Kapelusz Pani Wrony
Cztery zabawne opowiadania o mieszkańcach lasu, ogrodu i łąki. Pani Wrona traci słynny kapelusz, bojaźliwy Wystraszek ratuje dżdżownicę, do Ogrodu wprowadza się Nic, a bocian Mikołaj zakochuje się w żabce.
Materiały do lektury
O książce
Kapelusz Pani Wrony to zbiór czterech opowiadań dla dzieci Danuty Parlak, psycholożki i autorki słuchowisk radiowych oraz sztuk teatralnych. Książka ukazała się w 2009 roku w warszawskim Wydawnictwie Bis z ilustracjami Iwony Kalenik. Od tamtej pory była wiele razy wznawiana. Bis wydał też audiobook, który czyta aktorka Julia Kamińska.
Bohaterami są mówiące zwierzęta o bardzo ludzkich przyzwyczajeniach i słabościach. W tytułowym opowiadaniu znika kapelusz eleganckiej Pani Wrony, a sprawę bada niedźwiedź detektyw Barnaba. Drugie opowiada o małym, strachliwym Wystraszku, który staje do walki z groźnym stworem. W trzecim do Ogrodu wprowadza się dziwny gość o imieniu Nic i zabiera coraz więcej miejsca. Czwarte to historia bociana Mikołaja, który chce poślubić żabkę Izabellę.
Od 2017 roku książka należy do propozycji lektur do wspólnego i indywidualnego czytania w klasach I–III szkoły podstawowej. Została na tej liście po zmianach z 2021 i 2024 roku. Nowa podstawa programowa z 2026 roku, stosowana od roku szkolnego 2026/2027 najpierw w klasie I, nie podaje dla klas I–III listy tytułów. Opracowanie obejmuje całą książkę, czyli wszystkie cztery opowiadania. Utwór jest chroniony prawem autorskim, dlatego opracowanie nie zawiera cytatów.
Czas i miejsce akcji
Autorka nie podaje dat. Wydarzenia mogłyby dziać się w każdym roku, bo bohaterowie żyją w świecie bajki. Zwierzęta zachowują się jednak jak ludzie z naszych czasów. Chodzą na dyskotekę, zamawiają kapelusze z Paryża, wyznaczają nagrody i wynajmują detektywa. W pierwszym opowiadaniu mija sporo czasu. Poszukiwania kapelusza długo nic nie dają, a nowy kapelusz bohaterka pokazuje dopiero w kolejnym sezonie. Pozostałe historie trwają krócej.
Wydawca podkreśla, że opowiadania dzieją się w trzech miejscach. Dwa pierwsze toczą się w lesie, trzecie w Ogrodzie, a czwarte na łące nad stawem. Miejsca akcji:
- stary dąb w lesie, pod którym zwierzęta zbierają się co piątek na towarzyskie spotkania;
- dom Pani Wrony, w którym bohaterka zamyka się po stracie kapelusza;
- gęste zarośla, w których Państwo Ptaszkowie urządzili gniazdo;
- liść paproci, pod którym ukrywa się Wystraszek;
- leśne zakątki, które pokazują mu Wiewiórki, i dzikie maliny, w których poznaje borsuka Eustachego;
- Ogród z grządką marchwi, kępą nasturcji, krzakiem agrestu i innymi roślinami;
- łąka, na której mieszka bociania rodzina Mikołaja i po której krążą plotki;
- staw, nad którym Mikołaj spędza sobotni wieczór;
- dyskoteka, na którą Mikołaj wybiera się z kuzynem.
Kluczowe wątki
Zaginiony kapelusz. Pani Wrona jest leśną elegantką, a kapelusz to jej znak rozpoznawczy. Kiedy go traci, przestaje wychodzić z domu. Na końcu odnajduje zgubę w nieoczekiwanym miejscu i zachowuje się z klasą.
Śledztwo detektywa Barnaby. Niedźwiedź w zielonym berecie prowadzi agencję detektywistyczną. Ogląda miejsce zdarzenia, przesłuchuje świadków i radzi wyznaczyć nagrodę. Sprawę rozwiązuje jednak dopiero wtedy, gdy wysłucha nieśmiałej myszy, której nikt wcześniej nie słuchał.
