Streszczenie — Doktor Dolittle i jego zwierzęta

Doktor John Dolittle z Puddleby tak kocha zwierzęta, że traci wszystkich ludzkich pacjentów. Papuga Polinezja uczy go mowy zwierząt i Doktor zostaje ich lekarzem. Gdy w Afryce wybucha zaraza wśród małp, płynie tam z psem Dżipem, kaczką Dab-Dab, prosiaczkiem Gub-Gub, sową Tu-Tu, małpką Czi-Czi i krokodylem. Król Jolliginki dwa razy wtrąca ich do więzienia. Polinezja uwalnia ich podstępem, a małpy budują żywy most nad przepaścią. Doktor leczy małpy i dostaje od nich dwugłowca. W zamian za statek wybiela twarz księcia Bumpo. W drodze powrotnej pokonuje piratów, z pomocą Dżipa odnajduje zaginionego rybaka i wraca do domu bogaty.

Rozdział 1. Puddleby

Dawno temu w miasteczku Puddleby nad rzeką Marsh żył doktor medycyny John Dolittle. Wszyscy go znali i szanowali, a psy i dzieci chodziły za nim krok w krok. Domem zajmowała się jego siostra Sara, a ogród pielęgnował on sam. Doktor miał mnóstwo zwierząt. Najbardziej lubił kaczkę Dab-Dab, psa Dżipa, prosiaczka Gub-Gub, papugę Polinezję i sowę Tu-Tu. Pewna starsza pani usiadła na śpiącym jeżu i odtąd jeździła do innego lekarza, w Oxenthorpe. Sara narzekała, że zwierzęta odstraszają pacjentów, ale Doktor odpowiadał, że woli zwierzęta od ludzi. W końcu przychodził do niego już tylko Sprzedawca Mięsa dla Kotów, który chorował raz do roku. Doktor biedniał coraz bardziej. Sprzedał pianino i odświętny garnitur, ale psy, koty i dzieci wciąż chodziły za nim po mieście.

Rozdział 2. Język zwierząt

Sprzedawca Mięsa dla Kotów radzi Doktorowi, by zaczął leczyć zwierzęta, bo zna się na nich lepiej niż weterynarze. Polinezja przyznaje mu rację i zdradza, że zwierzęta mają własny język. Przez całe deszczowe popołudnie dyktuje Doktorowi słowa ptasiej mowy. Wyjaśnia też, że zwierzęta mówią uszami, łapami i ogonami, a pies zadaje pytania, marszcząc nos. Doktor uczy się mowy zwierząt i rezygnuje z leczenia ludzi. Koń pociągowy skarży się, że weterynarz leczy go na kulawiznę, a on ślepnie na jedno oko. Doktor zamawia mu okulary z zielonymi szkłami. Wkrótce do jego ogrodu przybywają chore zwierzęta z całej okolicy, a Doktor robi dla nich osobne wejścia z napisami. Staje się sławny wśród zwierząt całego świata. Polinezja wyśmiewa ludzi, którzy uważają zwierzęta za głupie, i mówi, że ma sto osiemdziesiąt dwa albo trzy lata.

Rozdział 3. Dalsze problemy finansowe

Doktor znów zarabia, ale zwierzęta po wyzdrowieniu nie chcą od niego odchodzić. Zabiera włoskiemu kataryniarzowi zaniedbaną małpkę, którą zwierzęta nazywają Czi-Czi. Potem przyjmuje krokodyla z bolącym zębem, który uciekł z cyrku. Starsze panie i rolnicy boją się krokodyla, więc przestają przysyłać chore zwierzęta. Sara stawia warunek, że jeśli Doktor nie odeśle krokodyla, ona wyjdzie za mąż. Doktor się zgadza, a Sara wyjeżdża. Wkrótce brakuje pieniędzy na jedzenie. Sowa Tu-Tu wylicza, że zostało ich na tydzień. Zwierzęta same dzielą się pracą w domu. Czi-Czi gotuje, Dżip zamiata, Dab-Dab ściera kurze i ściele łóżka, Tu-Tu prowadzi rachunki, Gub-Gub pracuje w ogrodzie, a Polinezja zostaje panią domu. Zwierzęta sprzedają przed bramą warzywa i kwiaty, ale zima przychodzi wcześnie i zaczyna im doskwierać głód.

