Cytaty — Treny (jako cykl poetycki)
16 cytatów z kontekstem — gotowe do wykorzystania w wypracowaniu i na lekcji.
„JAN KOCHANOWSKI, NIEFORTUNNY OCIEC, SWOJEJ NAMILSZEJ DZIEWCE ZŁZAMI NAPISAŁ. NIE MASZ CIĘ, ORSZULO MOJA.”
Motto i dedykacja. Końcowe słowa dedykacji prozą, otwierającej cykl. Wszystkie cytaty pochodzą z wydania Wolnych Lektur, które zachowuje dawną pisownię.
„Cóż, prze Bóg żywy, nie jest prózno na świecie? Wszystko prózno; macamy, gdzie miękcej w rzeczy, A ono wszędy ciśnie: błąd wiek człowieczy.”
Tren I. Ojciec odpowiada tym, którzy mówią, że płakać nie warto.
„Nie chciałem żywym śpiewać, dziś umarłym muszę, A cudzej śmierci płacząc, sam swe kości suszę.”
Tren II. Poeta tłumaczy, że nieszczęście zmusiło go do pisania o zmarłym dziecku.
„Srogiej śmierci otchniona, rodzicom troskliwym U nóg martwa upadła. O zła Persefono, Mogłażeś tak wielu łzam dać upłynąć płono?”
Tren V. Zakończenie porównania Urszulki do podciętej oliwki i oskarżenie bogini podziemia.
„Ucieszna moja śpiewaczko, Safo słowieńska,”
Tren VI. Ojciec nazywa rozśpiewaną córkę słowiańską Safoną i swoją następczynią w poezji.
„Ociec ziemie bryłeczkę W główki włożył. Niestetyż, i posag i ona W jednej skrzynce zamkniona.”
Tren VII. Wspomnienie pogrzebu. Posagiem dziewczynki stały się ubranka złożone z nią do trumny.
„Pełno nas, a jakoby nikogo nie było: Jedną maluczką duszą tak wiele ubyło.”
Tren VIII. Ojciec opisuje pustkę w domu po śmierci córki.
„Terazem nagle z stopniów ostatnich zrzucony I miedzy insze, jeden z wiela, policzony.”
Tren IX. Poeta przyznaje, że Mądrość stoików, do której dążył całe życie, zawiodła go w nieszczęściu.
„Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości,”
Tren X. Po wyliczeniu możliwych miejsc pobytu córki ojciec wyraża wątpliwość, czy ona w ogóle istnieje.
„«Fraszka cnota», powiedział Brutus porażony. Fraszka, kto sie przypatrzy, fraszka z każdej strony.”
Tren XI. Poeta przywołuje słowa pokonanego Brutusa i podważa sens cnoty.
„ORSZULA KOCHANOWSKA TU LEŻY, KOCHANIE OJCOWE ALBO RACZEJ PŁACZ I NARZEKANIE.”
Tren XIII. Napis, który ojciec każe wyryć na nagrobku córki.
„Człowiek nie kamień, a jako sie stawi Fortuna, takich myśli nas nabawi.”
Tren XVI. Po przykładzie Cycerona poeta stwierdza, że nikt nie jest odporny na cierpienie.
„Pańska ręka mię dotknęła, Wszytkę mi radość odjęła.”
Tren XVII. Początek trenu, w którym poeta uznaje, że nieszczęście zesłał Bóg.
„Wielkie przed Tobą są występy moje, Lecz miłosierdzie Twoje Przewyssza wszytki złości: Użyj dziś, Panie, nade mną litości.”
Tren XVIII. Ostatnia strofa modlitwy, w której poeta prosi Boga o miłosierdzie.
„Ziemia w ziemię się wraca, a duch z nieba dany Miałby zginąć ani na miejsca swe wezwany?”
Tren XIX. Matka przekonuje syna, że dusza nie umiera razem z ciałem.
„Tego sie, synu, trzymaj, a ludzkie przygody Ludzkie noś; jeden jest Pan smutku i nagrody».”
Tren XIX. Ostatnie słowa matki z radą, by nieszczęścia znosić po ludzku.
Cytaty pochodzą z utworu Treny (jako cykl poetycki), którego autorem jest Jan Kochanowski. Przytaczamy je w zakresie dozwolonego użytku, na potrzeby omówienia lektury.