Problematyka — Mazurek Dąbrowskiego
Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.
Naród silniejszy niż granice
Pierwszy wers hymnu zawiera myśl, która w czasach zaborów była bardzo odważna. Państwo polskie przestało istnieć, ale Polska nie zginęła, bo żyją Polacy. Wybicki pokazuje, że ojczyzna to przede wszystkim ludzie, ich język, pamięć i wola walki. Dlatego pieśń dawała nadzieję kolejnym pokoleniom, które przez ponad sto lat żyły bez własnego państwa.
Walka zbrojna o wolność
Legioniści nie czekają biernie na zmianę losu. Zapowiadają, że szablą odbiorą to, co zabrano. Pieśń powstała jako utwór żołnierski, który miał dodawać odwagi i podtrzymywać ducha w wojsku. Wolność jest w niej czymś, o co trzeba walczyć, a nie darem od innych.
Tęsknota za krajem i emigracja
Żołnierze są daleko od domu, na ziemi włoskiej. Całą nadzieję wiążą z powrotem i z połączeniem się z narodem. Refren, powtarzany po każdej zwrotce, brzmi jak rozkaz wymarszu i zarazem jak marzenie o powrocie. Rzeki Wisła i Warta są w pieśni symbolem ziem polskich, do których legioniści chcą dotrzeć.
Wzory z przeszłości i nadzieje na przyszłość
Pieśń sięga po przykłady wodzów. Stefan Czarniecki przypomina, że Polska już kiedyś podniosła się po najeździe. Napoleon Bonaparte jest dla legionistów współczesnym mistrzem zwycięstw. W wersji pierwotnej pojawiają się też Tadeusz Kościuszko i kosy racławickie. Historia daje żołnierzom pewność, że klęska nie musi być ostateczna.
Jedność narodu
Legioniści chcą „złączyć się z narodem”, a w wersji pierwotnej Wybicki pisze, że hasłem wszystkich będzie zgoda. Pieśń przypomina, że rozbiory były możliwe także dlatego, że Polacy byli podzieleni. Odzyskanie wolności zależy od tego, czy wszyscy staną razem – żołnierze na obczyźnie i ludzie w kraju.
Od pieśni żołnierskiej do symbolu państwa
Utwór napisany dla jednego oddziału stał się pieśnią całego narodu. Śpiewano go w powstaniach, na emigracji i w czasie obu wojen światowych. Na jego wzór powstały pieśni innych narodów słowiańskich. W 1927 roku Mazurek Dąbrowskiego został hymnem państwowym, a dziś chronią go Konstytucja i ustawa. Tak tekst literacki stał się symbolem wspólnoty.