Astrid Lindgren

Wczesne życie i edukacja

Astrid Anna Emilia Ericsson urodziła się 14 listopada 1907 roku w Vimmerby, w szwedzkiej prowincji Smalandia. Jej rodzice, Samuel August Ericsson i Hanna z domu Jonsson, dzierżawili gospodarstwo Näs tuż obok miasteczka. Astrid miała starszego brata Gunnara oraz dwie młodsze siostry, Stinę i Ingegerd. Wspominała dzieciństwo jako czas swobody, zabaw i pracy na roli. To z tych wspomnień wyrosły później Bullerbyn i przygody Emila.

Jako trzynastolatka opublikowała wypracowanie w miejscowej gazecie, a po szkole zaczęła w niej pracować jako korektorka i autorka krótkich notatek. W wieku osiemnastu lat zaszła w ciążę i wyjechała do Sztokholmu. Ukończyła tam kurs stenografii i maszynopisania. Syn Lars urodził się w grudniu 1926 roku w Kopenhadze i przez pierwsze lata wychowywała go rodzina zastępcza.

Debiut i pierwsze dzieła

W Sztokholmie Astrid pracowała jako sekretarka. W Królewskim Klubie Automobilowym poznała swojego szefa, Sturego Lindgrena, za którego wyszła w 1931 roku. W 1934 roku urodziła córkę Karin. Przez kilka lat zajmowała się domem i dorabiała jako stenografistka.

Postać Pippi Pończoszanki wymyśliła córka, a matka opowiadała jej o niej historie. Wiosną 1944 roku Lindgren zaczęła je spisywać. W tym samym roku jej powieść dla dziewcząt Zwierzenia Britt-Marii zajęła drugie miejsce w konkursie wydawnictwa Rabén & Sjögren. Rok później Pippi Pończoszanka zdobyła w tym konkursie pierwszą nagrodę. Książka wywołała spór. Część krytyków uważała, że Pippi daje dzieciom zły przykład, ale czytelnicy pokochali niesforną dziewczynkę.

Kontekst historyczny

Lindgren debiutowała pod koniec drugiej wojny światowej. Szwecja pozostała wtedy neutralna, a pisarka pracowała w czasie wojny jako cenzorka korespondencji i prowadziła dziennik wojenny. Po wojnie w Skandynawii zmieniało się myślenie o wychowaniu. Coraz częściej mówiono, że dziecko trzeba szanować i słuchać, a nie ciągle pouczać.

Książki Lindgren dobrze oddają tę zmianę. Zamiast morałów jest w nich humor, uważna obserwacja dziecięcych uczuć i dużo swobody dla bohaterów. Od drugiej połowy lat czterdziestych do 1970 roku pisarka pracowała też jako redaktorka książek dla dzieci w wydawnictwie Rabén & Sjögren, więc sama współtworzyła szwedzką literaturę dziecięcą tamtych lat.

Dojrzałość twórcza

Po Pippi powstawały kolejne serie i powieści. W 1946 roku ukazał się Detektyw Blomkvist, a rok później pierwszy tom Dzieci z Bullerbyn. W połowie lat pięćdziesiątych przyszły baśniowy Mio, mój Mio (1954) i Braciszek i Karlsson z Dachu (1955). W 1958 roku Lindgren otrzymała Nagrodę im. Hansa Christiana Andersena, najważniejsze międzynarodowe wyróżnienie dla autorów książek dziecięcych. W latach sześćdziesiątych pisała o Madice, o Emilu ze Smalandii i o dzieciach z wyspy Saltkråkan.

W 1952 roku zmarł jej mąż. Lindgren pisała dalej i sięgała po coraz poważniejsze tematy. Bracia Lwie Serce (1973) mówią o śmierci, odwadze i braterskiej miłości, a Ronja, córka zbójnika (1981) o buncie i przyjaźni. Pisarka angażowała się także w sprawy publiczne. W 1976 roku bajką o Pomperipossie skrytykowała szwedzkie podatki, a w drugiej połowie lat osiemdziesiątych walczyła o lepsze traktowanie zwierząt hodowlanych. Ustawę o ochronie zwierząt z 1988 roku nazwano od jej nazwiska Lex Lindgren. W 1994 roku otrzymała nagrodę Right Livelihood.

Spuścizna i znaczenie

Astrid Lindgren zmarła 28 stycznia 2002 roku w Sztokholmie, w wieku dziewięćdziesięciu czterech lat. Pochowano ją w rodzinnym Vimmerby. Pozostawiła kilkadziesiąt książek, w tym powieści, opowiadania i książki obrazkowe, a także sztuki teatralne. Jej utwory przełożono na ponad sto języków, a wiele z nich sfilmowano. Po jej śmierci szwedzki rząd ustanowił międzynarodową Nagrodę Literacką im. Astrid Lindgren za twórczość dla dzieci i młodzieży, przyznawaną od 2003 roku.

W Polsce jej książki wydaje przede wszystkim Nasza Księgarnia, a także wydawnictwo Zakamarki. Tłumaczyły je między innymi Irena Szuch-Wyszomirska, Maria Olszańska i Anna Węgleńska. W 1978 roku dzieci przyznały pisarce Order Uśmiechu. Dzieci z Bullerbyn od wielu lat są w Polsce lekturą młodszych klas szkoły podstawowej.