Rozdział 4. Wieści z Afryki

Pewnej grudniowej nocy do domu wpada Czi-Czi z wiadomością od kuzyna. W Afryce wybuchła zaraza wśród małp i proszą one Doktora o pomoc. Przyniosła ją zmarznięta jaskółka. Skarbonka jest pusta, ale znajomy żeglarz, którego dziecko Doktor wyleczył z odry, pożycza mu łódź. Doktor zabiera tylko krokodyla, małpkę i papugę, które wracają do ojczyzny, a także Dżipa, Dab-Dab, Gub-Gub i Tu-Tu. Polinezja radzi wziąć suchary, wołowinę w puszkach, kotwicę, dzwonek i jak najwięcej liny. Prowiant żeglarz bierze od sklepikarza na kredyt. Zwierzęta zamykają dom, a klucz zostawiają staremu koniowi w stajni. Sprzedawca Mięsa dla Kotów przynosi na pożegnanie pudding. Gub-Gub dziwi się, że łóżka na statku wyglądają jak półki. Jaskółka zna drogę, więc Czi-Czi podnosi kotwicę.

Rozdział 5. Wielka wyprawa

Przez sześć tygodni płyną za jaskółką, która nocą świeci małą latarenką. Robi się coraz cieplej. Latające ryby mówią, że do Afryki zostało osiemdziesiąt osiem kilometrów, a morświny przynoszą dzikie cebule. U wybrzeży Afryki rozpętuje się sztorm i statek rozbija się o skały. Dab-Dab przywiązuje koniec liny do palmy na brzegu, a zwierzęta, które nie umieją pływać, przechodzą po niej na ląd. Wszyscy przeczekują burzę w suchej jaskini. Rano Polinezja wzruszona wita Afrykę. Dab-Dab znajduje na falach cylinder Doktora, a w nim białą myszkę, która schowała się w bagażu, bo chciała zobaczyć Afrykę. Z puszczy wychodzi czarnoskóry mężczyzna i prowadzi wszystkich przed oblicze króla Jolliginki.

Rozdział 6. Polinezja i król

Król mieszka z królową Ermintrudą i synem, księciem Bumpo, w pałacu z błota. Nie chce wpuścić Doktora na swoje ziemie, bo kiedyś inny biały człowiek wykopał tu złoto, pozabijał słonie dla kości słoniowej i odpłynął bez podziękowania. Doktor i zwierzęta trafiają do więzienia. Polinezja, która ukryła się w kieszeni płaszcza Doktora, nocą przeciska się przez kraty i wlatuje do pałacu przez wybitą szybę w spiżarni. Chowa się pod łóżkiem króla i udaje głos Doktora. Mówi, że stał się niewidzialny i że sprowadzi na wszystkich świnkę, jeśli król nie wypuści więźniów. Przerażony król każe otworzyć więzienie. Królowa wraca z balu i widzi papugę wylatującą z pałacu. Król rozumie, że go oszukano. Gdy biegnie do więzienia, cela jest już pusta.

Rozdział 7. Małpi most

Wściekły król wysyła na poszukiwania żołnierzy, służbę, a nawet królową. Czi-Czi prowadzi uciekinierów przez najgęstszą dżunglę i ukrywa ich w pniu starego drzewa. Potem wędrują do Krainy Małp. Czi-Czi i Polinezja zdobywają owoce, miód i mleko kokosowe, a wieczorami przy ognisku Czi-Czi opowiada historie z czasów sprzed potopu. Na skraju Krainy Małp witają ich zdrowe małpy, ale ludzie króla słyszą okrzyki i ruszają w pogoń. Kapitan żołnierzy zaczepia długim uchem o gałąź, a Doktor przewraca się w błoto. Zbiegowie stają nad przepaścią, za którą zaczyna się królestwo małp. Małpy w kilka sekund tworzą żywy most, chwytając się za ręce i stopy. Wszyscy przechodzą na drugą stronę, a most zostaje wciągnięty, zanim dobiegną żołnierze. Czi-Czi mówi, że żaden biały człowiek nie widział dotąd Małpiego Mostu.

