Streszczenie — Opowieść wigilijna

Jest Wigilia. W kantorze firmy „Scrooge i Marley” stary lichwiarz Ebenezer Scrooge żałuje pomocnikowi węgla do pieca, odprawia z niczym zbieraczy datków na ubogich i odmawia siostrzeńcowi, który zaprasza go na świąteczny obiad. Wieczorem, w swoim pustym mieszkaniu, dostaje wizytę ducha wspólnika Jacoba Marleya, zmarłego przed siedmiu laty. Widmo wlecze za sobą łańcuch ukuty z kas i ksiąg rachunkowych, ostrzega Scrooge’a, że jego własny łańcuch jest już znacznie dłuższy, i zapowiada przybycie trzech duchów.

Pierwszy, Duch Wigilijnej Przeszłości, pokazuje mu samotne dzieciństwo w szkolnym internacie, siostrę Fan, wesołego pryncypała Fezziwiga i narzeczoną Belle, która zerwała zaręczyny, gdy zobaczyła, że chciwość wyparła z niego wszystko inne. Drugi, Duch Tegorocznego Bożego Narodzenia, prowadzi go do domu pomocnika Boba Cratchita, gdzie ośmioosobowa rodzina świętuje przy chudej gęsi, a chory Mały Tim wznosi toast za zdrowie pana Scrooge’a. Ten sam duch pokazuje mu na koniec dwoje wynędzniałych dzieci: Nędzę i Ciemnotę.

Trzeci, milczący Duch Przyszłych Wigilii, pokazuje obojętność, z jaką miasto przyjmuje czyjąś śmierć, rozgrabione mienie zmarłego, puste krzesełko Małego Tima i wreszcie zarośnięty grób z nazwiskiem Scrooge’a. Bohater przysięga, że się zmieni. Budzi się w poranek Bożego Narodzenia, posyła Cratchitom ogromnego indyka, idzie na obiad do siostrzeńca, podnosi pomocnikowi pensję i zostaje dla Małego Tima drugim ojcem. Tim nie umiera.

Wigilia w kantorze

Marley nie żyje od siedmiu lat — narrator podkreśla to z naciskiem, bo bez tej pewności cała historia nie miałaby sensu. Jego nazwisko wciąż stoi na szyldzie firmy, a wspólnik, Ebenezer Scrooge, nie zadał sobie trudu, żeby je zamalować.

Jest wigilijne popołudnie, mróz i mgła. W kantorze Scrooge pilnuje, żeby jego pomocnik Bob Cratchit nie dołożył węgla do pieca. Wpada siostrzeniec Fred z życzeniami i zaproszeniem na świąteczny obiad; Scrooge odprawia go, nazywając Boże Narodzenie głupstwem. Przychodzą dwaj panowie zbierający datki dla ubogich; pyta ich, czy więzienia i domy pracy przestały działać, i odmawia. Niechętnie zgadza się dać Cratchitowi wolne na pierwszy dzień świąt.

Duch Marleya

Wracając do domu, Scrooge widzi w kołatce u drzwi twarz Marleya. Odrzuca wrażenie i idzie na górę. W nocy dzwonki w całym domu zaczynają dzwonić same, a przez zamknięte drzwi wchodzi widmo wspólnika, oplecione łańcuchem z kas pancernych, kluczy, kłódek i ksiąg rachunkowych.

Marley mówi, że łańcuch ukuł sobie sam za życia, ogniwo po ogniwie, i że łańcuch Scrooge’a jest już dużo dłuższy. Jego kara polega na tym, że musi teraz wędrować po świecie i patrzeć na cudzą krzywdę, której nie może naprawić. Zapowiada trzy zjawy i znika przez okno; na zewnątrz Scrooge widzi całe powietrze pełne jęczących duchów w kajdanach.

Duch Wigilijnej Przeszłości

Pierwsza zjawa jest dziwna: to postać jednocześnie dziecinna i starcza, z promieniem światła bijącym z głowy. Zabiera Scrooge’a w rodzinne strony.

Widzą chłopca zostawionego samego w szkolnym internacie na święta, z książkami zamiast towarzystwa. Potem tę samą szkołę rok później, gdy przyjeżdża po niego mała siostra Fan — matka Freda, zmarła młodo. Potem skład Fezziwiga, u którego młody Ebenezer terminował: stary kupiec każdego roku urządzał czeladnikom wigilijny bal i Scrooge, patrząc na to, przyznaje mimo woli, że dobre słowo pracodawcy jest warte więcej niż pieniądze.

