Streszczenie — Quo vadis

Marek Winicjusz, młody rzymski trybun, zakochuje się w Ligii, wychowanicy Aulusa Plaucjusza. Petroniusz sprawia, że Neron zabiera dziewczynę do pałacu, ale Ligia, chrześcijanka, ucieka z pomocą olbrzyma Ursusa. Winicjusz odnajduje ją dzięki greckiemu szpiegowi Chilonowi, próbuje porwać i zostaje ranny. Chrześcijanie go pielęgnują, a on pod wpływem apostołów zaczyna się zmieniać. Gdy płonie Rzym, Neron zrzuca winę na chrześcijan, a Chilon ich wydaje. Ligia trafia do więzienia i na arenę, gdzie ratuje ją Ursus, pokonując tura. Winicjusz i Ligia wyjeżdżają na Sycylię. Piotr wraca do Rzymu na śmierć, Petroniusz popełnia samobójstwo, a Neron ginie opuszczony przez wszystkich.

Rozdział I

Petroniusz, arbiter elegancji na dworze Nerona, budzi się po nocnej uczcie i zażywa kąpieli. Odwiedza go siostrzeniec, Marek Winicjusz, który wrócił z wojny z Partami. Winicjusz opowiada, że po wypadku leczył rękę w domu Aulusa Plaucjusza i zakochał się tam w dziewczynie nazywanej Ligią albo Kalliną. Pochodzi ona z ludu Ligów i jako dziecko trafiła do Rzymu jako zakładniczka. Gdy wszyscy wychodzą, niewolnica Eunice całuje posąg Petroniusza, którego potajemnie kocha.

Rozdział II

Petroniusz i Winicjusz odwiedzają dom Aulusów przy Vicus Patricius. Pomponia Grecyna, żona Aulusa, nosi żałobę po zmarłej Julii i mówi, że wierzy w jednego Boga. Winicjusz rozmawia z Ligią w ogrodzie i wyznaje jej uczucie, a dziewczyna rysuje na piasku rybę. Petroniusz dostrzega w tym domu spokój, którego nie zna jego własny świat.

Rozdział III

W lektyce Petroniusz rozważa, jak zdobyć Ligię dla siostrzeńca. Wie, że Aulusowie nie oddadzą dziewczyny dobrowolnie. W drodze do swojej kochanki Chryzotemis wpada na pomysł i obiecuje Winicjuszowi, że za kilka dni Ligia będzie w jego domu.

Rozdział IV

Po rozmowie Petroniusza z Neronem do domu Aulusów przychodzi centurion z pretorianami. W imieniu cezara żąda wydania Ligii, bo jako zakładniczka ma przejść pod opiekę cezara. Dom ogarnia rozpacz. Pomponia wysyła z Ligią Ursusa i kilka służących, a Aulus jedzie na Palatyn.

Rozdział V

Neron nie przyjmuje Aulusa, a Seneka nie może mu pomóc. Stary wódz idzie do Winicjusza. Ten nic nie wiedział o porwaniu i przysięga zemstę Petroniuszowi. Wieczorem Aulus dostaje od Winicjusza krótki list, że stało się to z woli cezara, przed którą trzeba schylić głowę.

Rozdział VI

Winicjusz wpada do Petroniusza i grozi mu, ale wuj chwyta go za ręce z nieoczekiwaną siłą. Wyjaśnia swój plan. Ligia jest w pałacu jako zakładniczka, a potem zostanie oddana Winicjuszowi. Uspokojony Winicjusz pisze list, który odbiera Aulusowi resztę nadziei.

Rozdział VII

Na Palatynie opiekuje się Ligią Akte, dawna kochanka Nerona. Wieczorem dziewczyna musi iść na ucztę u cezara. Winicjusz spoczywa obok niej, pije coraz więcej, obejmuje ją i całuje przemocą. Neron śpiewa, uczta zmienia się w orgię, a Ursus wynosi Ligię z sali.

Rozdział VIII

Ursus zanosi Ligię do mieszkania Akte. Dziewczyna nie chce zostać ani w pałacu, ani u Winicjusza, który zapowiedział, że wieczorem przyśle po nią niewolników. Postanawia uciec w drodze, by nie narazić Aulusów. Ursus idzie po pomoc do biskupa chrześcijan, a Ligia prosi olbrzyma, by nikogo nie zabijał.