Odwaga mimo strachu. Wystraszek trzęsie się ze strachu przez całe opowiadanie. Mimo to staje w obronie dżdżownicy Magdy. Borsuk Eustachy tłumaczy mu, że prawdziwa odwaga polega właśnie na działaniu, gdy człowiek się boi.
Dokuczanie i plotki. Jeże wyśmiewają Wystraszka, a potem zazdroszczą mu sławy. O Mikołaju plotkuje cała łąka. Opowiadania pokazują, że drwiny i plotki ranią, a powtarzają je zwykle ci, którzy znają tylko część prawdy.
Nic, które zabiera miejsce. W Ogrodzie znikają kolejne rośliny, bo w ich miejscu rozsiada się Nic. Siłą nikt go nie przegoni. Pomaga dopiero sprytny pomysł szpaka Stacha.
Miłość wbrew rodzinie. Bocian Mikołaj zakochuje się w żabce, choć bociany żaby zjadają. Rodzina jest przerażona i próbuje go odwieść od tego wyboru. Mikołaj nie ustępuje, a ślub kończy się zaskakującą przemianą.
Geneza utworu
Danuta Parlak jest z wykształcenia psychologiem, studiowała też teatrologię. Pisze słuchowiska realizowane w Teatrze Polskiego Radia, sztuki dla teatrów lalkowych i książki dla dzieci. Przed Kapeluszem Pani Wrony wydała Tajemnicze notesy Tywonki (2006) i Zwariowaną kałużę (2008). W tym samym 2009 roku co Kapelusz… ukazał się w Wydawnictwie Bis także Pan Mruczek i Mysia Rodzina, nominowany do nagrody „Przecinek i Kropka”.
Tematy opowiadań łatwo powiązać z wykształceniem autorki. Autorka pisze o lęku, wstydzie, przywiązaniu do rzeczy i o tym, jak trudno być innym niż wszyscy. Robi to jednak z humorem i bez pouczania. Zwierzęta mają ludzkie słabości, więc dziecko łatwo odnajduje w nich siebie albo znajomych.
Tytułowe opowiadanie autorka przerobiła na sztukę teatralną. Jej tekst ukazał się w 2014 roku w serii „Nowe Sztuki dla Dzieci i Młodzieży”, wydawanej przez Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu. Spektakl według tej sztuki przygotował między innymi Teatr „Baj Pomorski” w Toruniu. W grudniu 2020 roku pokazał go w internecie, a później także na scenie.
Znaczenie tytułu
Tytuł całej książki pochodzi od pierwszego opowiadania, w którym kapelusz to najważniejszy przedmiot. Jego zniknięcie rozpoczyna śledztwo, a odnalezienie zamyka całą historię. Wszyscy w lesie kojarzą Panią Wronę właśnie z tym nakryciem głowy.
Kapelusz zmienia jednak znaczenie. Na początku jest ozdobą i powodem do dumy. Na końcu staje się bezpiecznym domem dla czterech piskląt. Rzecz, która jednej osobie służyła do strojenia się, innym daje schronienie. Dlatego tytuł mówi także o tym, co naprawdę ma wartość.
Tytuły pozostałych opowiadań też coś zdradzają. Imię Wystraszek od razu mówi, jaki jest bohater. Nic w Ogrodzie to dosłowny opis tego, co dzieje się w trzecim opowiadaniu. Podtytuł historia pewnego bociana brzmi poważnie, a zapowiada zabawną opowieść o miłości.
Kompozycja, narracja, język
Książka składa się z czterech opowiadań. Kolejność podaje między innymi polska Wikipedia: Kapelusz Pani Wrony, Wystraszek, Nic w Ogrodzie oraz Mikołaj, czyli historia pewnego bociana. Każde ma innych bohaterów i można je czytać osobno. Łączy je świat zwierząt i podobny, żartobliwy ton.
Narrator opowiada w trzeciej osobie. Często komentuje zachowanie bohaterów i puszcza oko do czytelnika. W dialogach zwierzęta mówią jak dorośli, a to zderzenie bawi. Leśne towarzystwo ma swoje piątkowe przyjęcia, łąka swoje plotki, a bociany swoje rodzinne narady.
Język jest prosty, ale pełen zabawnych określeń. Autorka chętnie sięga po słowa z języka dorosłych, takie jak oględziny, przesłuchanie czy hazardzista, i wkłada je w usta zwierząt. Opowiadania mają wyraźny początek, punkt kulminacyjny i szczęśliwe zakończenie, więc dziecku łatwo śledzić przebieg wydarzeń.