Ostatnia scena jest najgorsza. Belle, narzeczona Scrooge’a, zwraca mu słowo, bo widzi, że pokochał zysk bardziej niż ją. Duch pokazuje jeszcze jej dom wiele lat później: mąż, gromada dzieci, hałas i szczęście, które mogło być udziałem Scrooge’a. Bohater nie wytrzymuje i gasi zjawę jej własnym kapturem.

Duch Tegorocznego Bożego Narodzenia

Druga zjawa to olbrzym w zielonej szacie, siedzący na stosie jedzenia. Prowadzi Scrooge’a przez świąteczny Londyn: targ, ulice, piekarnie, w których ubodzy pieką swoje obiady.

Zatrzymują się w Camden Town, u Cratchitów. Ośmioro ludzi żyje z piętnastu szylingów tygodniowo, a mimo to gęś wydaje im się ucztą, a pudding cudem. Najmłodszy syn, Mały Tim, chodzi o kuli i ma żelazne szyny na nogach. Kiedy Scrooge pyta, czy chłopiec będzie żył, duch odpowiada, że widzi puste krzesło przy kominku i starannie przechowywane kule bez właściciela — i jeżeli przyszłość się nie zmieni, dziecko umrze. Gdy Scrooge protestuje, zjawa powtarza mu jego własne słowa o nadmiarze ludności.

Odwiedzają jeszcze latarnię morską, statek na pełnym morzu i chatę górników — wszędzie ludzie świętują. Na koniec dom Freda, gdzie towarzystwo bawi się w zgadywanki, a gospodarz wznosi toast za wuja, mimo wszystko. Przed zniknięciem duch odsłania spod płaszcza dwoje obdartych, wynędzniałych dzieci: chłopca imieniem Ciemnota i dziewczynkę imieniem Nędza. Na pytanie, czy nie ma dla nich ratunku, odpowiada słowami samego Scrooge’a: są przecież więzienia i domy poprawy.

Duch Przyszłych Wigilii

Trzecia zjawa to milcząca postać w czarnym całunie, która tylko wskazuje ręką. Scrooge widzi kupców na giełdzie, żartujących obojętnie o czyimś pogrzebie, na który nikt nie chce iść. Widzi norę pasera Starego Joego, gdzie sprzątaczka, praczka i przedsiębiorca pogrzebowy sprzedają rzeczy zabrane zmarłemu — łącznie z firankami zdjętymi znad łóżka i koszulą, w której miał być pochowany.

Widzi zwłoki pod prześcieradłem, ale nie ma odwagi odsłonić twarzy. Widzi rodzinę, która przyjmuje wiadomość o śmierci swojego wierzyciela z ulgą. Widzi wreszcie dom Cratchitów: cicho, matka odkłada szycie, żeby nie było widać, że płakała, a Bob wraca z cmentarza. Małego Tima już nie ma.

Duch prowadzi go na zaniedbany cmentarz i wskazuje płytę. Scrooge pyta, czy to obraz tego, co musi się spełnić, czy tego, co może nastąpić. Nie dostaje odpowiedzi. Odczytuje na kamieniu własne nazwisko, pada na kolana i przysięga, że będzie żył pamięcią o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Zjawa kurczy się i zamienia w słupek jego własnego łóżka.

Poranek Bożego Narodzenia

Scrooge budzi się we własnej sypialni i stwierdza, że nie stracił ani jednego dnia: jest Boże Narodzenie. Wysyła chłopca po największego indyka u handlarza i każe zanieść go anonimowo Cratchitom. Na ulicy zatrzymuje jednego z panów, których dzień wcześniej odprawił, i wymienia sumę, na dźwięk której tamten traci mowę. Idzie na obiad do Freda i zostaje przyjęty tak, jakby nigdy nie odmawiał.

Nazajutrz przychodzi do kantoru wcześniej, żeby przyłapać Boba na spóźnieniu — i podnosi mu pensję. Narrator kończy informacją, że Scrooge dotrzymał wszystkiego, co obiecał, a dla Małego Tima, który wcale nie umarł, był odtąd drugim ojcem.