Chór tebańskich starców — charakterystyka postaci
Głos wspólnoty, komentator wydarzeń w utworze Antygona. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Chór w greckiej tragedii nie jest tłem. Wchodzi po prologu z pieśnią zwaną parodosem, dzieli akcję pieśniami — stasimonami — i przez przewodnika rozmawia z bohaterami. W „Antygonie” tworzą go tebańscy starcy, ludzie, którzy służyli jeszcze Lajosowi i Edypowi, a więc reprezentują pamięć miasta i jego ostrożność.
Ich najsłynniejsza pieśń to pochwała człowieka: „Siła jest dziwów, lecz nad wszystkie sięga dziwy człowieka potęga”. Człowiek żegluje po wzburzonym morzu, orze ziemię, chwyta ptaki i zwierzęta, ujarzmia konie, wynalazł mowę, myśl i prawa, zbudował sobie dach nad głową. A potem przychodzi zastrzeżenie: śmierci nie ujdzie, a całą swoją potęgę może obrócić „zbrodni lub cnoty koleją”.
Postawa chóru zmienia się w trakcie utworu i jest to jeden z najbardziej trzeźwych portretów zbiorowości w literaturze. Na początku starcy popierają Kreona, choć ostrożnie podsuwają, że pogrzeb mógł być sprawką bogów. Wobec Antygony współczują, ale przypominają jej, że władzy sprzeciwiać się nie wolno. Dopiero po wizycie Tyrezjasza mówią twardo: ten człowiek nigdy nie zwiastował miastu fałszu — i to oni każą królowi natychmiast iść po dziewczynę.
Ostatnie słowa tragedii też należą do nich. Nie przyznają racji żadnej ze stron sporu, tylko stwierdzają, że nad blask szczęścia cenniejszy jest dar rozumu, a pychę wobec bogów spotyka niechybny sąd — i że rozumu uczy się człowiek w klęskach, „w późnym wieku”. To morał całego utworu: nie o tym, kto miał rację, lecz o tym, czego kosztuje upieranie się przy swojej.
Cechy — Chór tebańskich starców
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Głos wspólnoty | Reprezentuje miasto — jego pamięć, ostrożność i strach przed władzą. |
| Funkcja komentująca | Dzieli akcję pieśniami i wyciąga z niej myśl ogólną. |
| Ostrożność | Przez większość utworu popiera Kreona i dopiero pod koniec sprzeciwia się otwarcie. |
| Rola pośrednika | Przez przewodnika rozmawia z bohaterami i podsuwa im rady. |
| Autor morału | Wypowiada ostatnie zdanie tragedii o rozumie jako najwyższym skarbie. |
Częste pytania — Chór tebańskich starców
Czym jest chór w greckiej tragedii?
To zespół śpiewaków i tancerzy występujący w orchestrze, przed sceną. Komentuje wydarzenia, wypowiada myśli ogólne i przez swojego przewodnika rozmawia z bohaterami. W „Antygonie” tworzą go starcy tebańscy.
Jak zbudowane są pieśni chóru?
Pierwsza to parodos — pieśń przy wejściu, tu opiewająca zwycięstwo nad Argiwami. Kolejne to stasimony, oddzielające epejsodia. Chór kończy też utwór, wygłaszając jego morał.
O czym jest pieśń „Siła jest dziwów”?
To pochwała ludzkiej potęgi: człowiek pokonał morze, ziemię i zwierzęta, wynalazł mowę, myśl i prawa. Pieśń ma jednak drugą część — wszystkie te umiejętności mogą posłużyć zbrodni albo cnocie, a przed śmiercią nie ma ucieczki.
Po czyjej stronie stoi chór?
Zmienia zdanie. Początkowo popiera Kreona, choć ostrożnie sugeruje boską interwencję przy pogrzebie. Antygonie współczuje, ale zarzuca jej zuchwałość. Dopiero po wróżbie Tyrezjasza staje jednoznacznie po stronie ustępstwa i każe królowi działać natychmiast.
Jakie są ostatnie słowa tragedii?
Chór mówi, że nad blask szczęścia cenniejszy jest dar rozumu, a niechybny sąd dosięgnie tego, kto lży bogów. Dodaje, że bogowie karzą pychę i w klęskach uczą rozumu tych, którzy nie chcieli się go nauczyć wcześniej.
Ilu ludzi liczył chór u Sofoklesa?
Piętnastu — Sofoklesowi przypisuje się powiększenie chóru z dwunastu do piętnastu osób. Jednocześnie, wprowadzając trzeciego aktora, zmniejszył rolę chóru w prowadzeniu akcji na rzecz dialogu.