Bohaterowie — Kapelusz Pani Wrony
Polska pisarka i psycholożka. Pisze książki dla dzieci, słuchowiska radiowe i sztuki teatralne. Jej zbiór opowiadań „Kapelusz Pani Wrony” jest na liście propozycji lektur dla klas I–III.
Twórczość — Danuta ParlakCzęste pytania — Kapelusz Pani Wrony
O czym jest „Kapelusz Pani Wrony”?
To zbiór czterech opowiadań o zwierzętach. Pani Wrona traci kapelusz, Wystraszek pokonuje groźnego Stwora, do Ogrodu wprowadza się Nic, a bocian Mikołaj zakochuje się w żabce.
Kto napisał „Kapelusz Pani Wrony” i kiedy ukazała się książka?
Napisała ją Danuta Parlak, psycholożka i autorka słuchowisk radiowych. Pierwsze wydanie ukazało się w 2009 roku w Wydawnictwie Bis z ilustracjami Iwony Kalenik.
Ile opowiadań jest w książce?
Cztery. Są to „Kapelusz Pani Wrony”, „Wystraszek”, „Nic w Ogrodzie” oraz „Mikołaj, czyli historia pewnego bociana”.
Dla których klas jest ta lektura?
Książka jest na liście propozycji lektur do wspólnego i indywidualnego czytania w klasach I–III szkoły podstawowej. Trafiła na nią w 2017 roku i została po zmianach w 2021 i 2024 roku.
Gdzie dzieje się akcja opowiadań?
W lesie, w Ogrodzie i na łące nad stawem. Pierwsze dwa opowiadania toczą się w lesie, trzecie w Ogrodzie, a czwarte wśród bocianów na łące.
Co się stało z kapeluszem Pani Wrony?
Zabrała go rodzina Państwa Ptaszków, która niedawno zamieszkała w lesie. Zrobili z niego gniazdo dla swoich czterech piskląt.
Kto pomógł odnaleźć kapelusz?
Mysz Bronisława. Opowiedziała o nowych sąsiadach detektywowi Barnabie i zaprowadziła wszystkich do zarośli, w których było gniazdo.
Jak Pani Wrona zachowała się, gdy zobaczyła gniazdo?
Spokojnie i uprzejmie. Nikogo nie obwiniała, a zamiast żalu okazała troskę o pisklęta.
Kim jest Wystraszek?
To mały, zielony i bardzo bojaźliwy stworek, którego Wiewiórki znalazły pod liściem paproci. Mimo strachu obronił dżdżownicę Magdę przed groźnym Stworem.
W jaki sposób Wystraszek pokonał Stwora?
Wystraszek kazał mu zostawić Magdę i odejść z lasu. Stwór tak się zdziwił odwagą maleństwa, że zaczął się śmiać, aż pękł z hukiem.
Kim jest Nic z trzeciego opowiadania?
To dziwny gość, który wprowadza się do Ogrodu i rozsiada tam, gdzie rosły rośliny. Przez niego znikają nasturcje, marchew i agrest.
Jak szpak Stach pozbył się Nic?
Namówił je, żeby zrobiło cokolwiek. Nic się starało, ale nic mu nie wychodziło, więc ze wstydu się skurczyło. Szpak zamknął je w słoiku.
W kim zakochał się bocian Mikołaj?
W żabce Izabelli. Rodzina była przerażona, bo bociany żywią się żabami.
Jak kończy się historia Mikołaja i Izabelli?
Odbywa się wesele. Po pocałunku Izabella staje się bocianicą. Zawiedziony jest tylko kuzyn z Australii, który czekał na królewnę.
Czego uczy książka?
Że rzeczy nie są najważniejsze, że można być odważnym mimo strachu i że nie warto oceniać innych po pozorach ani słuchać plotek.
Dlaczego w opracowaniu nie ma cytatów?
Książka Danuty Parlak jest chroniona prawem autorskim i nie ma jej w serwisach z lekturami na wolnej licencji. Dlatego opracowanie opisuje treść własnymi słowami, a przebieg opowiadań sprawdziliśmy w kilku niezależnych źródłach.