Fortuna (w Pieśni IX z „Ksiąg pierwszych” i Pieśni IX z „Ksiąg wtórych”) — charakterystyka postaci
Rzymska bogini losu, siła rządząca ludzkim szczęściem w pieśniach w utworze Wybrane pieśni i treny. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Fortuna była w mitologii rzymskiej boginią przypadku i losu. Przedstawiano ją z rogiem obfitości i sterem, zwykle jako ślepą. W renesansie stała się popularnym symbolem zmienności szczęścia. W pieśniach Kochanowskiego nie występuje jako postać, która mówi czy działa w scenie. Jest siłą, o której poeta rozmyśla.
W Pieśni IX z Ksiąg pierwszych Fortuna doprowadza do końca to, co zaczęła, łaskawie albo inaczej. Wszyscy „siedzą w jej prawie”, czyli są pod jej władzą. Łatwo u niej upaść temu, kto stoi wysoko, a ten, kto przed chwilą leżał u jej stóp, wkrótce patrzy na innych z góry. Dlatego poeta radzi nie przywiązywać się do jej darów i w razie potrzeby oddać je bez żalu.
W Pieśni IX z Ksiąg wtórych Fortuna „w żywe oczy szydzi” z ludzi. Daje i zabiera, jak jej się podoba. Człowiek w szczęściu staje się hardy, a gdy Fortuna go zawiedzie, zwiesza głowę. Poeta przeciwstawia jej Boga, który może w godzinę odmienić nieszczęście, i radzi, by serce było „jednakie” na każdy los.
Cechy — Fortuna (w Pieśni IX z „Ksiąg pierwszych” i Pieśni IX z „Ksiąg wtórych”)
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Zmienna | Jednych strąca, a tych, którzy byli „pod nogami”, wynosi (Pieśń IX, Księgi pierwsze). |
| Wszechwładna | Ludzie „siedziem w jej prawie”, czyli podlegają jej władzy (Pieśń IX, Księgi pierwsze). |
| Nieprzewidywalna | Może postąpić łaskawie albo inaczej (Pieśń IX, Księgi pierwsze). |
| Szydercza | „Bo z nas Fortuna w żywe oczy szydzi” (Pieśń IX, Księgi wtóre). |
| Kapryśna | Daje i zabiera, „jako sie jej widzi” (Pieśń IX, Księgi wtóre). |
Częste pytania — Fortuna (w Pieśni IX z „Ksiąg pierwszych” i Pieśni IX z „Ksiąg wtórych”)
Kim jest Fortuna w pieśniach Kochanowskiego?
To rzymska bogini ślepego przypadku i symbol zmiennego losu. Poeta nie przedstawia jej jako postaci w scenie, tylko rozmyśla o jej władzy nad ludźmi.
Jak działa Fortuna w Pieśni IX z „Ksiąg pierwszych”?
Łatwo strąca tych, którzy stoją wysoko, i wynosi tych, którzy przed chwilą leżeli u jej stóp. Wszyscy podlegają jej władzy.
Jak poeta radzi postępować wobec Fortuny?
Spokojnie przyjmować jej dary i nie wywyższać się w szczęściu. Gdy Fortuna odbierze swoje, trzeba oddać to bez żalu i schronić się we własnej cnocie.
Czym różni się Fortuna od Boga w pieśniach?
Fortuna jest kapryśna i ślepa. Bóg zna przyszłość, śmieje się z nadmiernych ludzkich trosk i może w godzinę odmienić nieszczęście. Kto Mu ufa, „nie zaginie”.
Gdzie jeszcze w omawianych utworach pojawia się Fortuna?
W Pieśni IX z „Ksiąg wtórych” („Nie porzucaj nadzieje”) Fortuna szydzi z ludzi. W „Pieśni o spustoszeniu Podola” poeta mówi, że nikt nie wie, komu „szczęście chce służyć”.