Lipa (we fraszce „Na lipę”) — charakterystyka postaci
Mówiące drzewo, podmiot liryczny fraszki „Na lipę” w utworze Wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
We fraszce Na lipę z Ksiąg wtórych mówi drzewo. Lipa zwraca się do przechodnia słowami „Gościu, siądź pod mym liściem”. Taki zabieg nazywa się personifikacją, bo przedmiot albo roślina dostaje ludzkie cechy i głos. Tradycja wiąże ją z lipą rosnącą w Czarnolesie, choć nazwa wsi nie pada w tekście.
Lipa zachwala to, co może dać zmęczonemu człowiekowi. W jej cieniu nie dosięgnie go słońce, z pola wieją chłodne wiatry, a słowiki i szpaki śpiewają. Z jej pachnących kwiatów pszczoły zbierają miód, który potem zdobi pańskie stoły. Jej cichy szept łatwo sprowadza na człowieka słodki sen.
Na końcu lipa przyznaje, że nie rodzi jabłek. Mimo to jej pan ceni ją tak jak najpłodniejsze drzewo z sadu Hesperyd, czyli mitycznego ogrodu, w którym rosły złote jabłka. Lipa jest więc obrazem wiejskiego spokoju i szczęścia, które nie zależy od zysku.
Cechy — Lipa (we fraszce „Na lipę”)
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Gościnna | Zaprasza przechodnia, by usiadł pod jej liśćmi i odpoczął. |
| Opiekuńcza | Obiecuje, że nie dosięgnie go słońce, choćby wzniosło się najwyżej. |
| Hojna | Daje pszczołom kwiaty, z których powstaje miód na pańskie stoły. |
| Kojąca | Swoim cichym szeptem sprowadza na człowieka słodki sen. |
| Szczera | Przyznaje, że nie rodzi jabłek. |
| Dumna | Chlubi się, że pan ceni ją jak drzewo z sadu Hesperyd. |
Częste pytania — Lipa (we fraszce „Na lipę”)
Kto jest podmiotem lirycznym fraszki „Na lipę”?
Sama lipa. Drzewo mówi w pierwszej osobie i zwraca się do gościa, czyli przechodnia.
Co lipa obiecuje gościowi?
Cień, w którym nie dosięgnie go słońce, chłodne wiatry z pola, śpiew słowików i szpaków oraz słodki sen.
Jaki środek stylistyczny zastosował Kochanowski we fraszce „Na lipę”?
Personifikację. Drzewo mówi, obiecuje i chwali się jak człowiek. Fraszka ma też formę apostrofy, bo lipa zwraca się wprost do gościa.
Czym jest „hesperyski sad”?
Mitycznym ogrodem Hesperyd, w którym rosły złote jabłka. Lipa mówi, że choć nie rodzi owoców, jej pan ceni ją tak jak najlepsze drzewo z tego sadu.
Czy lipa z fraszki rosła w Czarnolesie?
Tak przyjmuje tradycja, ale w tekście fraszki nazwa Czarnolasu nie pada. Utwór mówi tylko o lipie, jej gościu i jej panu.
Jaką wartość ma lipa, skoro nie daje owoców?
Daje odpoczynek, chłód, sen i miód. Fraszka pokazuje, że coś może być cenne, choć nie przynosi zysku.