Rozdział 8. Przywódca Lwów

W Krainie Małp czekają setki chorych. Doktor oddziela chore małpy od zdrowych i przez trzy dni i trzy noce szczepi zdrowe w chatce z trawy. Chore umieszcza w wielkim domu pełnym łóżek. Brakuje jednak opiekunów. Przywódca Lwów odmawia pomocy, bo uważa, że król zwierząt nie będzie usługiwał małpom. Lamparty i antylopy też odmawiają. W legowisku lew dowiaduje się, że jego lwiątko nie chce jeść. Królowa Lwica wpada w złość, że obraził jedynego lekarza, który zna mowę zwierząt, i odsyła go z przeprosinami. Lew wraca do Doktora, udając, że przechodził obok, i przyprowadza innych zwierzęcych pomocników. Małpy wracają do zdrowia i po dwóch tygodniach szpital jest pusty. Zmęczony Doktor śpi trzy dni bez przerwy.

Rozdział 9. Narada małp

Doktor ogłasza, że musi wracać do Puddleby, a małpy zbierają się na naradę. Czi-Czi wyjaśnia, że Doktor ma długi i musi odkupić żeglarzowi rozbitą łódź. Małpy nie rozumieją, czym są pieniądze, i dziwią się ludziom. Postanawiają dać Doktorowi wspaniały prezent. Czi-Czi radzi, by było to rzadkie zwierzę, którego nie ma w żadnym zoo. Małpy są oburzone, gdy słyszą, że w zoo trzyma się zwierzęta w klatkach. Iguana jest w londyńskim zoo, a okapi Czi-Czi widziała w Antwerpii. Żaden biały człowiek nie widział jednak dwugłowca.

Rozdział 10. Najrzadsze zwierzę świata

Narrator wyjaśnia, że dwugłowce już wyginęły. Miały głowy z obu stron ciała, więc nie dało się do nich podejść od tyłu. Małpy znajdują ślady dwugłowca nad rzeką i otaczają go w wysokiej trawie. Zwierzę jest nieśmiałe i nie chce, by się na nie gapiono. Po trzech dniach próśb zgadza się najpierw poznać Doktora. Dab-Dab przekonuje Doktora, że potrzebuje pieniędzy, a dwugłowiec, widząc twarz Doktora, postanawia mu zaufać. Stawia tylko warunek, że wróci do domu, jeśli Anglia mu się nie spodoba. Opowiada, że jest spokrewniony z gazelami i kozicami, a jego prapradziadek był ostatnim jednorożcem. Małpy wyprawiają pożegnalną ucztę. Doktor wygłasza krótką mowę, a szef goryli toczy wielki kamień na pamiątkę tego dnia. Małpy odprowadzają gości do granicy.

Rozdział 11. Czarny książę

Wędrując przez królestwo Jolliginki, Doktor i zwierzęta gubią się w dżungli, gdy Czi-Czi idzie szukać kokosów. Po wielu dniach wychodzą prosto do ogrodu króla. Polinezja zdąża schować się na drzewie, ale resztę ludzie króla znów zamykają w więzieniu. Król zapowiada, że Doktor będzie do końca życia szorował podłogi w jego kuchni. Czi-Czi odnajduje Polinezję w ogrodzie. Papuga wyjaśnia, że zgubili drogę, bo Gub-Gub ciągle odbiegał szukać korzeni imbiru. Do ogrodu wchodzi książę Bumpo z książką z baśniami i wzdycha, że chciałby być białym księciem. Polinezja udaje głos wróżki Tripsitinki. Mówi księciu, że w więzieniu siedzi wielki czarodziej John Dolittle, który może zmienić kolor jego skóry. Bumpo, uradowany, czeka na zachód słońca.

