Streszczenie — Wybrane baśnie polskie i europejskie

Kopciuszek, wyśmiewana przez macochę i siostry, dzięki czarodziejce jedzie na bal, gubi pantofelek i poślubia królewicza. Czerwony Kapturek zbacza z drogi, a wilk połyka ją razem z babcią, dopóki nie ratuje ich myśliwy. Jaś i Małgosia, porzuceni w lesie, trafiają do chatki z chleba i ciasta, a Małgosia wpycha czarownicę do pieca. Śnieżka ucieka przed zazdrosną królową do siedmiu karzełków i budzi się ze śmierci, gdy wypada jej z ust kawałek jabłka. Sprytny kot zdobywa dla ubogiego Janka rękę królewny. Chciwa stara traci wszystko, co dała jej złota rybka. Jacuś zdobywa kwiat paproci, ale nie dzieli się szczęściem i ginie. Ubogi żaczek zdobywa Szklaną Górę.

Kopciuszek (Charles Perrault)

Pewien szlachcic żeni się powtórnie z bardzo dumną kobietą, która ma dwie córki. Macocha nie znosi dobrej i łagodnej pasierbicy, bo przy niej jej córki wydają się jeszcze gorsze. Dziewczyna zmywa, szoruje schody i sprząta, śpi na poddaszu na słomianym sienniku i nie skarży się ojcu, bo rządzi nim żona. Po pracy siada przy kominku, czasem w samym popiele. Domownicy przezywają ją Kocmołuszkiem, a młodsza, mniej złośliwa siostra nazywa ją Kopciuszkiem.

Królewicz wydaje bal i zaprasza siostry. Kopciuszek prasuje im suknie, radzi przy wyborze strojów i pięknie je czesze, choć siostry kpią, że wszyscy śmialiby się z Kocmołucha na balu. Gdy siostry odjeżdżają, dziewczyna płacze. Wtedy zjawia się jej matka chrzestna, która jest wróżką. Każe przynieść dynię z ogrodu i zamienia ją różdżką w złotą karocę. Z sześciu myszy robi konie, ze szczura z długimi wąsami stangreta, a z sześciu jaszczurek paziów. Łachmany dziewczyny zmieniają się w suknię ze złota i srebra, a wróżka daje jej szklane pantofelki. Ostrzega, że po północy czary prysną.

Na balu wszyscy zachwycają się nieznajomą księżniczką. Królewicz prosi ją do tańca i z zachwytu nie tyka nawet wykwintnego posiłku. Kopciuszek przysiada się do sióstr i częstuje je pomarańczami i cytrynami, a one jej nie poznają. Za kwadrans dwunasta dziewczyna wychodzi. W domu udaje, że dopiero się obudziła, i prosi siostrę Trajkotkę o pożyczenie żółtej sukni, żeby też zobaczyć piękną księżniczkę. Ta odmawia z pogardą, czego Kopciuszek się spodziewała.

Drugiego wieczoru dziewczyna zapomina o czasie. Na pierwsze uderzenie zegara o północy ucieka tak szybko, że gubi szklany pantofelek. Królewicz go podnosi i ogłasza, że poślubi tę, na którą będzie pasował. Siostry na próżno wciskają w niego stopy. Kopciuszek prosi o przymiarkę, a pantofelek pasuje jak ulał. Dziewczyna wyjmuje z kieszeni drugi. Zjawia się wróżka i przemienia jej ubranie w najpiękniejszy strój. Siostry padają jej do stóp, a Kopciuszek przebacza im z całego serca. Poślubia królewicza, sprowadza siostry do pałacu i wydaje je za dwóch dworzan. Baśń kończą dwa morały wierszem, o wdzięku cenniejszym od urody i o tym, że każdy potrzebuje życzliwych opiekunów.