Rozdział IX

Ligia z ufnością przygotowuje się do ucieczki, a Akte nie rozumie jej wiary. Do Akte przychodzi Poppea i nieprzychylnie przygląda się Ligii. Wieczorem zjawia się wyzwoleniec Winicjusza, Atacynus, z niewolnikami, a Ligia odpowiada tylko „Idę”.

Rozdział X

Winicjusz czeka na Ligię w domu przystrojonym zielenią, razem z Petroniuszem i Chryzotemis. Wracają pobici niewolnicy z wieścią, że w Suburze napastnicy odbili dziewczynę, a olbrzym zabił Atacynusa. Wściekły Winicjusz zabija świecznikiem niewolnika Gula i każe chłostać służbę.

Rozdział XI

Winicjusz całą noc szuka Ligii po mieście. Rano na Palatynie Akte mówi mu, że Ligia go kochała, i wyrzuca mu, że chciał zrobić z niej nałożnicę. Ostrzega też przed Poppeą. U Petroniusza Winicjusz płacze z żalu i wściekłości.

Rozdział XII

Petroniusz rozstawia niewolników przy bramach miasta. Chce podarować Winicjuszowi Eunice, ale ona błaga, by jej nie oddawał, więc Petroniusz każe ją ukarać chłostą. Winicjusz i tak odmawia. Wieczorem zarządca domu mówi, że Eunice zna człowieka, który może odnaleźć Ligię.

Rozdział XIII

Przychodzi Chilon Chilonides, grecki filozof, wróżbita i naciągacz. Wypytuje o Ligię, a gdy słyszy, że narysowała rybę, obiecuje odkryć znaczenie tego znaku. Za zaliczkę idzie do winiarni i z ciekawością kreśli rybę na stole.

Rozdział XIV

Umiera mała córeczka Nerona, a Poppea przypisuje jej śmierć czarom. Petroniusz obawia się, że podejrzenie padnie na Ligię. Chilon wraca z wiadomością, że ryba jest znakiem chrześcijan, i opowiada, jak dzięki temu poznał starego Eurycjusza. Dostaje pieniądze na dalsze poszukiwania.

Rozdział XV

Petroniusz pisze do Winicjusza z Ancjum o życiu dworu i o sztuce kochania. Winicjusz odpowiada, że widział, jak Chilon wręczał pieniądze Eurycjuszowi nad rzeką. Niecierpliwie czeka, aż Grek zaprowadzi go na zgromadzenia chrześcijan.

Rozdział XVI

Chilon długo się nie pokazuje, a Winicjusz traci cierpliwość. Wreszcie Grek przychodzi z wiadomością, że wśród chrześcijan spotkał lekarza Glauka, któremu podobno kiedyś pomagał. Twierdzi, że Glaukus mu zagraża, i sugeruje, by się go pozbyć. Opowiada też, że chrześcijanie są ludźmi spokojnymi, co cieszy Winicjusza.

Rozdział XVII

Okazuje się, że Chilon zdradził kiedyś Glauka i wydał jego rodzinę w ręce zbójców. Teraz szuka kogoś, kto zabije lekarza. Syn Eurycjusza, Kwartus, prowadzi go do młyna, gdzie pracuje olbrzymi robotnik Urban. Chilon przekonuje robotnika, że Glaukus jest zdrajcą, a Urban obiecuje go zabić. Z jego reakcji Grek domyśla się, że to sługa Ligii.

Rozdział XVIII

Petroniusz pisze z Neapolis i Baiae o pierwszym publicznym występie Nerona i o marzeniach dworu o Grecji. Radzi Winicjuszowi, by wynajął siłacza Krotona do pomocy przy odebraniu Ligii. Obiecuje mu też swoją czarę mirreńską, jeśli Winicjusz będzie przy nim w chwili śmierci.

Rozdział XIX

Chilon przynosi wiadomość, że Ursus pracuje u młynarza Demasa koło Emporium, a tej nocy chrześcijanie zbiorą się w Ostrianum, by słuchać apostoła. Winicjusz wynajmuje Krotona. Chilon zdobywa znaki wstępu i wszyscy trzej wyruszają w przebraniu.

