Kreon — charakterystyka postaci
Król Teb, wuj Antygony w utworze Antygona. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Kreon jest bratem Jokasty, a więc wujem Antygony, i obejmuje tron po śmierci obu synów Edypa jako najbliższy krewny. Pierwsze, co robi, to przedstawia starcom swoje zasady rządzenia, i są to zasady trzeźwe: człowieka poznaje się dopiero przy władzy, najgorszy jest władca, który boi się ujawnić swoją wolę, a kto przedkłada przyjaciół nad dobro miasta, nic nie jest wart. Z tego wyprowadza ukaz o obu braciach.
Błąd nie polega na samym zakazie, tylko na tym, co się z nim dzieje dalej. Kreon od początku nie dopuszcza myśli, że ktoś mógł złamać ukaz bezinteresownie: pierwszą reakcją jest oskarżenie strażników o przekupstwo i tyrada o pieniądzu, który „prawe dusze krzywi”. Gdy sprawczynią okazuje się kobieta, i to z jego własnej rodziny, do racji stanu dochodzi urażona duma.
Rozmowa z synem pokazuje, jak szybko rozsądny polityk zamienia się w tyrana. Kreon pyta, czy ma się uczyć rozumu „u tego młokosa” i czy to lud ma mu wskazywać, co zarządzać; słyszy w odpowiedzi, że „marne to państwo, co li panu służy”, i że rządziłby pięknie — „na pustyni”. Zamiast się zastanowić, każe przyprowadzić Antygonę i zabić ją na oczach Hajmona.
Ustępuje dopiero pod groźbą Tyrezjasza, i to nie z przekonania, lecz ze strachu: „ustąpić ciężko, a jeśli się oprę, to łatwo klęska roztrąci mą czelność”. Nawet wtedy popełnia ostatni błąd — najpierw grzebie Polinejkesa, a dopiero potem idzie do lochu. Wraca z ciałem syna, dowiaduje się o samobójstwie żony i nazywa siebie mordercą własnej rodziny. To jego, nie Antygony, tragedia domyka.
Cechy — Kreon
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Poczucie odpowiedzialności za państwo | Zaczyna od zasady, że dobro miasta stoi ponad więzami przyjaźni i krwi. |
| Nieufność | Zakłada przekupstwo wszędzie — u strażników, u wieszcza, we własnym synu. |
| Upór | Trwa przy wyroku, choć miasto, syn i wieszcz mówią to samo. |
| Duma zraniona przez kobietę | Nie może znieść, że ukazowi sprzeciwiła się dziewczyna z jego rodziny. |
| Późne opamiętanie | Ustępuje ze strachu przed karą bogów i spóźnia się o kilka chwil. |
Częste pytania — Kreon
Kim jest Kreon?
Bratem Jokasty i wujem Antygony, który po bratobójczej śmierci Eteoklesa i Polinejkesa obejmuje tron Teb. Wydaje ukaz zakazujący pogrzebania Polinejkesa i skazuje Antygonę na zamurowanie żywcem.
Czy Kreon jest tyranem od początku?
Nie. Zaczyna od rozsądnego programu: władca ma stawiać dobro miasta ponad własne związki i nie bać się ujawniać swojej woli. Tyranem staje się dopiero wtedy, gdy broni nie zasady, lecz własnego autorytetu.
Dlaczego Kreon nie ustępuje?
Bo odwołanie ukazu oznaczałoby dla niego przyznanie, że dziewczyna miała rację, a władza opiera się na posłuchu. Sam mówi Tyrezjaszowi, że ustąpić jest ciężko, ale opór grozi klęską — ustępuje więc z kalkulacji, nie z przekonania.
Na czym polega wina Kreona?
Nie na wydaniu ukazu, lecz na trwaniu przy nim. Tyrezjasz mówi wprost, że błądzić jest rzeczą ludzką, a hańbą jest dopiero upór. Do tego dochodzi hybris — zuchwałość wobec bogów, którym odmawia należnego zmarłemu pochówku.
Co traci Kreon na końcu?
Syna, który przebija się mieczem przy ciele narzeczonej, i żonę, która po tej wiadomości w milczeniu wraca do pałacu i zadaje sobie śmierć. Zostaje sam, z władzą, której już nie chce, i prosi tylko o to, by go stąd wyprowadzono.
Czy Kreon jest bohaterem tragicznym?
Wielu badaczy tak uważa. To on jest na scenie do końca, to on przechodzi pełną drogę od pewności do katastrofy i to on rozpoznaje własną winę. Antygona ginie przekonana o swojej racji; Kreon musi żyć ze świadomością, że się mylił.