Kopciuszek (bracia Grimm w opowieści Bolesława Londyńskiego)

Zamożna wdowa mieszka na wsi z dwiema brzydkimi i próżnymi córkami oraz pasierbicą Rózią. Rózia wykonuje całą pracę w domu, a macocha często ją bije. Od kopciu na twarzy siostry przezywają ją Kopciuszkiem i dziewczyna sama zapomina swojego imienia. Jest pokorna i dobra, dzieli się chlebem z żebrakami, karmi gołębie i pomaga chorym sąsiadom. Za tę dobroć zyskuje opiekunkę, jedną z czarodziejek.

Król Ćwieczek urządza festyn, na którym jego syn, książę Krasnolicy, ma wybrać sobie żonę. Macocha zabiera tylko swoje córki. Gdy Rózia prosi, żeby i ją wzięła, macocha wsypuje mak do popiołu i każe go wybrać. Gołębie, które dziewczyna codziennie karmiła, wybierają ziarna. Macocha uznaje, że wsypała za mało, i zostawia pasierbicę z nową porcją maku, a sama odjeżdża z córkami. Gołębie obiecują jednak, że Rózia będzie na balu.

Wieczorem w kuchni zjawia się czarodziejka Baba-Dziwo ze złotą gwiazdą nad czołem. Stuka trzy razy laską w dąb, a ten otwiera się i pokazuje cudowne szaty oraz pantofelki z diamentów, które wyglądają jak szklane. Przed domem staje powóz zaprzężony w cztery ogiery. Czarodziejka każe wrócić przed północą, bo potem czary stracą moc. Na festynie książę Krasnolicy tańczy tylko z piękną nieznajomą. Pięć minut przed północą Rózia ucieka i na progu gubi pantofelek.

Następnego dnia królewski goniec szuka właścicielki trzewiczka w każdym domu. Na córki wdowy pantofelek nie pasuje. Goniec zauważa przy piecu brudną pasierbicę, a macocha mówi, że jest brzydka i głupia. Sługa ma jednak rozkaz, by nie pomijać żadnej dziewczyny. Rózia śmiało wsuwa nogę w pantofelek, który pasuje doskonale. Macocha i siostry patrzą ze złością, jak Kopciuszek odjeżdża karetą na ślub z królewiczem.

Czerwony Kapturek

Mała dziewczynka dostaje od babci kapturek z czerwonego aksamitu i odtąd wszyscy nazywają ją Czerwonym Kapturkiem. Matka posyła ją z plackiem i butelką wina do chorej babci, która mieszka w lesie, pół godziny drogi od wsi. Przykazuje, żeby nie zbaczała z drogi. W lesie dziewczynka spotyka wilka. Nie wie, że to groźne zwierzę, więc mówi mu, dokąd idzie i gdzie stoi chatka babci.

Wilk namawia ją, żeby popatrzyła na kwiaty i posłuchała ptaków. Czerwony Kapturek biegnie w las po bukiet, a wilk idzie prosto do babci. Podaje się za wnuczkę, wchodzi do chatki i połyka staruszkę. Potem wkłada jej koszulę i czepek, kładzie się do łóżka i zasuwa firanki.

Gdy dziewczynka przychodzi, dziwi się, że drzwi są otwarte. Pyta babcię, dlaczego ma takie wielkie uszy, oczy, ręce i pysk. Na ostatnie pytanie wilk odpowiada, że po to, by łatwiej ją zjeść, i połyka Czerwonego Kapturka. Potem zasypia i głośno chrapie. Przechodzący myśliwy zagląda do chatki. Nie strzela, bo podejrzewa, że wilk połknął babcię. Rozcina mu nożyczkami brzuch i uwalnia dziewczynkę i babcię. Czerwony Kapturek przynosi kamienie, którymi wypełniają brzuch wilka. Zwierz budzi się, chce uciec i pada martwy. Myśliwy zabiera skórę, babcia zjada placek, a dziewczynka obiecuje sobie, że już nigdy nie będzie biegała po lesie wbrew zakazowi matki.

