Streszczenie — Mazurek Dąbrowskiego

Legioniści, polscy żołnierze walczący we Włoszech, mówią, że Polska nie zginęła, dopóki oni żyją. Zapowiadają, że szablą odbiorą to, co zabrali zaborcy. W refrenie wzywają generała Dąbrowskiego, by poprowadził ich z ziemi włoskiej do Polski, gdzie połączą się z narodem. Chcą przejść Wisłę i Wartę, a wzorem zwycięskiego wodza jest dla nich Bonaparte. Przypominają też Stefana Czarnieckiego, który po szwedzkim najeździe wrócił przez morze ratować ojczyznę. W ostatniej zwrotce w kraju ojciec ze łzami w oczach mówi do Basi, że słychać bębny nadchodzącego polskiego wojska. Wersja pierwotna miała jeszcze dwie zwrotki, o zgodzie narodu i o Kościuszce.

Zwrotka 1

Legioniści mówią, że Polska jeszcze nie zginęła, skoro oni żyją. Nawet jeśli państwo zniknęło z mapy, naród istnieje dalej. Zapowiadają, że wszystko, co zabrała Polakom „obca przemoc”, odbiorą szablą. W wersji pierwotnej zwrotka zaczyna się od słów „Jeszcze Polska nie umarła”, a mowa w niej o „obcej mocy”, która ziemię „wydarła”.

Refren

Żołnierze zwracają się do generała Dąbrowskiego. Wzywają go do marszu z ziemi włoskiej do Polski. Pod jego przewodem chcą połączyć się z narodem, czyli z rodakami, którzy zostali w kraju. Refren powtarza się po każdej zwrotce.

Zwrotka 2

Legioniści zapowiadają, że przejdą Wisłę i Wartę, czyli dotrą do ziem polskich, i znów będą Polakami we własnym kraju. Wzorem jest dla nich Bonaparte, który pokazał, jak należy zwyciężać. W rękopisie Wybickiego ta zwrotka była trzecia.

Zwrotka 3

Żołnierze przywołują Stefana Czarnieckiego, który po szwedzkim najeździe wrócił do Poznania, by ratować ojczyznę. Mówią, że tak jak on wrócą do kraju przez morze. W wersji pierwotnej ta zwrotka stała na drugim miejscu, a Czarniecki „wracał się przez morze” po „szwedzkim rozbiorze”.

Zwrotka 4

Akcja przenosi się do Polski. Ojciec, wzruszony do łez, mówi do Basi, by posłuchała, bo podobno „nasi” biją w bębny. To znak, że polskie wojsko jest już blisko. W rękopisie była to zwrotka piąta.

Wersja pierwotna – zwrotka 4 (pominięta w hymnie)

Wybicki pisał, że Niemiec i Moskal nie osiądą na polskiej ziemi, gdy Polacy chwycą za pałasze. Hasłem wszystkich będzie zgoda i wspólna ojczyzna. Według tej zwrotki wolność można odzyskać tylko w jedności.

Wersja pierwotna – zwrotka 6 (pominięta w hymnie)

Na słowa ojca wszyscy odpowiadają jednym głosem, że dość już niewoli. Mają kosy, takie jak pod Racławicami, i z Bożą pomocą będą mieli Kościuszkę. Pieśń kończy się więc przypomnieniem powstania kościuszkowskiego z 1794 roku i nadzieją na nowego przywódcę.