Rozdział 12. Magia i medycyna

Polinezja uprzedza Doktora o wizycie księcia. Doktor ma wątpliwości, ale szuka w torbie odpowiednich lekarstw. Nocą Bumpo opowiada, że obudził pocałunkiem śpiącą królewnę, ale ona na widok jego czarnej twarzy uciekła. Prosi, by Doktor zrobił go białym, i obiecuje za to połowę królestwa. Doktor żąda tylko, by książę przygotował statek z prowiantem i wypuścił ich z więzienia. Bumpo zanurza twarz w misie z mieszaniną lekarstw. Gdy ją wyjmuje, twarz ma śnieżnobiałą, a oczy szare. Książę tańczy z radości i otwiera więzienie. Doktorowi jest go żal. Obawia się, że mikstura przestanie działać, i mówi, że książę ma dobre serce. Polinezja, Czi-Czi i krokodyl zostają w Afryce. Doktor martwi się, że nie znajdzie drogi do domu, ale nadlatują tysiące jaskółek, które wracają do Anglii. Statek odpływa, a przyjaciele na brzegu płaczą i machają na pożegnanie.

Rozdział 13. Czerwone żagle, błękitne skrzydła

W drodze powrotnej statek mija wybrzeże Berberii, gdzie żyją okrutni piraci. Dab-Dab dostrzega w oddali czerwony żagiel, a śpiący Dżip warczy, że czuje złych ludzi i bójkę. Piracki statek o trzech czerwonych żaglach szybko się zbliża, bo łódź od księcia jest stara i powolna. Gub-Gub widzi już wąsy sześciu rzezimieszków. Doktor prosi o pomoc jaskółki. Ptaki przywiązują do dziobu tysiąc sznurków i ciągną statek tak szybko, że woda pieni się pod nim, a piraci zostają daleko w tyle.

Rozdział 14. Szczurza przestroga

Zmęczone jaskółki muszą odpocząć, więc chowają statek w zatoce pięknej wyspy. Wielki czarny szczur ostrzega Doktora, że statek jest przegniły i niedługo zatonie, bo szczury czują to mrowieniem w ogonie. Wszystkie szczury opuszczają łódź. Dab-Dab poznaje po kanarkach, że to jedna z Wysp Kanaryjskich. Kanarki prowadzą Doktora do źródełka i na łąki, dwugłowiec je świeżą trawę, a Gub-Gub znajduje trzcinę cukrową. Jaskółki donoszą, że piraci wpłynęli do zatoki i przeszukują statek Doktora, a ich własny stoi pusty. Doktor i zwierzęta skradają się na palcach na piracki statek.

Rozdział 15. Smok Berberii

Gdy wypływają z zatoki, przeziębiony Gub-Gub głośno kicha. Piraci zagradzają im drogę, a ich herszt, Ben Ali zwany Smokiem Berberii, chce zjeść kaczkę i prosiaka. Tu-Tu radzi Doktorowi, by zagadywał pirata, aż pod piratami zatonie stara łódź od księcia, na której teraz płyną. Dżip chce walczyć, ale piraci mają pistolety i szable. Nagle łódź piratów zaczyna nabierać wody i idzie na dno. Pływających rozbójników otaczają rekiny, które proponują, że ich zjedzą. Doktor odmawia. Każe Benowi Alemu obiecać, że skończy z rozbojem i zostanie z ludźmi na wyspie rolnikiem, uprawiającym karmę dla kanarków. Ben Ali się zgadza, a Doktor ostrzega, że kanarki doniosą mu, jeśli złamie słowo.

Rozdział 16. Tu-Tu nadstawia ucha

Doktor płynie dalej szybkim pirackim statkiem. Dab-Dab zachwyca się jedwabną pościelą, srebrną zastawą i pełną spiżarnią. Zwierzęta znajdują ukradzione skarby, ale nie mogą otworzyć małych zamkniętych drzwi. Tu-Tu słyszy, że ktoś jest po drugiej stronie. Przykłada ucho do dziurki od klucza i rozpoznaje, że to mężczyzna, który płacze i stara się, by nikt go nie usłyszał. Mówi, że słyszy nawet łzę spadającą na rękaw. Doktor każe przynieść siekierę.

