokrzyski”, strofa 1, wersy 1–4. Matka zwraca się do ludzi pod krzyżem i chce się poskarżyć na nieszczęście, które spotkało ją w Wielki Piątek. „Bracia miła” to dawny wołacz od słowa „brać” (miła braci), „kcęć” znaczy „chcę”, „skorżyć” to „poskarżyć się”, „zamętek” to smutek, a „jen mi się zstał” to „który mi się przydarzył”. Wszystkie cytaty pochodzą z Wolnych Lektur, które podają oba utwory w transkrypcji za „Chrestomatią staropolską” W. Wydry i W.R. Rzepki (Wrocław 1995).
„Jednegociem Syna miała I tegociem ożalała.”
„Lament świętokrzyski”, strofa 2, wersy 7–8. Maryja mówi, że miała tylko jednego Syna i właśnie go opłakuje. „Jednegociem Syna miała” znaczy „jednego Syna miałam”, a „ożaleć” to „opłakać”.
„Synku miły i wybrany, Rozdziel z matką swoją rany;”
„Lament świętokrzyski”, strofa 4, wersy 14–15. Czuły zwrot do Syna i prośba, by podzielił się z matką swoimi ranami.
„Twoja główka krzywo wisa, tęć bych ja podparła; Krew po tobie płynie, tęć bych ja utarła; Picia wołasz, piciać bych ci dała, Ale nie lza dosiąc twego świętego ciała.”
„Lament świętokrzyski”, strofa 5, wersy 22–25. Matka chce pomóc Synowi, ale nie może go dosięgnąć. „Wisa” znaczy „zwisa”, „tęć bych ja podparła” to „podparłabym ją”, „utrzeć” to „otrzeć”, „nie lza” to „nie można”, a „dosiąc” to „dosięgnąć”.
„O anjele Gabryjele, Gdzie jest ono twe wesele,”
„Lament świętokrzyski”, strofa 6, wersy 26–27. Apostrofa do anioła zwiastowania. Matka pyta, gdzie jest obiecana radość. „Wesele” znaczy tu „radość”, a „ono” to „owo”.
„A rzekęcy: „Panno, pełna jeś miłości!” A ja pełna smutku i żałości.”
„Lament świętokrzyski”, strofa 6, wersy 29–30. Maryja przeciwstawia słowa Gabriela swojemu obecnemu stanowi. „Rzekęcy” znaczy „mówiąc”, a „pełna jeś” to „jesteś pełna”.
„Proścież Boga, wy miłe i żądne maciory, By wam nad dziatkami nie były takie to pozory,”
„Lament świętokrzyski”, strofa 7, wersy 32–33. Matka prosi wszystkie matki, by modliły się o to, by nigdy nie zobaczyły swoich dzieci w takim stanie. „Maciory” znaczy „matki”, „żądne” to „proszące, gorąco błagające”, a „pozory” to „widoki”.
„Nie mam ani będę mieć jinego, Jedno ciebie, Synu, na krzyżu rozbitego.”
„Lament świętokrzyski”, strofa 8, wersy 37–38. Zakończenie utworu. „Jinego” znaczy „innego”, a „jedno” to „tylko”.
„Uźrzał człowieka nagiego, Przyrodzenia niewieściego, Obraza wielmi skaradego, Łoktuszą przepasanego.”
„Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, wersy 25–28 (początek opowieści o spotkaniu, w tekście WL jeszcze pod nagłówkiem „De morte prologus”). Polikarp widzi w kościele Śmierć. „Uźrzał” to „ujrzał”, „przyrodzenia niewieściego” znaczy „płci żeńskiej”, „obraza skaradego” to „o szkaradnym wyglądzie”, „wielmi” to „wielce”, a „łoktusza” to „chusta”.
„Ma kosa wisz, trawę siecze, Przed nią nikt nie uciecze.”
„Rozmowa”, pierwsza mowa Śmierci, wersy 79–80. Śmierć porównuje ludzi do zarośli i trawy, które ścina kosą. „Wisz” to zarośla, chwasty, a „uciecze” znaczy „ucieknie”.
„Wstań, mistrzu, odpowiedz, jestli umiesz! Za po polsku nie rozumiesz?”
„Rozmowa”, pierwsza mowa Śmierci, wersy 81–82. Śmierć kpi z leżącego ze strachu uczonego. „Jestli” znaczy „jeśli”, a „za” to „czy”.
„W ten czas się ja poczęła, Gdy Ewa jabłko ruszyła,”
„Rozmowa”, wersy 137–138. Śmierć opowiada o swoich narodzinach w chwili grzechu pierwszych ludzi. „Ruszyć” znaczy tu „dotknąć, zerwać”.
„Lubo stary, lubo młody, Każdemu ma kosa zgodzi; Bądź ubodzy i bogaci, Szwytki ma kosa potraci;”
„Rozmowa”, wielka mowa Śmierci, wersy 176–179. Śmierć mówi, że wszyscy są wobec niej równi. „Lubo” znaczy „czy”, „zgodzi” to „dogodzi”, a „szwytki” to „wszystkich”.
„Ja z króla koronę semknę, Za włosy ji pod kosę wemknę;”
„Rozmowa”, wersy 184–185. Nawet król nie jest bezpieczny. „Semknąć” to „zdjąć”, „ji” znaczy „go”, a „wemknąć” to „wsadzić”.
„Ten jeden mą kosę zwyciężył, Iż trzeciego dnia ożył;”
„Rozmowa”, wersy 211–212. Śmierć przyznaje, że pokonał ją tylko Chrystus, który zmartwychwstał.
„I plebani s miąszą szyją, Jiżto barzo piwo piją”
„Rozmowa”, wersy 272–273. Satyra na grubych proboszczów. „Miąszy” znaczy „gruby”, „jiżto” to „przez to, że”, a „barzo” to „bardzo”.
Cytaty pochodzą z utworu Wybrane utwory polskiego średniowiecza: Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, którego autorem jest tekst anonimowy. Przytaczamy je w zakresie dozwolonego użytku, na potrzeby omówienia lektury.
Pozostałe materiały — Wybrane utwory polskiego średniowiecza: Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
StreszczenieWybrane utwory polskiego średniowiecza: Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Plan wydarzeńWybrane utwory polskiego średniowiecza: Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
BohaterowieWybrane utwory polskiego średniowiecza: Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
ProblematykaWybrane utwory polskiego średniowiecza: Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią