Problematyka — Wybrane ballady, w tym Romantyczność
Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.
Rozum czy czucie i wiara
Ballada stawia pytanie, jak człowiek poznaje prawdę. Starzec uznaje tylko to, co da się zobaczyć okiem i zbadać szkiełkiem, czyli przyrządem naukowym. Skoro niczego nie widzi, ducha nie ma. Narrator odpowiada, że istnieją prawdy, do których prowadzi uczucie i wiara. Nazywa je prawdami żywymi, w przeciwieństwie do martwych prawd nauki. Nie odrzuca wiedzy uczonego, ale twierdzi, że nie wystarcza ona, by zrozumieć człowieka. W tym sporze spotykają się oświecenie, które ufało rozumowi i doświadczeniu, oraz romantyzm, który cenił serce, wyobraźnię i intuicję.
Miłość silniejsza niż śmierć
Karusia kocha Jasieńka tak samo jak za jego życia. Mówi do niego czule, poznaje jego twarz i sukienkę, prosi o pocałunek. Śmierć ukochanego jej nie uwolniła. Chciałaby umrzeć, by być z nim, bo bez niego „Nie lubię świata”. Lud widzi w tym dowód, że i Jaś ją kochał, skoro jego dusza do niej wróciła. Ten motyw miłości, która przekracza granicę grobu, Mickiewicz rozwinął później w IV części „Dziadów”.
Samotność człowieka niezrozumianego
Strofa 7 to krótka skarga na świat. Karusia płacze, a ludzie szydzą, mówi, a nikt nie rozumie, widzi, a oni nie widzą. To portret wrażliwej jednostki, samotnej w tłumie. Starzec potwierdza jej słowa, bo nazywa jej przeżycie bredniami. Taki bohater, który czuje i widzi więcej niż inni, a otoczenie uważa go za szalonego, stał się jedną z typowych postaci romantyzmu.
Lud jako strażnik prawdy
Prości ludzie, nazwani w balladzie „prostotą”, nie wyśmiewają dziewczyny. Wierzą jej, współczują i każą modlić się za duszę Jasia. Starzec patrzy na nich z góry i nazywa ich „gawiedzią” i „gminem”. Narrator staje po ich stronie i mówi, że wiara ludu jest głęboka. Romantycy widzieli w ludzie i jego pieśniach źródło prawdy, którą zgubili uczeni. Cały cykl „Ballad i romansów” czerpie z ludowych podań i pieśni.
Świat nadprzyrodzony obok codzienności
W „Romantyczności” duch przychodzi w biały dzień do zwykłej dziewczyny w zwykłym miasteczku. Tekst nie rozstrzyga, czy Jasieńko naprawdę się zjawił, czy Karusia go sobie wyobraża. Ważne jest, że dla niej i dla ludu ta rzeczywistość istnieje. W innych balladach świat nadprzyrodzony jeszcze wyraźniej wkracza w życie ludzi. Z jeziora wychodzi świtezianka, w kościele zjawia się upiór zabitego męża, a w karczmie z kielicha wyskakuje diabeł.
Wina i kara
W wielu balladach cyklu siły nadprzyrodzone wymierzają sprawiedliwość. Strzelec ze „Świtezianki” ginie za złamaną przysięgę, pani z „Lilij” i jej szwagrowie zapadają się pod ziemię razem z cerkwią, a niewierny pan z „Rybki” zamienia się w kamień. W „Świtezi” Bóg ratuje kobiety przed hańbą, a ich wrogów karze trujący kwiat. Ta ludowa moralność jest surowa i prosta. Każda zbrodnia i każda zdrada zostaje ukarana, nawet jeśli ludzki sąd o niej nie wie.