Starzec — charakterystyka postaci
Uczony racjonalista, przeciwnik narratora w sporze w utworze Wybrane ballady, w tym Romantyczność. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Starzec pojawia się w strofie 12. Przez zgiełk woła do dziewczyny „Słuchaj dzieweczko!”, a potem zwraca się do ludu. Każe ufać swojemu oku i szkiełku i mówi, że nic wokół nie widzi. Szkiełko to przyrząd uczonego, np. lupa albo luneta. Starzec uznaje więc tylko to, co da się zobaczyć i zmierzyć.
O ludziach mówi z pogardą. Nazywa ich „gawiedzią” i „gminem”, a duchy uważa za wymysł z karczmy. O dziewczynie mówi, że „duby smalone bredzi”. Nie próbuje jej zrozumieć ani pocieszyć. Narrator zarzuca mu, że zna tylko „martwe prawdy”, widzi świat „w proszku” i „w każdej gwiazd iskierce”, ale nie zobaczy cudu.
Starzec reprezentuje oświeceniowy racjonalizm. Od początku odczytywano go jako aluzję do Jana Śniadeckiego, astronoma i matematyka z Uniwersytetu Wileńskiego, który krytykował romantyzm. Słowa o gwiazdach pasują do astronoma. Mickiewicz nie podaje jednak nazwiska, więc postać ma też znaczenie ogólne.
Cechy — Starzec
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Racjonalista | „Ufajcie memu oku i szkiełku” (wers 56). |
| Ufający tylko zmysłom | „Nic tu nie widzę dokoła” (wers 57). |
| Pogardliwy wobec ludu | Mówi o „karczemnej gawiedzi” i o gminie, który „rozumowi bluźni” (wersy 58 i 61). |
| Bez współczucia | O cierpiącej dziewczynie mówi, że „duby smalone bredzi” (wers 60). |
| Uczony | Według narratora widzi „świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce” (wers 67). |
| Ślepy na uczucia | Narrator mówi mu „Nie znasz prawd żywych, nie obaczysz cudu!” (wers 68). |
Częste pytania — Starzec
Kim jest Starzec w „Romantyczności”?
To uczony, który wierzy tylko w to, co widzi okiem i szkiełkiem. Wyśmiewa dziewczynę i lud.
Kogo przypomina Starzec?
Od początku łączono go z Janem Śniadeckim, profesorem Uniwersytetu Wileńskiego, astronomem i przeciwnikiem romantyzmu. W balladzie nie pada jednak żadne nazwisko.
Co znaczy „szkiełko” Starca?
To przyrząd uczonego, np. lupa, okular albo luneta. Razem z okiem oznacza naukę opartą na obserwacji.
Jak Starzec ocenia dziewczynę i lud?
Bardzo surowo. Mówi, że dziewczyna bredzi, a duchy to wymysł karczemnej gawiedzi. Lud nazywa gminem, który obraża rozum.
Co zarzuca Starcowi narrator?
Że zna tylko martwe prawdy, nie zna prawd żywych i nie zobaczy cudu. Radzi mu „Miej serce i patrzaj w serce!”.