Cytaty — Wybrane ballady, w tym Romantyczność
16 cytatów z kontekstem — gotowe do wykorzystania w wypracowaniu i na lekcji.
„Zdaje mi się, że widzę… Gdzie? Przed oczyma duszy mojej.”
Motto „Romantyczności”, podane w balladzie po angielsku i po polsku. Zapowiada widzenie „oczyma duszy”, czyli to, czego nie dostrzega wzrok. Cytaty pochodzą z wydania Wolnych Lektur, opartego na tomie „Poezje” (t. 1, Kraków 1922).
„Słuchaj dzieweczko! — Ona nie słucha. —”
„Romantyczność”, strofa 1, wersy 1–2. Początek ballady. Później okazuje się, że te same słowa woła do dziewczyny Starzec.
„To dzień biały! to miasteczko! Przy tobie nie ma żywego ducha,”
„Romantyczność”, strofa 1, wersy 3–4. Wołający zwraca uwagę dziewczynie, że jest dzień i wokół nikogo nie ma. Wyrażenie „żywego ducha” brzmi dwuznacznie, bo dziewczyna widzi ducha zmarłego.
„Tyżeś to w nocy? to ty Jasieńku! Ach! i po śmierci kocha!”
„Romantyczność”, strofa 3, wersy 14–15. Początek monologu dziewczyny. Choć jest dzień, ona przeżywa nocne spotkanie ze zmarłym ukochanym.
„Ach, jak tam zimno musi być w grobie! Umarłeś, tak, dwa lata! Weź mię, ja umrę przy tobie, Nie lubię świata.”
„Romantyczność”, strofa 6, wersy 28–31. Karusia prosi, by Jasieńko zabrał ją ze sobą. „Mię” to dawna forma słowa „mnie”.
„Źle mnie w złych ludzi tłumie: Płaczę, a oni szydzą; Mówię, nikt nie rozumie: Widzę, oni nie widzą!”
„Romantyczność”, strofa 7, wersy 32–35. Skarga dziewczyny na samotność wśród ludzi. Ostatni wers to antyteza, która streszcza całą balladę.
„Mój Boże! kur się odzywa, Zorza błyska w okienku.”
„Romantyczność”, strofa 9, wersy 40–41. Według ludowych wierzeń duchy odchodzą, gdy zapieje kogut. Jasieńko znika, a dziewczyna woła za nim.
„Tu jego dusza być musi. Jasio być musi przy swej Karusi, On ją kochał za żywota!”
„Romantyczność”, strofa 11, wersy 49–51. Słowa prostych ludzi, którzy zebrali się wokół dziewczyny. Tu jedyny raz pada imię Karusi.
„I ja to słyszę, i ja tak wierzę, Płaczę i mówię pacierze.”
„Romantyczność”, strofa 12, wersy 52–53. Narrator przyłącza się do ludu. Nie jest chłodnym obserwatorem, tylko wierzy i współczuje.
„Ufajcie memu oku i szkiełku, Nic tu nie widzę dokoła.”
„Romantyczność”, strofa 12, wersy 56–57. Starzec ufa tylko zmysłom i przyrządom. Skoro niczego nie widzi, uznaje, że niczego nie ma.
„Duchy karczemnej tworem gawiedzi, W głupstwa wywarzone kuźni; Dziewczyna duby smalone bredzi, A gmin rozumowi bluźni”
„Romantyczność”, strofa 13, wersy 58–61. Starzec pogardza ludem. „Gawiedź” i „gmin” to pogardliwe nazwy prostych ludzi, a „duby smalone” to bzdury.
„Czucie i wiara silniej mówi do mnie, Niż mędrca szkiełko i oko.”
„Romantyczność”, strofa 14, wersy 64–65. Najsłynniejsze wersy ballady i hasło polskiego romantyzmu. Narrator przeciwstawia uczucie i wiarę nauce opartej na obserwacji.
„Martwe znasz prawdy, nieznane dla ludu, Widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce; Nie znasz prawd żywych, nie obaczysz cudu! Miej serce i patrzaj w serce!”
„Romantyczność”, strofa 15, wersy 66–69. Zakończenie ballady. Świat „w proszku” i „w gwiazd iskierce” to aluzja do chemii i astronomii, a „patrzaj” to dawna forma słowa „patrz”.
„Gwiazdy nad tobą i gwiazdy pod tobą I dwa obaczysz księżyce.”
„Świteź”, strofa 3, wersy 11–12. Nocny opis jeziora, w którym odbija się niebo. „Obaczysz” znaczy zobaczysz.
„A gdzie przysięga? gdzie moja rada? Wszak kto przysięgę naruszy, Ach, biada jemu, za życia biada! I biada jego złej duszy!”
„Świtezianka”, strofa 32, wersy 125–128. Dziewczyna z jeziora ogłasza karę strzelcowi, który złamał przysięgę. Powtarza słowa ostrzeżenia ze strofy 12.
„Zbrodnia to niesłychana, Pani zabija pana.”
„Lilije”, wersy 1–2. Początek ballady, która według dopisku Mickiewicza pochodzi „z pieśni gminnej”, czyli ludowej.
Cytaty pochodzą z utworu Wybrane ballady, w tym Romantyczność, którego autorem jest Adam Mickiewicz. Przytaczamy je w zakresie dozwolonego użytku, na potrzeby omówienia lektury.