Rozdział XX

Za bramą Nomentańską, na cmentarzu wśród piaszczystych wąwozów, gromadzą się tłumy wiernych. Przemawia do nich stary rybak, apostoł Piotr, który opowiada o Chrystusie i Jego zmartwychwstaniu. Winicjusz jest poruszony i rozumie, że Ligia wyznająca tę naukę nigdy nie zostanie jego kochanką. Pod koniec nabożeństwa dostrzega ją obok Urbana.

Rozdział XXI

Na widok Ligii Winicjusz postanawia ją porwać. Idzie z Krotonem i Chilonem za nią aż na Zatybrze. Chilon na próżno go odwodzi, a Winicjusz z Krotonem wchodzą do domu, w którym zniknęła dziewczyna.

Rozdział XXII

W ubogiej kamienicy Winicjusz chwyta Ligię, ale Ursus zabija Krotona gołymi rękami, a potem rzuca się na Winicjusza. Ligia woła „Nie zabijaj!”, a Winicjusz traci przytomność. Chilon ucieka i ukrywa się w swoim mieszkaniu, gdzie rano ku jego przerażeniu zjawia się Ursus i wzywa go do Winicjusza.

Rozdział XXIII

Winicjusz budzi się ze złamaną ręką. Opatruje go lekarz Glaukus, obok są Ursus i surowy Kryspus, a Ligia podaje mu wodę. Winicjusz prosi, by mógł zostać, i obiecuje, że nie sprowadzi niewolników. Pisze do domu, że wyjechał do Benewentu, i każe sprowadzić Chilona.

Rozdział XXIV

Ursus prowadzi Chilona do domu Miriam. Glaukus rozpoznaje w nim człowieka, który zgubił jego rodzinę. Chrześcijanie wybaczają jednak Grekowi, a Ursus po krótkim uścisku odprowadza go na ulicę. Chilon nie może zrozumieć, dlaczego go nie zabili.

Rozdział XXV

Winicjusz też dziwi się przebaczeniu, którego nie zna jego świat. W gorączce widzi Ligię czuwającą przy jego łóżku i czuje, że rodzą się w nim nowe uczucia. Gdy dziewczyna mówi „Jestem przy tobie”, odpowiada, że widział we śnie jej duszę.

Rozdział XXVI

Ursus mówi Winicjuszowi, że jest człowiekiem wolnym i służy Kallinie z własnej woli. Opowiada o kraju Ligów i o wojnie, po której Ligia trafiła do Rzymu. Apostoł Piotr odwiedza chorego i opowiada o męce Chrystusa. Ligia widzi jednak, że Winicjusz wciąż ma w sobie dawną rzymską pychę, i odchodzi zaniepokojona.

Rozdział XXVII

Ligia coraz bardziej kocha Winicjusza i uznaje to uczucie za grzech. Wyznaje je Kryspusowi, który surowo ją potępia. Przychodzą Piotr i Paweł z Tarsu. Piotr przygarnia płaczącą dziewczynę, a Paweł opowiada o swoim nawróceniu i postanawia rozmawiać z Winicjuszem.

Rozdział XXVIII

Petroniusz w liście żartuje z lakonicznego sprawozdania siostrzeńca. Winicjusz odpowiada, że Ligia potajemnie opuściła dom Miriam, zostawiając mu krzyżyk z bukszpanu. Wrócił do siebie, myśli tylko o niej i czuje, że coś się w nim zmieniło. Kazał nawet wykonać nagrobek dla zabitego Gula.

Rozdział XXIX

Winicjusz próbuje zapomnieć o Ligii w rozpuście i przez tydzień pokazuje się z Chryzotemis, ale myśl o dziewczynie go nie opuszcza. Petroniusz wraca do Rzymu, żartuje, że siostrzeniec odebrał mu Chryzotemis, i wyznaje, że kocha Eunice, która wolała zostać jego niewolnicą niż żoną cezara. Nie rozumie chrześcijan i mówi, że Rzymianie potrafią żyć i umrzeć.

