Dzieci z Bullerbyn

O książce

Dzieci z Bullerbyn to powieść dla dzieci szwedzkiej pisarki Astrid Lindgren. Pierwszy tom, Alla vi barn i Bullerbyn, ukazał się w Szwecji w 1947 roku. Później autorka dopisała dwa kolejne, Mera om oss barn i Bullerbyn (1949) i Bara roligt i Bullerbyn (1952). Polskie wydanie łączy wszystkie trzy tomy w jednej książce. Ukazało się po raz pierwszy w 1957 roku nakładem Naszej Księgarni, w przekładzie Ireny Szuch-Wyszomirskiej.

Narratorką jest Lisa, dziewczynka z Zagrody Środkowej. Opowiada o życiu sześciorga dzieci z małej szwedzkiej wioski, w której stoją tylko trzy zagrody. Oprócz niej są tu Lasse i Bosse, czyli jej bracia, dwie siostry z Zagrody Północnej, Britta i Anna, oraz Olle z Zagrody Południowej. Dzieci chodzą razem do szkoły w Wielkiej Wsi, pielą rzepę, nocują w stogu siana, pieką pierniki i płatają sobie figle. W książce nie ma jednej wielkiej przygody. Jest za to wiele krótkich historii, ułożonych w rytmie pór roku.

„Dzieci z Bullerbyn” należą do propozycji lektur do wspólnego i indywidualnego czytania w klasach I–III szkoły podstawowej. Opracowanie obejmuje całe polskie wydanie, czyli wszystkie trzy części. Używamy imion i nazw z przekładu Ireny Szuch-Wyszomirskiej, czyli Lisa, Lasse, Bosse, Britta, Anna, Olle, Kerstin, Agda, Wielka Wieś i szewc Grzeczny. Utwór jest chroniony prawem autorskim, dlatego opracowanie nie zawiera cytatów.

Czas i miejsce akcji

Akcja toczy się na szwedzkiej wsi, wzorowanej na rodzinnej Smalandii autorki. Lindgren nie podaje dokładnych dat. Świat książki to wieś z pierwszej połowy XX wieku. Ludzie pracują przy żniwach i sianokosach ręcznie, jeżdżą saniami i wozami ciągniętymi przez konie, a samochody widuje się głównie na szosie. Książka obejmuje kilka lat z życia dzieci. Na początku Lisa ma siedem lat i niedługo skończy osiem. Czas wyznaczają pory roku, szkolne ferie i święta, czyli Boże Narodzenie, Sylwester, Wielkanoc i noc świętojańska.

Miejsca akcji:

• Zagroda Środkowa, w której mieszka Lisa z braćmi, rodzicami, służącą Agdą i parobkiem Oskarem;
• Zagroda Północna, dom Britty, Anny, ich rodziców i dziadziusia;
• Zagroda Południowa, dom Ollego, później także jego siostrzyczki Kerstin;
• stara lipa między Zagrodą Środkową a Południową, po której gałęziach dzieci przechodzą z okna do okna;
• pastwiska, łąki i stogi siana, gdzie dzieci pielą rzepę, budują kryjówki i bawią się w Indian;
• jeziorko z przeręblą, na którym zimą ślizgają się dzieci;
• jezioro z wyspą oraz skały z Grzmiącą Jamą, gdzie dzieci bawią się w ludzi pierwotnych;
• zielony parów, ulubione miejsce Lisy i Anny;
• Wielka Wieś, w której jest szkoła z mieszkaniem nauczycielki na piętrze i sklep;
• dom szewca Grzecznego, u którego dzieci przeczekują śnieżycę;
• chata Kristin z Zagajnika, ubogiej staruszki;
• młyn Jana z Młyna, przy którym ma się pokazywać Wodnik;
• dom cioci Jenny za Wielką Wsią, dokąd wszyscy jadą zimą na przyjęcie;
• szosa, przy której dzieci sprzedają wiśnie;
• jezioro, nad którym ojcowie z dziećmi łowią raki.

Kluczowe wątki

Przyjaźń sześciorga dzieci. Dzieci z Bullerbyn są ze sobą niemal bez przerwy. Kłócą się i godzą, dzielą się sekretami i zarobionymi pieniędzmi. Wioska jest tak mała, że nie mają innych towarzyszy zabaw, ale wcale ich nie potrzebują.

Chłopcy przeciw dziewczynkom. Lasse, Bosse i Olle często drażnią się z Lisą, Brittą i Anną. Chłopcy straszą dziewczynki w stogu siana i podrzucają im fałszywy list o skarbie. Dziewczynki odpowiadają podstępem, na przykład wkładają do skrzynki chłopców starą sztuczną szczękę Agdy. Żadna z tych wojen nie trwa długo.

