Problematyka — Stworzenie świata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne, w tym o talentach i o miłosiernym Samarytaninie

Świat jako dobre dzieło Boga

Pierwszy rozdział Księgi Rodzaju powtarza, że Bóg widział, iż to, co stworzył, było dobre, a na końcu, że wszystko było bardzo dobre. Świat nie powstaje tu z przypadku ani z walki bogów, jak w wielu mitach starożytnych. Jest uporządkowany i ma swój cel. Każda rzecz ma swoje miejsce i swój czas. Według tradycji żydowskiej i chrześcijańskiej z tego opisu wynika szacunek dla przyrody i wdzięczność za świat. Sześć dni stworzenia różne tradycje rozumieją odmiennie. Wielu biblistów widzi w nich obraz porządku, a nie dosłowną miarę czasu.

Godność i odpowiedzialność człowieka

W pierwszym opisie człowiek jest ostatnim dziełem szóstego dnia i szczytem stworzenia.
Bóg stwarza go na swój obraz i podobieństwo i powierza mu panowanie nad zwierzętami. W drugim opisie Bóg sam lepi człowieka i tchnie w niego życie, a potem daje mu zadanie uprawiania i strzeżenia ogrodu. Adam nadaje imiona zwierzętom, co według badaczy oznaczało w kulturze starożytnej władzę i poznanie. Władza ta wiąże się jednak z odpowiedzialnością. Człowiek ma o świat dbać, a jedyny zakaz dotyczy drzewa poznania dobra i zła.

Mężczyzna i kobieta

Pierwszy opis mówi krótko, że Bóg stworzył człowieka jako mężczyznę i kobietę. Drugi pokazuje, dlaczego. Bóg stwierdza, że człowiekowi nie jest dobrze samemu, i szuka dla niego pomocy podobnej do niego. Żadne zwierzę nie może nią być. Kobieta zostaje zbudowana z żebra Adama, co komentatorzy odczytują jako znak, że jest mu równa i bliska. Adam wita ją okrzykiem radości. Tekst kończy się zapowiedzią małżeństwa, w którym mężczyzna i kobieta tworzą jedno ciało.

Powierzone dary i lęk przed działaniem

Przypowieść o talentach mówi o tym, co robimy z tym, co dostaliśmy. Pan rozdaje różne sumy, ale każdemu według jego zdolności, i od każdego oczekuje pracy. Dwaj słudzy podejmują ryzyko i zyskują. Trzeci boi się pana, więc woli niczego nie stracić. Ten lęk okazuje się winą. Tradycja chrześcijańska widzi w panu Boga, w jego podróży czas ziemskiego życia, a w powrocie sąd. Talenty rozumie jako dary od Boga, czyli zdolności, czas i możliwości. Od średniowiecza z interpretacji tej przypowieści wzięło się w wielu językach znaczenie słowa „talent” jako zdolności. Dziś mówimy potocznie, że ktoś „zakopał talent”, gdy nie rozwinął swoich uzdolnień.

Miłość bliźniego bez granic

Przypowieść o Samarytaninie odpowiada na pytanie, kto jest bliźnim. W czasach Jezusa Żydzi i Samarytanie byli sobie wrodzy. Kapłan i lewita, ludzie religijni, mijają rannego. Pomaga mu obcy, po którym słuchacze nie spodziewali się dobra. Jezus nie pyta, kogo powinniśmy kochać, lecz kto zachował się jak bliźni. Z przypowieści wynika, że bliźnim jest każdy, kto potrzebuje pomocy, bez względu na pochodzenie i wiarę. Pomoc Samarytanina jest konkretna, bo opatruje rany, wiezie, płaci i obiecuje wrócić. Od tej przypowieści pochodzi przenośne znaczenie słowa „samarytanin”, czyli człowiek bezinteresownie pomagający cierpiącym. Ojcowie Kościoła odczytywali ją także alegorycznie. Orygenes widział w napadniętym Adama, czyli ludzkość, w Samarytaninie Chrystusa, a w gospodzie Kościół.

Miłosierdzie i radość z odnalezienia

Przypowieści z piętnastego rozdziału Ewangelii Łukasza mówią o tym, co zgubione i odnalezione. Pasterz szuka jednej owcy, a ojciec czeka na syna, który go zawiódł. Ojciec nie wymaga od syna przeprosin, zanim go przyjmie. Wybiega mu naprzeciw i urządza ucztę. Dlatego przypowieść bywa też nazywana przypowieścią o miłosiernym ojcu. Starszy syn pokazuje inną postawę. Jest wierny i pracowity, ale zazdrości bratu przebaczenia. Jezus opowiada te przypowieści faryzeuszom, którzy dziwią się, że jada z grzesznikami. Według tradycji chrześcijańskiej ojciec przypowieści jest obrazem Boga, który przebacza każdemu, kto do niego wraca.