Rozdział XXX

Neron wraca do Rzymu i chce jechać do Achai, ale w świątyni Westy ogarnia go lęk i zostaje w mieście. Petroniusz tłumaczy Winicjuszowi, że cezar będzie teraz szalał jeszcze bardziej. Radzi mu, by zapomniał o chrześcijanach i korzystał z życia. Tygellin zaprasza dwór na ucztę nad stawem Agryppy.

Rozdział XXXI

Uczta na stawie Agryppy zmienia się w orgię. Winicjusz przez chwilę myli dziewczynę przebraną za Dianę z Ligią i ogarnia go ogromna tęsknota. W gaju zaczepia go kobieta w zasłonie. Petroniusz wyjaśnia mu potem, że była to Poppea. Winicjusz wybucha, że kocha tylko Ligię i nie chce życia dworu.

Rozdział XXXII

Petroniusz obawia się zemsty Poppei. Tymczasem do Winicjusza przychodzi wygłodzony Chilon i zdradza, że Ligia mieszka u Linusa na Zatybrzu. Radzi ją porwać, ale Winicjusz każe go wychłostać. Potem Grek musi go zaprowadzić pod dom Linusa, a Winicjusz zabrania mu szpiegować chrześcijan i obiecuje mu comiesięczną zapłatę. Chilon w duchu przysięga zemstę.

Rozdział XXXIII

Winicjusz idzie do domu Miriam, gdzie zastaje Piotra, Pawła, Glauka i Kryspa. Mówi, że mógłby porwać Ligię, ale tego nie zrobi, i prosi o prawdę. Przychodzi Ligia, a Piotr pyta, czy go kocha. Gdy dziewczyna przyznaje, że tak, apostoł błogosławi ich miłość.

Rozdział XXXIV

W ogródku Winicjusz i Ligia opowiadają sobie o swoich uczuciach. Ligia wyznaje, że pokochała go już w domu Aulusów, i powtarza słowa rzymskiej oblubienicy o Kajusie i Kai. Przy wspólnym posiłku z apostołami Winicjusz mówi, że nigdy nie był tak szczęśliwy.

Rozdział XXXV

Winicjusz opowiada Petroniuszowi o nowej miłości i zapowiada, że przyjmie chrzest. Dwór wybiera się do Ancjum, a Paweł ma towarzyszyć Winicjuszowi. Wyzwala też niewolników, którzy przesłużyli w jego domu dwadzieścia lat, i zapowiada, że chrześcijan wśród służby wyzwoli sama Ligia. W liście do niej pisze, że pozdrawia ją z domu, który będzie jej domem.

Rozdział XXXVI

Tłumy oglądają wyjazd cezara i dworu przez bramę Ostyjską. Winicjusz zauważa w tłumie Piotra i Ligię i żegna się z nimi. Wieczorem zachodzące słońce zalewa miasto czerwienią. Ligia mówi, że Rzym wygląda jak w ogniu, a Piotr odpowiada, że wisi nad nim gniew Boży.

Rozdział XXXVII

Winicjusz pisze do Ligii z Laurentum. Opowiada o przyjęciu u Poppei i o tym, jak Augusta zalotnie z nim rozmawiała. Zapewnia, że myśli tylko o Ligii, a Paweł zyskuje wpływ na jego ludzi.

Rozdział XXXVIII

Z Ancjum Winicjusz opisuje swoją willę nad morzem i rozmowy z Pawłem, które otwierają mu nowy świat. Prosi Ligię, by przeniosła się do domu Aulusów, gdzie będzie jej wygodniej. Obiecuje, że będą razem służyć Chrystusowi.

Rozdział XXXIX

Winicjusz potajemnie przyjeżdża z Ancjum do Rzymu. W ogródku Linusa rozmawia z Ligią o przyszłości i o tym, jak nauka Pawła zmieniła jego myślenie. Wieczorem w całym mieście rozlega się ryk lwów zamkniętych w vivariach, co napełnia Ligię lękiem.

Rozdział XL

W Ancjum Petroniusz zyskuje przewagę nad Tygellinem, bo cezar żyje tu po grecku, poezją i muzyką. Rozmawia z Pawłem, ale nie przyjmuje jego nauki. Winicjusz ma złe przeczucia i prosi wuja, by wyjednał mu pozwolenie na wyjazd do Rzymu.

