Streszczenie — Skąpiec

Bogaty paryski wdowiec Harpagon zakopał w ogrodzie szkatułkę z dziesięcioma tysiącami talarów. Ze skąpstwa chce wydać córkę Elizę za starszego pana Anzelma, bo ten weźmie ją bez posagu, a sam zamierza poślubić ubogą Mariannę. Nie wie, że Mariannę kocha jego syn Kleant, a Eliza jest zaręczona z rządcą Walerym. Ojciec i syn stają się rywalami. Służący Kleanta kradnie szkatułkę, a podejrzenie pada na Walerego. W finale okazuje się, że Walery i Marianna są zaginionymi dziećmi Anzelma, neapolitańskiego szlachcica. Kleant oddaje ojcu pieniądze w zamian za zgodę na ślub, a Anzelm płaci za oba wesela.

Akt I

Walery zapewnia Elizę o swojej wierności. Są potajemnie zaręczeni. Walery kiedyś uratował ją z morskich fal, a teraz, ukrywając pochodzenie, służy u jej ojca jako rządca i schlebia mu, żeby zdobyć jego przychylność. Kleant zwierza się siostrze, że kocha Mariannę, ubogą dziewczynę, która mieszka z chorą matką, i że przez skąpstwo ojca musi się zadłużać.
Harpagon wyrzuca z domu Strzałkę, służącego Kleanta, i obszukuje mu kieszenie. Zostawszy sam, wyznaje, że zakopał w ogrodzie dziesięć tysięcy talarów, i przeraża się, że dzieci mogły to usłyszeć. Łaje syna za wystawne stroje, a potem ogłasza swoje plany: sam poślubi Mariannę, Kleanta ożeni z pewną wdową, a Elizę jeszcze tego wieczoru wyda za pana Anzelma, bogatego szlachcica po pięćdziesiątce. Eliza się sprzeciwia. Walery, zapytany o zdanie, przytakuje Harpagonowi, który na każdy argument odpowiada: „Bez posagu!”. Na osobności Walery tłumaczy Elizie, że udaje, a w razie potrzeby oboje uciekną.

Akt II

Strzałka przynosi Kleantowi warunki pożyczki piętnastu tysięcy franków: lichwiarski procent i obowiązek przyjęcia za trzy tysiące franków starych rupieci, od łóżka po wypchaną skórę jaszczurki. Kleant zgadza się na wszystko. Kiedy faktor Simon przyprowadza pożyczkodawcę, okazuje się, że jest nim Harpagon. Ojciec i syn obrzucają się wyrzutami.
Swatka Frozyna przekonuje Harpagona, że Marianna woli starców od młodzieńców i że jej oszczędność warta jest dwunastu tysięcy franków rocznie. Chwali jego zdrowie, a nawet kaszel. Gdy prosi o pieniądze na proces, Harpagon udaje, że nie słyszy, i wychodzi. Frozyna przeklina go w duchu.

Akt III

Harpagon rozdziela zadania na wieczerzę dla Anzelma: służba ma nalewać wino tylko na prośbę i rozcieńczać je wodą, a kucharz przygotować skromny posiłek. Walery popiera pana sentencją, że je się po to, by żyć. Jakub, kucharz i stangret w jednej osobie, na prośbę pana powtarza, co mówi o nim miasto, i dostaje za to kije. Potem Walery również go bije.
Frozyna przyprowadza Mariannę. Dziewczyna jest przerażona wyglądem narzeczonego i rozpoznaje w Kleancie młodzieńca, który ją odwiedzał. Kleant, mówiąc niby w imieniu ojca, wyznaje jej miłość, częstuje ją owocami i konfiturami zamówionymi na koszt Harpagona i każe jej przyjąć diament zdjęty z ojcowskiego palca. Harpagon wścieka się, ale przy gościach nie może zaprotestować.

Akt IV

Kleant, Marianna, Eliza i Frozyna naradzają się. Frozyna proponuje, by jakaś przyjaciółka udawała bogatą markizę z Bretanii zakochaną w Harpagonie. Harpagon przyłapuje syna na całowaniu ręki Marianny. Podstępem wyciąga od niego wyznanie, udając, że odstąpi mu dziewczynę. Kiedy Kleant przyznaje się do miłości, ojciec żąda, by się jej wyrzekł. Jakub godzi ich pozornie, każdemu przekazując to, co chce usłyszeć. Pojednanie trwa chwilę. Harpagon wydziedzicza syna i przeklina go.
Strzałka przybiega ze szkatułką wykopaną w ogrodzie i odciąga Kleanta. Harpagon wpada na scenę i w rozpaczy chwyta się za ramię, biorąc samego siebie za złodzieja. Grozi, że każe powiesić wszystkich, a jeśli skarb się nie znajdzie, powiesi się sam.

Akt V

Komisarz przesłuchuje domowników. Jakub, żeby odegrać się za kije, oskarża Walerego i zgaduje wygląd szkatułki. Wezwany Walery myśli, że wydały się jego zaręczyny z Elizą, i przyznaje się do „winy”. Obaj mówią o czym innym: Harpagon o szkatułce, Walery o córce. Gdy nieporozumienie się wyjaśnia, Harpagon wpada w podwójną furię i grozi Waleremu kołem.
Przybywa Anzelm. Walery oświadcza, że jest synem don Tomasza d’Alburci z Neapolu, który szesnaście lat temu zginął na morzu z rodziną. Opowiada, jak ocalał jako siedmioletnie dziecko. Marianna rozpoznaje w nim brata, bo ją i matkę porwali wtedy korsarze. Anzelm wyznaje, że jest don Tomaszem. Kleant oznajmia, że odda szkatułkę, jeśli ojciec pozwoli mu poślubić Mariannę. Anzelm zgadza się na oba śluby i obiecuje pokryć wszystkie koszty, w tym nowe ubranie dla Harpagona i należność komisarza. Harpagon idzie zobaczyć swoją „kochaną szkatułkę”.