Rozdział 17. Plotkarze oceanu

W ciemnym składziku na rum siedzi zapłakany chłopiec w wieku około ośmiu lat. Opowiada, że piraci napadli na łódź, na której łowił ryby z wujkiem. Wujek nie chciał zostać piratem i zniknął, a chłopiec boi się, że wyrzucono go za burtę. Wujek jest rudy, ma na ramieniu tatuaż z kotwicą, a jego łódź nazywała się „Zuchwała Zuzanna”. Doktor pyta przepływające morświny. Mówią, że widziały zatopioną łódź, ale gdyby wujek utonął, wiedziałyby o tym od głębinowych skorupiaków. Chłopiec się cieszy, a dwugłowiec obwozi go na grzbiecie wokół stołu.

Rozdział 18. Zapachy

Na prośbę Doktora przylatuje sześć wielkich orłów. Przeszukują morza, wyspy i miasta, ale wracają wieczorem z niczym. Na ulicy Gibraltaru znalazły tylko trzy rude włosy z futrzanego płaszcza. Dżip krytykuje orły, a Gub-Gub mu dogaduje. Pies wącha rzeczy wujka. Na czerwonej chustce wyczuwa czarną tabakę Rappee i obiecuje znaleźć mężczyznę w niecały tydzień. Węszy w północnym wietrze i wylicza mnóstwo zapachów, od smoły i cebuli po stare cegły i cielęta w strumieniu. Mówi, że płyną z Devon i Walii, ale tabaki w nich nie ma.

Rozdział 19. Skała

Wiatr z południa i ze wschodu też nie przynosi zapachu tabaki. Dopiero w piątek rano wieje wiatr zachodni, w którym Dżip czuje tylko tabakę. Staje na dziobie, a statek płynie tam, gdzie wskazuje jego nos. Pies wyczuwa, że wujek głoduje, bo w wietrze nie ma zapachu jedzenia. Jaskółki znów ciągną statek. Przed zachodem słońca Tu-Tu dostrzega ze szczytu masztu wielką skałę. Nie widać na niej nikogo. Dżip węszy po całej skale i znajduje głęboką dziurę. Tunelem Doktor i pies dochodzą do kamiennej izby. Śpi w niej rudy mężczyzna, a obok leży wielka tabakierka.

Rozdział 20. Miasteczko rybackie

Obudzony rybak bierze Doktora za Bena Alego i okłada go pięściami po ciemku, ale potem przeprasza. Piraci zostawili go na skale, gdy nie chciał do nich dołączyć. Od czterech dni żywił się tylko tabaką. Na statku wszyscy się cieszą, a Dżip jest bardzo dumny. Jaskółki ciągną statek do rodzinnego miasteczka rybaka. Matka chłopca, siostra rybaka, od dwudziestu dni czekała na wzgórzu. Doktor zostaje w miasteczku dwa i pół dnia, a mieszkańcy zapraszają go na przyjęcia i grają pod jego oknem. Przed odjazdem burmistrz wręcza mu zegarek wysadzany diamentami, a Dżipowi złotą obrożę z napisem „DŻIP — Najmądrzejszy Pies Świata”. Mieszkańcy odprowadzają statek z orkiestrą.

Rozdział 21. Nareszcie w domu

W czerwcu Doktor wraca do Anglii. Najpierw objeżdża wozem wiejskie jarmarki i pokazuje dwugłowca za sześć pensów od osoby. Dab-Dab pilnuje, by nie wpuszczał dzieci za darmo. Właściciele zoo i cyrków chcą kupić zwierzę, ale Doktor odmawia. Mówi, że dwugłowiec nigdy nie trafi do klatki. Latem, gdy kwitną malwy, wraca do Puddleby jako bogacz. Kupuje żeglarzowi dwa statki i lalkę dla jego dziecka, płaci sklepikarzowi i kupuje nowe pianino dla białych myszek. Pieniądze nie mieszczą się w jednej skarbonce. Doktor mówi, że pieniądze to utrapienie, ale miło nie martwić się o jutro. Zimą znów czyta zwierzętom przy piecu. W Afryce małpy pytają, czy Doktor kiedyś wróci. Polinezja ma taką nadzieję, a krokodyl mówi, że na pewno wróci.