Problematyka — Wybrane baśnie polskie i europejskie
Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.
Dobro wynagrodzone, zło ukarane
Baśnie mają prostą sprawiedliwość. Dobrzy bohaterowie cierpią, ale w końcu dostają nagrodę, a źli zostają ukarani. Czarownica płonie w piecu, wilk pada od kamieni, a królowa z Śnieżki tańczy w rozżarzonych butach. Kara bywa tu bardzo okrutna, bo baśń ma przekonać słuchacza, że zło nie popłaca. Inaczej jest u Perraulta. Kopciuszek przebacza siostrom i nawet znajduje im mężów. Ta wersja pokazuje, że dobroć umie też przebaczać, zamiast czekać, aż los ukarze winnych.
Spryt słabszych
Bohaterowie baśni rzadko są silni. To dzieci, biedni chłopcy i zwierzęta. Wygrywają, bo myślą szybciej od przeciwnika. Jaś oszukuje czarownicę kostką, a Małgosia udaje, że nie wie, jak wejść do pieca. Kot schlebia olbrzymowi i podsuwa mu pomysł, który go zgubi. Żaczek nie ma konia ani zbroi, za to wymyśla pazury rysia i wykorzystuje sokoła jak wierzchowca.
Chciwość i granice pragnień
Bajka o rybaku i rybce pokazuje, jak rośnie chciwość. Babcia zaczyna od skromnej prośby o koryto, a każde spełnione życzenie wywołuje nowe. Nie cieszy się z niczego i staje się coraz okrutniejsza wobec męża i służby. Morze burzy się coraz mocniej, jakby sama przyroda ostrzegała przed pychą. W Kwiecie paproci Jacuś dostaje wszystko, co chciał, i szybko odkrywa, że bogactwo go nudzi. Obie baśnie mówią, że szczęście nie polega na tym, by mieć coraz więcej.
Rodzina i odpowiedzialność za bliskich
W wielu baśniach rodzina zawodzi. Macocha i ojciec porzucają Jasia i Małgosię, a macocha Kopciuszka traktuje ją jak służącą. Rodzeństwo trzyma się jednak razem. Małgosia ratuje brata, a nad rzeką nie chce przeciążać kaczki i czeka na swoją kolej. Kwiat paproci odwraca sytuację. Tu to syn opuszcza rodzinę, choć mógłby ją ocalić. Słowa matki o szczęściu, którym trzeba się dzielić, prześladują go aż do końca. Kraszewski pokazuje, że egoizm niszczy także tego, kto o sobie myśli najwięcej.
Posłuszeństwo i ostrożność
Część baśni to przestrogi dla dzieci. Czerwony Kapturek łamie zakaz matki i rozmawia z obcym, a Śnieżka nie słucha rady karzełków. Dwa razy wpuszcza nieznajomą, a za trzecim razem bierze od niej jabłko. Obie płacą za to wysoką cenę i przeżywają tylko dzięki pomocy innych. Las w baśniach jest miejscem niebezpiecznym. Żyją w nim wilki, czarownice i zbójcy, a łatwo w nim zabłądzić. Baśń uczy, że świat poza domem bywa groźny, choć zarazem właśnie w nim bohater dorasta.
Przemiana losu
Wiele baśni opowiada o awansie. Kopciuszek z kuchni trafia do pałacu, syn młynarza zostaje księciem, a ubogi żaczek królem. Pomagają im czary, ale też ich własne zalety, czyli dobroć, cierpliwość albo spryt. Baśń O rybaku i rybce pokazuje drogę w przeciwną stronę. Stara wspina się wysoko, ale nie ma żadnych zasług i spada z powrotem do lepianki.