Gospodarz — charakterystyka postaci
Gospodarz domu, malarz z Krakowa żonaty z chłopką w utworze Wesele. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Gospodarz to jedyna postać w dramacie, która naprawdę przeszła z jednego świata do drugiego. Wykształcony malarz z Krakowa, od dziesięciu lat mieszka w Bronowicach, ma chłopkę za żonę, dzieci śpiące w alkierzu i sąsiadów zza miedzy. Mówi o chłopach z podziwem szczerym, nie salonowym: widzi w nich godność, rozwagę i „coś z Piasta”.
Ten podziw ma jednak drugie dno. Gospodarz dorobił swojemu sąsiadowi królewski rodowód zamiast po prostu go posłuchać — to wciąż inteligent oglądający wieś przez literaturę. Poeta zresztą mówi mu to w oczy: w naszych oczach chłop urasta do potęgi króla Piasta.
Wernyhora przychodzi do niego nie przypadkiem. Gospodarz jest jedynym, kto ma autorytet po obu stronach: chłopi go słuchają, panowie go szanują. Dostaje złoty róg i konkretne zadanie — rozesłać wici, zebrać ludzi przed kaplicą, zadąć w róg przed trzecim pianiem koguta.
I nie robi nic. Przekazuje róg parobkowi, siada w fotelu i zasypia. Gdy nad ranem izba pełna jest chłopów z kosami, on nie pamięta, co się w nocy stało; przypomni sobie dopiero wtedy, gdy będzie już po wszystkim. Wyspiański nie zrobił z niego ani tchórza, ani zdrajcy — zrobił z niego człowieka zmęczonego i podpitego, i to jest znacznie groźniejsze.
Cechy — Gospodarz
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Człowiek z dwóch światów | Wykształcony malarz, od dziesięciu lat mieszka na wsi i jest żonaty z chłopką; słuchają go i chłopi, i panowie. |
| Szczerze zapatrzony w lud | Mówi o sąsiedzie-chłopie z podziwem, ale dorabia mu królewski rodowód zamiast pytać go o zdanie. |
| Wybrany przez Wernyhorę | Dostaje złoty róg i konkretny rozkaz: rozesłać wici i zebrać ludzi przed kaplicą do świtu. |
| Bierny w decydującej chwili | Przekazuje róg parobkowi, zasypia w fotelu i nad ranem nie pamięta nocnego wezwania. |
| Bez cech złoczyńcy | Nie zdradza i nie tchórzy — po prostu jest zmęczony i podpity, co czyni jego klęskę jeszcze bardziej dotkliwą. |
Częste pytania — Gospodarz
Kim jest Gospodarz w „Weselu”?
Gospodarzem domu, w którym odbywa się wesele — malarzem z Krakowa, który dziesięć lat wcześniej ożenił się z chłopką i zamieszkał w Bronowicach. Jego pierwowzorem był Włodzimierz Tetmajer, przyrodni brat poety Kazimierza Przerwy-Tetmajera.
Dlaczego Wernyhora przychodzi właśnie do Gospodarza?
Bo Gospodarz jest jedyną osobą na weselu, która ma posłuch po obu stronach. Chłopi traktują go jak swojego, inteligencja jak jednego ze swoich. Jeśli ktokolwiek mógł połączyć te dwa światy do wspólnego działania, to właśnie on.
Dlaczego Gospodarz nie wykonał rozkazu?
Przekazał złoty róg parobkowi Jaśkowi, a sam zasnął w fotelu. Nie ze złej woli — był zmęczony i pił przez całą noc. Nad ranem nie pamiętał, co się stało, i przypomniał sobie dopiero, gdy było za późno.
Co znaczy zdanie „chłop potęgą jest i basta”?
To słowa Gospodarza z aktu I, wypowiedziane w zachwycie nad sąsiadem-chłopem, w którym widzi „coś z Piasta”. Bywają cytowane jako pochwała ludu, ale w kontekście brzmią inaczej: to inteligent, który dorabia chłopu królewski rodowód, zamiast go posłuchać.
Czy Gospodarz to postać pozytywna?
Raczej tragiczna niż jednoznaczna. Ma wszystkie zalety potrzebne przywódcy — autorytet, uczciwość, znajomość obu światów — i mimo to zawodzi. Wyspiański pokazuje na nim, że do klęski nie potrzeba zdrajców, wystarczy zmęczenie.
Kto był pierwowzorem Gospodarza?
Włodzimierz Przerwa-Tetmajer (1861–1923), malarz i grafik Młodej Polski, później działacz ludowy i niepodległościowy. W 1890 roku ożenił się z Anną Mikołajczykówną, córką chłopa z Bronowic, i zamieszkał we wsi w drewnianym domu krytym strzechą — tym samym, w którym odbywało się wesele Rydla.