Problematyka — Proces
Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.
Człowiek wobec władzy
Sąd w Procesie jest wszechobecny i niewidzialny. Ma kancelarie na strychach i znajomych w każdej dzielnicy, ale nikt nie widział najwyższych sędziów. Oskarżony nie zna zarzutów, nie ma dostępu do akt i nie może się bronić. Władza w powieści niczego nie wyjaśnia, a mimo to łamie człowieka. Po latach czytelnicy odnaleźli w tej wizji zapowiedź państw totalitarnych.
Wina bez zbrodni
K. nie wie, co zrobił, a jednak czuje się coraz bardziej winny. Na jego zapewnienia kapelan odpowiada, że tak zwykli mówić winni. Powieść nie rozstrzyga, czy wina K. jest prawna, czy moralna. Można ją czytać jako winę człowieka obojętnego, który traktował innych instrumentalnie, albo jako winę samego istnienia, od której nie ma ucieczki.
Biurokracja i absurd
Świat sądu jest groteskowy. Księgi sędziowskie są pełne nieprzyzwoitych obrazków, adwokat nie składa pism, a urzędnicy przekazują sprawy sobie nawzajem bez końca. Titorelli tłumaczy, że możliwe jest tylko uniewinnienie pozorne albo przewlekanie sprawy. Procedura staje się celem sama w sobie. Stąd pochodzi słowo „kafkowski”, oznaczające sytuację bez wyjścia w labiryncie przepisów.
Samotność i obcość
K. nie ma przyjaciół ani rodziny poza wujem. Z ludźmi łączą go układy: w banku walczy o pozycję z zastępcą dyrektora, a kobiety traktuje jako sposób na zdobycie wpływów w sądzie. Nikt nie może mu pomóc, a on sam nikomu nie ufa. Umiera w kamieniołomie, patrząc na obcego człowieka w oknie i nie wiedząc, czy ten chce mu pomóc.
Prawo i dostęp do prawa
Przypowieść o odźwiernym streszcza sytuację K. Mężczyzna z prowincji całe życie czeka przed bramą, która była przeznaczona tylko dla niego. Nie wchodzi, bo słucha odźwiernego. Kapelan pokazuje, że historię można tłumaczyć na wiele sposobów i żaden nie jest ostateczny. K. dochodzi do wniosku, że „kłamstwo staje się porządkiem świata”.
Godność i jej utrata
Block klęczy przy łóżku adwokata i całuje mu rękę. Strażnicy dostają baty w bankowej rupieciarni. Oskarżeni w kancelariach stoją zgięci „niczym żebracy uliczni”. K. na początku próbuje zachować dumę, a na końcu idzie na śmierć bez oporu. Ostatnie słowa, „Jak pies!”, wyrażają wstyd człowieka pozbawionego godności.