Rozdział XLI

Neron śpiewa hymn i przechadza się z Petroniuszem i Winicjuszem po tarasie. Petroniusz uzyskuje dla siostrzeńca zgodę cezara na ślub z Ligią. Wtedy nadchodzi wieść, że Rzym płonie. Winicjusz wybiega z pałacu, a Neron cieszy się, że zobaczy płonące miasto i skończy swoją „Troikę”.

Rozdział XLII

Winicjusz pędzi nocą przez Laurentum, Ardeę i Arycję, zmieniając konie. Po drodze spotyka uciekinierów i słyszy, że miasto podpalono celowo. Z gór widzi Rzym objęty morzem ognia.

Rozdział XLIII

Pod murami panuje chaos, trwają grabieże i bójki. Winicjusz przedziera się przez płonące dzielnice na Zatybrze i znajduje pusty dom Linusa. Wyczerpany traci siły. Znajduje go Chilon i mówi, że Linus i Ligia są w Ostrianum.

Rozdział XLIV

Pożar ogarnia kolejne dzielnice, a nocą Rzym świeci na całą Kampanię. Po mieście krążą plotki o sprawcach, a wielu powtarza, że cezar kazał spalić miasto, by zbudować nowe. Tyber płynie ogniem.

Rozdział XLV

Tkacz Makryn, chrześcijanin, opatruje Winicjusza. Razem z Chilonem Winicjusz jedzie do Ostrianum i trafia do podziemi, gdzie Kryspus zapowiada wiernym sąd ostateczny. Piotr uspokaja tłum, mówiąc o miłosierdziu Chrystusa, a Winicjusz prosi go o pomoc w odnalezieniu Ligii.

Rozdział XLVI

Wiatr niesie ogień na kolejne wzgórza. Tygellin, który przybył z Ancjum, każe burzyć domy na Eskwilinie, by zatrzymać pożar. Wokół miasta koczują tysiące głodnych ludzi, a tłumy kobiet wołają pod domem Tygellina o chleb i dach. Neron rusza do Rzymu dopiero wtedy, gdy płonie jego pałac.

Rozdział XLVII

Neron zatrzymuje się przed miastem i ćwiczy z aktorem gesty do pieśni o pożarze. W nocy na akwedukcie śpiewa o upadku Troi. Tłum zaczyna mu grozić, ale Petroniusz uspokaja lud obietnicami zboża i igrzysk. Cezar pyta go, jak wypadł, a Petroniusz odpowiada dwuznacznym komplementem.

Rozdział XLVIII

Piotr prowadzi Winicjusza do chaty kopacza, gdzie przebywają Ligia, chory Linus i Ursus. Ligia rzuca mu się w ramiona. Winicjusz chce wywieźć wszystkich z Rzymu na Sycylię, a Ligia odpowiada mu słowami, które wypowiadała rzymska panna młoda przy ślubie. Ostatecznie Winicjusz przysięga, że nie opuści braci w dniu klęski. Piotr chrzci go w chacie.

Rozdział XLIX

Pogorzelcy koczują w ogrodach cezara, a Neron planuje nowe miasto. Na naradzie w domu Tyberiusza Tygellin podsuwa myśl, by winą obarczyć chrześcijan. Petroniusz sprzeciwia się otwarcie, ale wszyscy się od niego odsuwają. Neron mówi, że mu przebacza, a Petroniusz rozumie, że przegrał.

Rozdział L

Przed Neronem stają rabini z Zatybrza i Chilon, który oskarża chrześcijan o spalenie Rzymu. Grek wymienia nazwiska wyznawców i obiecuje wskazać dom, w którym mieszka Ligia. Neron postanawia na razie oszczędzić Petroniusza i Winicjusza, a Tygellin daje Chilonowi żołnierzy.

Rozdział LI

Petroniusz ostrzega Winicjusza, który po pożarze mieszka u niego, i ten biegnie ratować Ligię. Wieczorem Petroniusz słucha na Palatynie nowej pieśni Nerona, a wracając, słyszy, jak tłum wrzeszczy „Chrześcijanie dla lwów!”. W domu dowiaduje się, że Ligię uwięziono jeszcze przed południem. Mówi siostrzeńcowi, że stoi za tym zemsta Poppei. Pod więzieniem Mamertyńskim słyszą, jak uwięzieni o świcie radośnie śpiewają.