Jaś i Małgosia

Na skraju lasu mieszka ubogi drwal z drugą żoną i dwojgiem dzieci, Jasiem i Małgosią. Gdy w kraju nastaje drożyzna, macocha namawia męża, żeby zostawić dzieci w lesie. Drwal długo się opiera, ale w końcu ustępuje. Dzieci słyszą tę rozmowę. W nocy Jaś zbiera w kieszenie białe kamyki, które w świetle księżyca błyszczą jak pieniążki. Rano rodzice prowadzą dzieci w głąb lasu, a Jaś co chwilę ogląda się i rzuca kamyki na drogę. Mówi, że patrzy na białego kotka na dachu. Rodzice rozpalają ognisko i odchodzą. Dzieciom zdaje się, że słyszą siekierę ojca, ale to gałąź, którą wiatr uderza o drzewo. W nocy rodzeństwo wraca do domu po kamykach.

Wkrótce bieda wraca. Tym razem macocha zamyka drzwi, więc Jaś nie może zebrać kamyków. Po drodze kruszy chleb i rzuca okruszki. Ptaki wydziobują je jednak i dzieci gubią się w lesie. Błądzą aż do trzeciego dnia, kiedy śnieżnobiały ptaszek prowadzi je do chatki z chleba, przykrytej ciastem, z szybami z cukru. Dzieci zaczynają jeść dach i szybę. Ze środka wychodzi zgarbiona staruszka, karmi je i układa do snu. W rzeczywistości jest czarownicą, która zwabia dzieci, żeby je zjeść.

Rano zamyka Jasia w chlewiku, a Małgosi każe gotować mu najlepsze jedzenie. Co dzień każe chłopcu wysunąć palec, żeby sprawdzić, czy utył. Jaś podsuwa jej kostkę, a czarownica, która słabo widzi, dziwi się, że chłopiec nie tyje. Po czterech tygodniach traci cierpliwość i postanawia go ugotować. Najpierw chce wepchnąć do pieca Małgosię. Dziewczynka udaje, że nie wie, jak tam wejść. Czarownica pokazuje jej to sama, a wtedy Małgosia popycha ją do pieca i zamyka drzwiczki. Uwalnia brata. W domu czarownicy dzieci znajdują skrzynie pereł i klejnotów. Nad rzeką bez mostu biała kaczka przewozi je kolejno na drugi brzeg. Macocha już nie żyje, a ojciec z radością wita dzieci. Klejnoty kończą biedę rodziny.

Śnieżka

Zimą królowa szyje przy oknie w ramach z hebanu i kłuje się w palec. Gdy widzi krople krwi na śniegu, marzy o dziecku białym jak śnieg, rumianym jak krew i o włosach czarnych jak heban. Rodzi córeczkę, którą nazywa Śnieżką, i wkrótce umiera. Po roku król żeni się z piękną, ale dumną kobietą. Nowa królowa ma czarodziejskie lusterko, które zawsze mówi prawdę. Gdy Śnieżka kończy siedem lat, lusterko oznajmia, że dziewczynka jest tysiąc razy piękniejsza od królowej.

Zazdrosna królowa każe myśliwemu zabić Śnieżkę w lesie i przynieść jej serce. Myśliwy lituje się nad dziewczynką i pozwala jej uciec. Królowej przynosi płuca i wątrobę warchlaka, a ona je zjada. Śnieżka trafia do maleńkiego domku, zjada trochę z każdej z siedmiu miseczek i zasypia w siódmym łóżeczku. Gospodarzami są karzełki, które kopią w górach kruszec. Pozwalają jej zostać, jeśli zajmie się domem, i ostrzegają, by nikogo nie wpuszczała.

Lusterko zdradza królowej, że Śnieżka żyje. Królowa przebiera się za starą handlarkę i ściska dziewczynkę gorsecikiem, aż ta pada bez tchu. Karzełki przecinają sznur i Śnieżka ożywa. Potem królowa przynosi zatruty grzebień, a karzełki znów ratują dziewczynkę. Za trzecim razem królowa w przebraniu wieśniaczki daje Śnieżce połowę jabłka z czerwonym rumieńcem, która jest zatruta. Tym razem karzełki nie mogą pomóc. Kładą Śnieżkę w szklanej trumnie na szczycie góry i na zmianę jej pilnują.

