Śmierć (z „Rozmowy mistrza Polikarpa”) — charakterystyka postaci
Personifikacja śmierci, główna mówczyni dialogu w utworze Wybrane utwory polskiego średniowiecza: Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Śmierć w Rozmowie jest uosobiona jako kobieta, bo słowo „śmierć” jest rodzaju żeńskiego. Ma budzący grozę wygląd rozkładającego się ciała. Jest naga, przepasana chustą, chuda i blada, ma żółtą, lśniącą twarz, odpadły koniec nosa i nie ma warg. Z oczu płynie jej krwawa rosa, zgrzyta zębami, przewraca oczami. Ma łysą głowę, przykry głos i wystające żebra. W ręku trzyma kosę, swój najważniejszy znak.
Śmierć mówi dużo, z humorem i bez litości. Kpi z mistrza, pyta, czy nie rozumie po polsku, i nazywa go ubogim żakiem. Siebie przedstawia jako robotnicę i nauczycielkę, a umieranie jako swoją szkołę. Opowiada, że narodziła się w jabłku, które Ewa podała Adamowi. Swoją moc ma od Boga i zabija w dzień i w nocy, na całym świecie.
Jej mowy to długie wyliczenia. Zabiera królów i żebraków, papieża i karczmarzy, lekarzy i sędziów, a także zwierzęta. Nie przyjmuje darów i nie dba o bogactwa, za to sama mówi „W grzechu się ludzkiem kocham”. Wyśmiewa grubych plebanów i złych mnichów. Przyznaje jednak, że dobrzy nie muszą się jej bać, bo pójdą do nieba. Pokonał ją tylko Chrystus, który zmartwychwstał.
Śmierć nie jest w utworze diabłem. Wykonuje zadanie zlecone przez Boga i sama mówi, że lekarze pomagają, dopóki trwa wola Boża. Jest więc groźna, ale służy pouczeniu. Ma przypominać, że każdy umrze i że trzeba się do tego przygotować.
Cechy — Śmierć (z „Rozmowy mistrza Polikarpa”)
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Odrażająca | Jest chuda, blada, bez warg i końca nosa, a z oczu płynie jej „krwawa rosa” (wersy 29–36). |
| Potężna | Mówi, że zabija ludzi „we dnie i w nocy” na wszystkie strony świata (wersy 159–165). |
| Nieprzekupna | Odrzuca dary mistrza i mówi, że nie korzysta z odzienia ani majątku (wersy 153–156, 258–263). |
| Szydercza | Pyta mistrza, czy nie rozumie po polsku, i drwi, że nie pomoże mu Sokrates (wersy 81–84). |
| Sprawiedliwa | Ma moc nad dobrymi, „ale więcej nade złemi” (wersy 215–216). |
| Posłuszna Bogu | Mówi, że moc „pożyczył” jej Stwórca i dał ją Wszechmogący (wersy 159–160, 229–230). |
| Pewna siebie | Chwali się, że pokonała Salomona, Absaloma i Samsona (wersy 232–236). |
| Zdolna do podziwu | Dziwi się odwadze męczennic (wersy 495–498). |
Częste pytania — Śmierć (z „Rozmowy mistrza Polikarpa”)
Jak wygląda Śmierć w „Rozmowie mistrza Polikarpa”?
To naga, chuda i blada kobieta przepasana chustą. Ma żółtą twarz, odpadły koniec nosa, nie ma warg, z oczu płynie jej krwawa rosa. Zgrzyta zębami, ma łysą głowę i wystające żebra, a w ręku trzyma kosę.
Dlaczego Śmierć jest kobietą?
Bo w języku polskim słowo „śmierć” jest rodzaju żeńskiego. W tekście Polikarp widzi postać „przyrodzenia niewieściego”, czyli płci żeńskiej.
Skąd według utworu wzięła się Śmierć?
Mówi, że poczęła się, gdy Ewa zerwała jabłko z zakazanego drzewa, i była w tym owocu. Kiedy Adam go ugryzł, musiał umrzeć i zaraził śmiercią całe potomstwo.
Kto dał Śmierci władzę?
Bóg. Śmierć mówi, że moc „pożyczył” jej Stwórca wszego stworzenia i że dał jej ją Wszechmogący.
Czy można przekupić Śmierć?
Nie. Gdy Polikarp proponuje dary i kołacz, Śmierć każe mu je zatrzymać. Mówi też, że nie dba o szaty, majątek, rodzynki ani migdały.
Kto pokonał Śmierć?
Tylko Chrystus. Śmierć przyznaje, że wyszczerbiła na nim kosę, bo była w nim boska siła, a trzeciego dnia ożył.
Kogo Śmierć wymienia z Biblii?
Goliata, Annasza, Kajfasza, Judasza i dwóch łotrów ukrzyżowanych z Jezusem, a także Salomona, Absaloma i Samsona. Wspomina też Adama i Ewę.
Czy dobrzy ludzie muszą bać się Śmierci?
Nie. Śmierć mówi, że dobrzy mnisi się jej nie lękają, a dobry człowiek nic nie traci, bo pójdzie do niebieskich radości.
Dlaczego Śmierć mówi o swojej „szkole”?
Przedstawia umieranie jak naukę u surowej nauczycielki. Ludzie są jej żakami, czyli uczniami, a każdy musi do tej szkoły trafić.
Co Śmierć mówi o lekarzach?
Że zwodzą ludzi. Maści, apteki i zioła pomagają tylko na krótko i dopóki trwa wola Boża. W końcu także lekarz trafia do jej szkoły.
Co symbolizuje kosa Śmierci?
Kosa oznacza ścinanie życia jak trawy. Śmierć mówi, że jej kosa siecze zarośla i trawę, a przed nią nikt nie ucieknie.
Czym kończy się mowa Śmierci w zachowanym tekście?
Opowieścią o męczennicach, które torturowano za wiarę. Śmierć dziwi się ich odwadze, a w tym miejscu tekst się urywa.