Praca i obowiązki. Dzieci pomagają dorosłym w gospodarstwie. Pielą rzepę, zwożą siano, załatwiają sprawunki, opiekują się zwierzętami. Lisa wychowuje jagnię Pontusa, a Olle dba o psa Svippa. Praca przeplata się z zabawą i często sama zamienia się w zabawę.

Święta i zwyczaje. Spora część książki opowiada o szwedzkich obyczajach. Dzieci pieką pierniki, chodzą w czapkach krasnoludków, leją ołów w Sylwestra, przypinają sobie żartobliwe kartki w Wielkim Tygodniu i tańczą wokół słupa w noc świętojańską.

Dzieci i dorośli. Dorośli w Bullerbyn są życzliwi i dają dzieciom dużo swobody. Ojcowie zjeżdżają z nimi na sankach, dziadziuś słucha, jak czytają mu gazetę, a nauczycielka przyjmuje do klasy jagnię. Na tym tle wyróżnia się szewc Grzeczny, który jest gburem, choć nosi takie nazwisko.

Geneza utworu

Astrid Lindgren dorastała w gospodarstwie Näs pod Vimmerby w Smalandii. Pierwowzorem Bullerbyn jest Sevedstorp, wioska z trzema zagrodami stojącymi obok siebie, w której dorastał ojciec pisarki, Samuel August Ericsson. Domy te stoją do dziś, a w latach osiemdziesiątych kręcono przy nich filmy o Bullerbyn. Opowieści ojca o dzieciństwie w Sevedstorp i własne wspomnienia pisarki z Näs dały książce wiele pomysłów na zabawy i zwyczaje.

Pierwszy tom ukazał się w 1947 roku w sztokholmskim wydawnictwie Rabén & Sjögren, z którym Lindgren była już wtedy związana także jako redaktorka książek dla dzieci. Był to czas, gdy pisarka miała już za sobą sukces Pippi Pończoszanki (1945). Dwa kolejne tomy wyszły w 1949 i 1952 roku. W 1961 roku w Szwecji ukazał się tom zbiorczy Bullerbyboken, a później trzy książki obrazkowe o Bullerbyn.

W 1960 roku Olle Hellbom nakręcił według książek serial telewizyjny, a w latach 1986 i 1987 Lasse Hallström zrealizował dwa filmy, Dzieci z Bullerbyn i Dzieci z Bullerbyn. Nowe przygody. W Polsce książka trafiała także na sceny teatrów dla dzieci i rodzin.

Znaczenie tytułu

Tytuł mówi wprost, kim są bohaterowie. To dzieci z jednej, bardzo małej wioski, które tworzą wspólną paczkę. W oryginale pierwszy tom nazywa się Alla vi barn i Bullerbyn, czyli „My, wszystkie dzieci z Bullerbyn”. Ten zbiorowy bohater jest ważniejszy niż którekolwiek pojedyncze dziecko.

Sama nazwa wioski coś znaczy. Bullerbyn to po polsku mniej więcej Hałasowo. Według mamy Lisy wioska zasłużyła na tę nazwę dzięki dzieciom, bo szóstka małych mieszkańców hałasuje za trzykrotnie większą gromadę. Tytuł zapowiada więc książkę głośną, wesołą i pełną ruchu.

Kompozycja, narracja, język

Polskie wydanie ma trzy części, odpowiadające trzem szwedzkim tomom. Pierwsza nosi tytuł „My, dzieci z Bullerbyn”, druga „Jest już nas siedmioro w Bullerbyn”, a trzecia „W Bullerbyn jest zawsze wesoło”. Każda część składa się z krótkich rozdziałów, a każdy rozdział opowiada jedną zamkniętą historię. Rozdziały można czytać osobno, bo łączą je głównie bohaterowie i miejsce. W streszczeniu dzielimy tekst na szesnaście części według wydarzeń. To podział opracowania, a nie autorki.

Narratorką jest Lisa, która mówi w pierwszej osobie. Opowiada tak, jak opowiada dziecko, czyli prosto, z zachwytem i dużą dozą szczerości. Porównuje siebie z braćmi, zwierza się ze swoich marzeń i komentuje zachowanie dorosłych. Opisuje to, co widzi i czuje, a nie to, co wiedzą dorośli.

Język książki jest prosty i żywy. Jest w nim dużo dialogów, wyliczeń i powtórzeń, które bawią młodszych czytelników. Humor wynika z sytuacji, na przykład z kilkakrotnego powrotu do sklepu po zapomniane zakupy. Opisy przyrody i świąt są krótkie, ale pełne szczegółów, dzięki którym łatwo wyobrazić sobie szwedzką wieś.