Mistrz Polikarp — charakterystyka postaci
Uczony mędrzec, rozmówca Śmierci w „Rozmowie mistrza Polikarpa ze Śmiercią” w utworze Wybrane utwory polskiego średniowiecza: Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Polikarp, po łacinie Polikarpus, jest w utworze nazwany „Mędrzec wieliki, mistrz wybrany”, czyli wielki mędrzec i wybitny mistrz. Słowo „mistrz” oznaczało wtedy człowieka uczonego, magistra. Polikarp prosił Boga, by mógł zobaczyć śmierć w jej prawdziwej postaci. Kiedy długo się modlił, wszyscy wyszli z kościoła, a on został sam. Wtedy ujrzał Śmierć.
Jego uczoność nie pomaga mu w spotkaniu. Na widok Śmierci mistrz pada na ziemię i jęczy. Mówi, że mdleje, blednie i stracił zdrowie oraz nadzieję. Prosi, by Śmierć odstąpiła i odłożyła kosę. Śmierć szydzi z niego i nazywa go ubogim żakiem, czyli uczniem. Mówi, że nie pomoże mu Sokrates, a mistrzostwo na nic się nie zda.
Gdy minie pierwszy strach, Polikarp zadaje kolejne pytania. Chce wiedzieć, skąd się wzięła Śmierć, dlaczego zabiera ludzi, po co są lekarze i czy można się przed nią ukryć. Próbuje ją przebłagać darami i kołaczem, a raz daje jej ironiczną radę, by się wygrzała w łaźni. Każda odpowiedź pokazuje mu, że jest bezradny. Pod koniec kręci mu się w głowie. Ostatnie jego pytanie dotyczy panien żyjących w czystości.
Polikarp reprezentuje ludzi uczonych, którzy wierzą w siłę rozumu. Utwór pokazuje, że wobec śmierci wiedza jest bezsilna. Mistrz jest więc postacią trochę komiczną, ale też bliską czytelnikowi, bo jego strach jest zwyczajnie ludzki.
Cechy — Mistrz Polikarp
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Uczony | Narrator nazywa go „Mędrzec wieliki, mistrz wybrany” (wersy 19–20). |
| Pobożny | Długo modli się w kościele i prosi Boga, by zobaczył śmierć (wersy 21–24). |
| Lękliwy | Na widok Śmierci pada na ziemię, a potem wstaje, bo „drżą mu nogi” (wersy 43–46, 111–112). |
| Dociekliwy | Pyta Śmierć o jej rodziców, o lekarzy i o kryjówkę przed nią (wersy 113–116, 295–300, 343–356). |
| Naiwny | Chce przebłagać Śmierć darami i kołaczem (wersy 145–152). |
| Przekorny | Radzi Śmierci, by się wypociła w łaźni i lepiej postępowała (wersy 241–249). |
| Bezradny | Mówi, że głowa mu się toczy, a oczy chcą wypaść (wersy 367–371). |
| Grzeczny wobec rozmówczyni | Zwraca się do Śmierci „Miła Śmierci” (wersy 113 i 367). |
Częste pytania — Mistrz Polikarp
Kim jest mistrz Polikarp?
To uczony mędrzec, w tekście „Mędrzec wieliki, mistrz wybrany”. Prosi Boga, by mógł zobaczyć śmierć, i zostaje jej rozmówcą.
Co znaczy słowo „mistrz” w tytule?
Oznaczało człowieka wykształconego, magistra. Polikarp jest więc uczonym, który zna księgi i filozofów.
Gdzie Polikarp spotyka Śmierć?
W kościele. Modlił się tak długo, że wszyscy wyszli, i wtedy, zostawszy sam, ujrzał Śmierć.
Jak Polikarp reaguje na widok Śmierci?
Przeraża się, pada na ziemię i jęczy. Potem prosi, by odstąpiła i odłożyła kosę, a gdy wstaje, drżą mu nogi.
Jakie pytania Polikarp zadaje Śmierci?
Pyta, skąd się wzięła i kim byli jej rodzice, dlaczego zabiera ludzi, po co są lekarze, czy można się przed nią ukryć i jak u Boga mają się kobiety żyjące w czystości.
Czym Polikarp chce przebłagać Śmierć?
Darami, w tekście nazwanymi „poczty”, a nawet dobrym kołaczem. Śmierć każe mu je zatrzymać, bo nimi tylko ją rozdrażni.
Co znaczy rada o łaźni?
To ironia mistrza. Pyta Śmierć, z kim się zaprzyjaźni, gdy wszystkich wybije, i radzi jej szukać ludzi, którzy wygrzeją ją w łaźni, by potem lepiej postępowała. Śmierć wpada w gniew.
Dlaczego Śmierć mówi do Polikarpa „ubogi żaku”?
Żak to uczeń. Śmierć przedstawia się jako surowa nauczycielka, a umieranie jako swoją szkołę. Uczony mistrz drży przed nią jak uczeń.
Kim jest „Sortes”, o którym mówi Śmierć?
To Sokrates, grecki filozof. Śmierć mówi, że jego mądrość nie pomoże przelęknionemu mistrzowi.
Czego uczy postać Polikarpa?
Że wiedza i rozum nie chronią przed śmiercią. Człowiek może się przygotować tylko przez dobre życie.
Czy Polikarp umiera w utworze?
Nie w zachowanym tekście. Śmierć grozi mu i mówi, że naostrzyła kosę, ale rozmowa trwa dalej, a tekst urywa się w odpowiedzi Śmierci o męczennicach.