Stany społeczne (postać zbiorowa w „Rozmowie”) — charakterystyka postaci
Zbiorowy obraz ludzi, których Śmierć zabiera i wyśmiewa w utworze Wybrane utwory polskiego średniowiecza: Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
W Rozmowie mistrza Polikarpa ze Śmiercią nie występuje tłum ludzi, ale Śmierć wciąż o nich mówi. Wylicza duchownych i świeckich, bogatych i biednych, kobiety i mężczyzn. Są wśród nich papież, kardynałowie, biskupi, opaci, kanonicy, proboszczowie i plebani. Są królowie, cesarze, książęta, hrabiowie, wojewodowie i szlachta. Są filozofowie, astronomowie, lekarze, sędziowie, kupcy, handlarze końmi, rzemieślnicy, oracze, karczmarze, żacy i dworzanie.
Ze zbiorowego portretu wyłaniają się grzechy. Plebani mają grube szyje i dużo piją. Karczmarze źle nalewają piwo. Panie i tłuste niewiasty urządzają uczty. Sędziowie wydają złe wyroki i biorą łapówki. Źli mnisi uciekają z klasztoru, ścigają się konno i wywijają koziołki. Rycerze rwą się do pojedynków i bitew.
Wszystkich łączy jedno, bo nikt nie ujdzie kosie. Śmierć mówi, że papież znaczy dla niej tyle samo co najlichszy żebrak. To podstawowa myśl motywu tańca śmierci. Utwór odróżnia jednak dobrych od złych. Dobrzy mnisi i skromni ludzie nie boją się końca, bo czeka ich niebo. Bogacze i grzesznicy na sądzie przekonają się, że ich majątek przeminął jak obłoki.
Cechy — Stany społeczne (postać zbiorowa w „Rozmowie”)
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Zróżnicowani | Śmierć wymienia papieża, króla, szlachtę, kupców, oraczy i żebraków (wersy 172–203, 392–410). |
| Równi wobec śmierci | „Stojić za mało papież / I naliszszy żebrak takież” (wersy 402–403). |
| Przywiązani do bogactwa | Śmierć mówi o rodzynkach, migdałach i drogich tkaninach, które nic jej nie znaczą (wersy 258–263). |
| Grzeszni | Karczmarze oszukują na piwie, sędziowie biorą łapówki (wersy 194–199, 329–342). |
| Wyśmiani | Grubi plebani piją piwo, a źli mnisi wywijają koziołki na koniach (wersy 272–274, 440–479). |
| Zdolni do dobra | Dobrzy mnisi nie lękają się Śmierci i idą do nieba (wersy 411–433). |
Częste pytania — Stany społeczne (postać zbiorowa w „Rozmowie”)
Jakie stany wymienia Śmierć?
Duchownych (papieża, kardynałów, biskupów, opatów, kanoników, plebanów, mnichów), władców i szlachtę (króla, książąt, hrabiów, wojewodów), ludzi uczonych (filozofów, astronomów, lekarzy), sędziów, kupców, rzemieślników, oraczy, karczmarzy, żaków i dworzan, a także kobiety różnego stanu.
Kogo Śmierć wyśmiewa najostrzej?
Przekupnych sędziów i złych mnichów. Grozi też grubym plebanom, karczmarzom oszukującym na piwie i tłustym paniom urządzającym uczty.
Co znaczy, że papież i żebrak są dla Śmierci tyle samo warci?
Że wobec śmierci wszyscy są równi. Ani władza, ani bogactwo nikogo nie chronią. To główna myśl tańca śmierci.
Czy wszyscy ludzie są w utworze przedstawieni źle?
Nie. Śmierć mówi, że dobrzy mnisi i ludzie żyjący skromnie nie muszą się jej bać, bo pójdą do nieba.
Czym jest satyra stanowa?
To ośmieszanie wad typowych dla różnych grup społecznych, np. duchownych, sędziów czy kupców. „Rozmowa” jest jednym z najwcześniejszych polskich przykładów takiej satyry.
Dlaczego zwierzęta też pojawiają się w wyliczeniu?
Bo Śmierć chce pokazać, że jej władza obejmuje wszystko, co żyje. Wchodzi do lisich jam, dusi gronostaje, ścina wilki i goni ptaki.