Królewicz, który nocuje w domku karzełków, widzi trumnę i prosi o nią tak gorąco, że karzełki mu ją oddają. Jeden z pachołków niosących trumnę potyka się, a z ust Śnieżki wypada kawałek jabłka. Dziewczyna ożywa i zgadza się zostać żoną królewicza. Na weselu królowa rozpoznaje pasierbicę. Musi włożyć rozżarzone żelazne buciki i tańczyć w nich, dopóki nie padnie martwa.

Kot w butach

Stary młynarz przed śmiercią dzieli majątek między trzech synów. Najstarszy dostaje dom z sadem i młyn, średni osła, a najmłodszy, Janek, tylko białego kota Mruczka. Janek rusza w świat. Gdy siada pod drzewem i płacze, kot przemawia ludzkim głosem. Każe kupić sobie parę butów z żółtej skóry i worek. Janek kupuje mu buty z ostrogami, worek i szabelkę.

Kot łapie w lesie dwa zające i parę gęsi i niesie je do zamku króla. Mówi, że to podarunek od jego pana, hrabiego Janka. Król dziękuje i zapowiada, że odwiedzi hrabiego razem z córką. Następnego ranka kot wybiega na drogę przed królewski powóz. Opowiada, że zbójcy obrabowali jego pana i wrzucili go do rzeki. Król każe ratować Janka i daje mu drogie szaty. Królewna od pierwszego spojrzenia zakochuje się w ubogim chłopcu.

Kot biegnie przed orszakiem i straszy kosiarzy i żniwiarzy karą, jeśli nie powiedzą, że łąki i pola należą do hrabiego Jana. Król jest pod wrażeniem bogactw młodzieńca. Tymczasem kot dociera do zamku czarownika-olbrzyma. Pyta grzecznie, czy olbrzym umie zmienić się w lwa. Olbrzym zamienia się w lwa, a przestraszony kot ucieka na dach. Potem kot mówi, że prawdziwą sztuką byłoby zmienić się w myszkę. Gdy olbrzym to robi, kot połyka go. Król przyjeżdża na zamek i zjada przygotowany dla olbrzyma obiad. Oddaje Jankowi córkę, pół królestwa i tytuł księcia, a kota mianuje szambelanem.

Bajka o rybaku i rybce

Nad ciemnym morzem w biednej lepiance mieszkają od trzydziestu trzech lat dziadek i babcia. Dziadek łowi ryby, a babcia przędzie. Za pierwszym razem sieć przynosi muł, za drugim trawę morską, a za trzecim złotą rybkę. Rybka prosi ludzkim głosem o wolność i obiecuje dać, co tylko rybak zechce. Dziadek wypuszcza ją bez żadnej zapłaty. Babcia nazywa go głupcem i każe mu prosić o nowe koryto.

Rybka spełnia prośbę. Babcia żąda jednak coraz więcej. Najpierw chce chaty, potem chce zostać szlachcianką. Gdy dostaje dwór, bije i szarpie służbę, a męża odsyła do pracy w stajni. Po dwóch tygodniach chce być carycą. Dziadek próbuje ją powstrzymać, ale ona go policzkuje. Rybka spełnia i to życzenie. Kiedy dziadek kłania się carycy, szlachta, bojarzy i straż przepędzają go i biją, a carscy poddani się z niego śmieją.

Z każdą wizytą morze jest coraz bardziej niespokojne. Najpierw lekko się marszczy, potem burzy się i czernieje. W końcu stara chce zostać władczynią wszystkich mórz, a złota rybka ma jej usługiwać. Tym razem na morzu szaleje burza. Rybka nic nie odpowiada, pluska tylko złotym ogonkiem i odpływa. Dziadek wraca do żony i widzi starą lepiankę, a przed nią babcię i rozbite koryto.

