Problematyka — Wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.
Mityzacja rzeczywistości
Schulz opisuje zwykły dom, sklep i małe miasto, ale nadaje im wymiar mitu. Ojciec staje się prorokiem i demiurgiem, strych ptasią arką Noego, a sklep z suknem biblijnym krajobrazem z Synajem i ludem Baala. Wichura ma swoje armie, a lato rodzi trzynasty miesiąc. Sam pisarz nazwał tę metodę mityzacją rzeczywistości. W dziejach jednej rodziny szuka opowieści o stworzeniu świata, upadku i powrocie.
Ojciec i jego klęska
Jakub jest w tomie bohaterem tragicznym i komicznym jednocześnie. Samotnie walczy z nudą i szarością, hoduje ptaki, wygłasza wykłady i broni sklepu przed tłumem. Za każdym razem przegrywa. Adela rozpędza ptaki i przerywa wykłady, rodzina przestaje go brać w rachubę, a on sam maleje, zamienia się w karakona i znika. Dorosły narrator dopiero z czasem rozumie, że ojciec bronił „straconej sprawy poezji” i że domownicy go zdradzili.
Dzieciństwo i pamięć
Świat Sklepów cynamonowych oglądamy oczami dziecka, które wszystko przeżywa intensywnie. Lato jest olśniewające, zima nieskończona, a piesek Nemrod staje się tajemnicą życia. Opowiada jednak dorosły, który przypomina sobie te lata i przetwarza je w wyobraźni. Nie zawsze wie, co widział sam, a co zna z cudzych opowieści. Pamięć łączy się tu ze snem i fantazją.
Materia, forma i tworzenie
W Traktacie o manekinach ojciec głosi, że materia jest żywa, bierna i nieskończenie płodna. Człowiek może ją formować, choćby w tandetne, krótkotrwałe istoty podobne do manekinów. Wykład można czytać jako opowieść o artyście i sztuce, ale też jako bluźnierczą parodię Księgi Rodzaju. Ojciec mówi też o cierpieniu materii uwięzionej w narzuconej formie, na przykład o woskowych figurach i meblach z obcych sobie gatunków drewna.
Prawdziwe i fałszywe
W tomie ciągle pojawia się napięcie między tym, co autentyczne, a tym, co udawane. Sklepy cynamonowe, pełne rzadkich i szlachetnych towarów, są niedostępne. Ulica Krokodyli udaje wielkie miasto, ale jej tramwaje są z papier-mâché, a obiecana rozpusta nigdy się nie spełnia. Ptaki, które wracają w ostatnim opowiadaniu, okazują się z bliska wypchanymi wiechciami piór i papierem. Schulz pokazuje świat, w którym tandeta wypiera to, co prawdziwe.
Kobiecość i władza
Kobiety w tomie są związane z praktycznym życiem i z ciałem. Adela sprząta, gotuje i trzeźwo kładzie kres fantazjom ojca, a jedno jej spojrzenie czy gest rzuca go na kolana. Ciotka Agata promieniuje bujną, przytłaczającą płodnością, przy której znika jej mąż. Szwaczki Polda i Paulina są dla ojca zarazem audytorium i przedmiotem badań. Mężczyźni u Schulza, przede wszystkim ojciec, uosabiają marzenie i intelekt, ale w starciu z kobiecą siłą zawsze ustępują.