Rozdział LII

Rzym składa ofiary bogom i buduje amfiteatry. Do więzień trafiają tysiące chrześcijan. Winicjusz błaga o pomoc augustianów i proponuje Tygellinowi swoje ziemie na Sycylii, ale bez skutku. Cierpi tak bardzo, że zaczyna wątpić w Chrystusa.

Rozdział LIII

Wszystkie starania zawodzą, a igrzyska są coraz bliżej. Winicjusz idzie nocą do Piotra, który spotyka się z wiernymi za miastem. Apostoł każe mu wierzyć do końca i razem z nim modli się o ocalenie Ligii.

Rozdział LIV

Straż nie wpuszcza już Winicjusza do więzienia. Petroniusz zamierza prosić o pomoc Poppeę, której małego syna Rufiusa Neron ciężko zranił, rzucając w niego pucharem. Na ulicy Winicjusz spotyka Chilona niesionego w lektyce przez niewolników. Mówi mu, że go skrzywdził, ale Grek odpowiada drwiną.

Rozdział LV

Ligia w liście żegna się z Winicjuszem i prosi, by był na arenie, a potem pochował ją jako swoją żonę. Nawrócony setnik ze straży mówi, że dziewczyna zachorowała na więzienną gorączkę, co uchroniło ją przed hańbą. Petroniusz namawia Poppeę, by dla ocalenia syna wyprosiła u westalek uwolnienie Ligii. Gdy cesarzowa idzie do westalek, dwaj wyzwoleńcy cezara duszą małego Rufiusa.

Rozdział LVI

W nowym amfiteatrze rozpoczynają się igrzyska. Chrześcijanie obszyci w skóry zwierząt giną rozszarpywani przez psy. Ligii jeszcze nie ma na arenie, bo leży chora w więzieniu. Chilon, z którego drwią augustianie, drży i blednie na widok krwi, a obecny wśród widzów Piotr pyta Boga, dlaczego tu chce założyć swoją stolicę.

Rozdział LVII

Neron jest niezadowolony, że lud za słabo oklaskiwał jego pieśń. Młody Nazariusz zatrudnił się przy wynoszeniu zmarłych z więzienia, więc Winicjusz układa plan, by wynieść Ligię w trumnie jak zmarłą. Okazuje się jednak, że przeniesiono ją do pilnie strzeżonego więzienia eskwilińskiego.

Rozdział LVIII

Po trzydniowych deszczach igrzyska rozpoczynają się znowu. Chrześcijanie przebrani za gladiatorów nie chcą walczyć, więc giną z rąk zawodowych szermierzy. Na arenie ustawia się krzyże. Kryspus z krzyża przeklina Nerona i nazywa go mordercą żony i brata. Paweł z Tarsu podchodzi do ogrodzenia areny i błogosławi ukrzyżowanych.

Rozdział LIX

Chilon błaga Nerona, by wyjechał do Achai, bo coraz bardziej boi się chrześcijańskiego Boga. Na uczcie Petroniusz mówi, że chrześcijanie bronią się cierpliwością i umierają tak, jakby zbrodniarzami byli ich kaci. Zapytany, co widzą umierający, Chilon z przerażeniem odpowiada, że zmartwychwstanie.

Rozdział LX

Winicjusz przekupuje dozorcę i przebrany za grabarza wchodzi do więzienia eskwilińskiego. Znajduje chorą Ligię pod opieką Ursusa. Ligia prosi, by nie płakał po niej i nie bluźnił przeciw woli Boga. Mówi mu, że jest jego żoną.

Rozdział LXI

Przez trzy noce Winicjusz spędza czas przy Ligii i oboje odrywają się myślami od ziemi. Potem straż pod wodzą centuriona Scewina nie wpuszcza go już do środka. O północy wyprowadzają z więzienia długi szereg skazańców, wśród nich Glauka, ale Ligii i Ursusa w nim nie ma.

Rozdział LXII

W ogrodach cezara płoną przywiązani do słupów chrześcijanie. Neron każe Chilonowi iść obok siebie. Grek widzi płonącego Glauka, który przebacza mu z płomieni. Wtedy Chilon woła do ludu, że niewinni giną, a podpalaczem jest cezar. W zamieszaniu Paweł z Tarsu chrzci go przy fontannie. Tygellin każe torturować Chilona, a gdy ten odmawia odwołania oskarżenia, każe mu wyrwać język.