Kwiat paproci

Stare babcie opowiadają, że w noc świętojańską w każdym lesie zakwita jedna paproć. Kto zerwie jej kwiat, będzie miał wszystko, czego zechce. Kwiat łatwo przeoczyć, droga do niego jest niebezpieczna, a zdobyć go może tylko ktoś młody i o czystych rękach. We wsi mieszka Jacuś, którego wszyscy nazywają ciekawym, bo zawsze chce mieć to, co najtrudniej zdobyć. Gdy słyszy opowieść starej niemczychy o kwiecie, postanawia go zdobyć.

W noc świętojańską, gdy młodzież pali ognie i skacze przez nie, Jacuś w białej koszuli i nowych łapciach idzie do lasu. Las jest zaczarowany. Kłody rosną mu przed nosem, z ciemności patrzą świecące oczy, a kępy w błocie wyglądają jak śmiejące się głowy. W końcu Jacuś widzi kwiat, ale wtedy pieje kogut i kwiat gaśnie. Matka znajduje syna nad ranem w lesie, ledwie żywego. Rok później las wygląda inaczej. Jacuś idzie przez kamieniste pole wśród coraz wyższej paproci. Znowu widzi kwiat i znowu kury pieją. Zasypia i śni mu się kwiat, który się z niego śmieje.

Za trzecim razem las jest zupełnie zwyczajny. Jacuś już chce zrezygnować, gdy tuż pod nogami widzi kwiat o pięciu złotych listkach z okiem pośrodku. Chwyta go i wsuwa za koszulę na serce. Głos ostrzega, że posiadacz kwiatu może mieć wszystko, ale nie wolno mu dzielić się szczęściem z nikim. Kwiat wrasta w pierś chłopca. Jacuś ma odtąd pałac w nieznanej krainie, służbę, skarbiec i ogród nad morzem. Szybko się nudzi, a w końcu dla rozrywki dręczy ludzi.

Po kilku latach tęsknota prowadzi go do rodzinnej wsi. Matka go nie poznaje. Mówi, że jej Jacuś miał dobre serce i nie chciałby szczęścia, którym nie mógłby się podzielić. Jacuś boi się stracić bogactwo i odjeżdża bez słowa. Za rok wraca. Ojciec już nie żyje, a matka leży chora. Znowu nie daje jej złota. Sumienie gryzie go coraz mocniej i w końcu postanawia pomóc rodzinie, nawet jeśli wszystko straci. Jest już jednak za późno. Żebrak mówi mu, że wszyscy w chacie umarli z biedy, głodu i choroby. Jacuś uznaje, że to jego wina, i chce zginąć. Wtedy ziemia się otwiera i pochłania go razem z kwiatem paproci.

O Szklanej Górze

Na Szklanej Górze stoi zaczarowany zamek z sadem, w którym rosną złote jabłka. Mieszka w nim piękna królewna. Przez siedem lat rycerze próbują wspiąć się po stromej szklanej ścianie, żeby zdobyć jej rękę i skarby. Wszyscy spadają i giną. Najdzielniejszy z nich wjeżdża na koniu z ostrymi podkowami prawie pod sam zamek. Wtedy z jabłoni zrywa się wielki sokół i bije konia skrzydłami po oczach. Koń i rycerz spadają.

Widzi to biedny żaczek, czyli uczeń. Zamiast się bać, idzie do lasu, zabija rysia i przypina sobie jego pazury do rąk i nóg. Wspina się prawie na szczyt i przystaje, żeby odpocząć. Sokół atakuje go, ale żaczek chwyta ptaka za nogi. Sokół unosi go nad zamek. Wtedy chłopiec odcina mu nogi nożykiem, zrywa złote jabłka i schodzi pod bramę. Zamku strzeże smok. Żaczek rzuca w niego złotym jabłkiem, a smok znika w przepaści.

Uwolniona królewna wychodzi za żaczka. Pewnego dnia nowy król widzi z sadu tłum ludzi u stóp góry. Wysyła jaskółkę, żeby się dowiedziała, co się stało. Okazuje się, że krew z odciętych nóg sokoła ożywiła rycerzy, którzy zginęli pod Szklaną Górą. Wszyscy wielbią swojego wybawcę, który zostaje najlepszym królem.