Podmiot liryczny fraszek (poeta) — charakterystyka postaci
Podmiot liryczny fraszek, utożsamiany z Janem Kochanowskim w utworze Wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
W większości omawianych fraszek mówi poeta, którego można utożsamić z Janem Kochanowskim. Wskazuje na to wiele szczegółów. Zwraca się do swoich fraszek i ksiąg, pisze do Mikołaja Firleja o swoich rymach, prosi Boga o błogosławieństwo dla domu w Czarnolesie. We fraszce Do gór i lasów streszcza swoją młodość. Żeglował po morzu, odwiedził Francję, Niemcy i Włochy, był żakiem, dworzaninem i duchownym w kapitule. Zgadza się to z biografią poety.
Mówiący ma wiele twarzy. Jest biesiadnikiem i obserwatorem obyczajów, który z humorem opisuje upitego doktora, dewotkę i ludzi narzekających na starość. Bywa zakochanym, który skarży się Hannie na swoje cierpienia. Jest też myślicielem, który widzi w ludzkim życiu fraszkę, a w człowieku zabawkę Boga. Patrzy na świat z dystansem i chce się mu przyglądać, zamiast walczyć o drobiazgi.
We fraszkach z Ksiąg trzecich coraz częściej mówi człowiek dojrzały. Ma już „Srebrne w głowie nici”, ceni zdrowie ponad bogactwo, a od Boga prosi o czyste sumienie i nieprzykrą starość. Swoje fraszki nazywa bezcennymi i wyznaje, że powierza im tajemnice, których nikt nie odgadnie.
Cechy — Podmiot liryczny fraszek (poeta)
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Dowcipny | Opowiada z humorem o doktorze, którego kompani upili po wyważeniu drzwi („O doktorze Hiszpanie”). |
| Autoironiczny | Przyznaje, że przy fraszkach przynajmniej mu naleją, a śmiech innych nic dla niego nie znaczy („Na swoje księgi”). |
| Refleksyjny | Twierdzi, że wszystko, co ludzie myślą i robią, jest fraszką („O żywocie ludzkim”). |
| Skromny | Zamiast marmurowych pałaców chce mieszkać w ojczystym gnieździe („Na dom w Czarnolesie”). |
| Pobożny | Prosi Boga o błogosławieństwo, zdrowie i czyste sumienie („Na dom w Czarnolesie”). |
| Doświadczony | Zwiedził Francję, Niemcy i Włochy, był żakiem, dworzaninem i duchownym („Do gór i lasów”). |
| Skryty | Powierza fraszkom tajemnice, które są zawiłe jak Labirynt („Do fraszek”). |
| Ceniący chwilę | Na starość trzyma z tymi, którzy chwytają to, co się da, póki czas („Do gór i lasów”). |
Częste pytania — Podmiot liryczny fraszek (poeta)
Kim jest podmiot liryczny fraszek Kochanowskiego?
W większości fraszek mówi poeta, którego można utożsamić z samym Kochanowskim. Pisze o swoich księgach, podróżach i domu w Czarnolesie.
Skąd wiadomo, że mówiący to sam Kochanowski?
Mówiący wspomina swój dom w Czarnolesie, zwraca się do Mikołaja Firleja i opisuje młodość, która zgadza się z biografią poety, czyli podróże do Francji i Włoch, dwór i kapitułę.
Co podmiot liryczny mówi o swoich fraszkach?
Że zbierają śmiechy i żarty, a nie opowieści o bohaterach. W „Do fraszek” nazywa je jednak bezcennymi i wyznaje, że kryją jego tajemnice.
Jak podmiot liryczny patrzy na ludzkie życie?
Z dystansem. Uważa, że wszystko, co człowiek myśli i robi, jest fraszką, a uroda, pieniądze i sława przemijają jak trawa.
Za co podmiot liryczny krytykuje człowieka we fraszce „Człowiek boże igrzysko”?
Za pychę. Człowiek uważa się za podobnego do Boga i myśli, że świat stworzono dla niego, dlatego Bóg musi się z niego śmiać.
O co poeta prosi Boga we fraszce „Na dom w Czarnolesie”?
O błogosławieństwo dla domu, zdrowie, czyste sumienie, uczciwe pożywienie, życzliwość ludzi, łagodne obyczaje i nieprzykrą starość.
Jakie wspomnienia przywołuje poeta we fraszce „Do gór i lasów”?
Młodość, kiedy mało dbał o powagę, podróże po morzu, do Francji, Niemiec i Włoch oraz zmienne role żaka, rycerza, dworzanina i duchownego.
Do kogo poeta porównuje się we fraszce „Do gór i lasów”?
Do Proteusza, mitologicznego bóstwa morskiego, które zmieniało postać w smoka, deszcz, ogień i barwę obłoka. Tak samo poeta zmieniał w życiu role.
Jaka życiowa zasada wynika z zakończenia „Do gór i lasów”?
Zasada korzystania z chwili. Siwiejący poeta mówi, że trzyma z tymi, którzy chwytają to, co mogą, póki jest czas.
Czy podmiot liryczny fraszek jest poważny czy żartobliwy?
Bywa jednym i drugim. W „O doktorze Hiszpanie” czy „Na nabożną” żartuje, a w „O żywocie ludzkim” i „Na dom w Czarnolesie” mówi poważnie o losie człowieka i o Bogu.
Jak poeta tłumaczy się z frywolnych rymów?
We fraszce „Do Mikołaja Firleja” prosi o wybaczenie, jeśli w jego książkach jest coś niestosownego. Uważa, że poeta ma być stateczny, ale rym może czasem być swawolny.