Problematyka — Katarynka
Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.
Wrażliwość na cudzy los
Pan Tomasz długo żyje dla siebie. Dba o mieszkanie, obrazy i własny spokój. Sąsiadki obserwuje z ciekawością, ale nic dla nich nie robi. Dopiero widok tańczącej niewidomej dziewczynki sprawia, że rezygnuje ze swojej wygody. Prus pokazuje, że prawdziwa dobroć polega na działaniu, a nie na samym współczuciu. Sam mecenas przyznaje na końcu, że powinien był zająć się dzieckiem dawno.
Kalectwo i życie dziecka niewidomego
Prus opisuje z uwagą, jak dziecko traci wzrok i uczy się żyć w ciemności. Dziewczynka myli dzień z nocą, nie rozumie lustra i zapomina kolory. W zamian wyostrzają się jej słuch, dotyk i węch. Najbardziej cierpi z powodu ciszy i braku wrażeń. Z noweli wynika, że osobie niepełnosprawnej poza opieką potrzebny jest kontakt ze światem.
Bogactwo i bieda
Mieszkanie mecenasa i mieszkanie sąsiadek dzieli tylko podwórze, a różnią się jak dwa światy. U pana Tomasza są obrazy, posadzki i salony dla gości. Po drugiej stronie stoją ubogie sprzęty, a kobiety od rana do wieczora pracują przy maszynach. Zamożny mecenas ma czas i pieniądze, którymi może pomóc. Ubogich kobiet nie stać nawet na to, by zapewnić dziecku zabawę.
Sztuka wysoka i muzyka ulicy
Pan Tomasz jest znawcą sztuki i uważa katarynkę za zepsucie muzyki. Dla niewidomej dziewczynki fałszywe walce i polki są jednak piękne, bo przynoszą jej dźwięki i radość. Prus zestawia gust wykształconego człowieka z potrzebą dziecka. Pokazuje, że wartość muzyki zależy także od tego, co daje słuchaczowi.
Przemiana bohatera
Nowela opowiada o jednej chwili, w której zmienia się człowiek. Pan Tomasz biegnie do okna z zamiarem zwymyślania kataryniarza, a odchodzi od niego z postanowieniem pomocy. Nadal nie lubi katarynek, bo hałas wciąż go drażni. Zmienia się jednak to, co uważa za ważniejsze. Własna wygoda ustępuje szczęściu dziecka.
Samotność
Oboje główni bohaterowie są samotni. Pan Tomasz nie założył rodziny i całe uczucie oddał sztuce. Dziewczynka jest zamknięta w ciemności i w cichym pokoju, z którego nie może wychodzić. Katarynka łączy te dwa światy. Dzięki niej mecenas po raz pierwszy naprawdę zajmuje się drugim człowiekiem, a dziecko dostaje szansę na leczenie.