Rozdział LXIII

W amfiteatrze wystawia się przedstawienie o ukrzyżowanym niewolniku, a na krzyżu wisi Chilon. Wypuszczony niedźwiedź nie rusza go i siada pod krzyżem. Chilon umiera z uśmiechem na twarzy, a z górnych rzędów pada okrzyk „Pokój męczennikom!”.

Rozdział LXIV

Prześladowania słabną, a wśród ludu rośnie przekonanie, że chrześcijanie cierpią niewinnie. Ligia i Ursus wciąż czekają w więzieniu. Ursus służy chorym współwięźniom, a jedynym jego pragnieniem jest umrzeć na krzyżu jak Chrystus.

Rozdział LXV

Senator Scewinus rozmawia z Petroniuszem o niezadowoleniu z rządów Nerona i o Pizonie. Na uczcie Petroniusz prosi cezara o zgodę na wesele Winicjusza, przypominając, że zakładniczki nie wolno więzić. Neron obiecuje otworzyć jej więzienie, ale o weselu chce mówić w amfiteatrze. Petroniusz rozumie, że to wyrok, i każe już przygotować wydanie jej ciała.

Rozdział LXVI

Na wieczornym widowisku na arenę wychodzi Ursus, a zaraz za nim wypada tur z przywiązaną do rogów Ligią. Winicjusz woła o cud. Ursus chwyta zwierzę za rogi i skręca mu kark. Z Ligią na rękach prosi o łaskę, Winicjusz odsłania blizny z wojny, a rozentuzjazmowany lud zmusza Nerona do ułaskawienia.

Rozdział LXVII

Ligię niosą do domu Petroniusza, gdzie zajmuje się nią lekarz Teokles. Winicjusz nie może uwierzyć w szczęście. Ligia budzi się na chwilę, szepcze jego imię i zasypia, a on całą noc klęczy i dziękuje Chrystusowi.

Rozdział LXVIII

Petroniusz na Palatynie radzi rozdrażnionemu Neronowi, by ułożył pieśń o władcy, który uwolnił dziewicę z rogów tura. Ligia powoli wraca do zdrowia. Petroniusz namawia, by wywieźć ją na Sycylię, bo Tygellin może się zemścić. Kochankowie spędzają spokojne dni w ogrodzie.

Rozdział LXIX

U jednego z wyzwoleńców cezara znaleziono listy apostołów, więc Piotr i Paweł są poszukiwani. Wierni błagają Piotra, by opuścił Rzym i ocalił się dla Kościoła. Apostoł długo się waha, ale wreszcie ulega ich prośbom.

Rozdział LXX

O świcie Piotr z Nazariuszem idą drogą Appijską. Apostoł widzi zbliżającą się jasność i pada na kolana, pytając „Quo vadis, Domine?”. Chrystus odpowiada, że idzie do Rzymu, by dać się ukrzyżować po raz drugi. Piotr zawraca do miasta i od tej pory naucza bez lęku.

Rozdział LXXI

Piotr w więzieniu Mamertyńskim chrzci dwóch strażników. Pod nieobecność Nerona zostaje skazany i ukrzyżowany między cyrkiem a wzgórzem Watykańskim, a przed śmiercią błogosławi miastu i światu. Tego samego wieczoru Paweł z Tarsu zostaje wyprowadzony drogą Ostyjską do Aquae Salviae, gdzie ginie.

Rozdział LXXII

Po wykryciu spisku Pizona Neron skazuje na śmierć najznakomitszych Rzymian, między innymi Senekę i Lukana. Ginie także Poppea. Senat płaszczy się przed cezarem, a tymczasem nauka Piotra zdobywa coraz więcej wyznawców.

Rozdział LXXIII

Winicjusz pisze z Sycylii, gdzie żyje spokojnie z żoną Ligią i Ursusem. Zaprasza Petroniusza do siebie i próbuje go przekonać do Chrystusa. Petroniusz odpowiada, że nie przyjmie tej nauki, a jego los jest przesądzony. Żegna ich pogodnie.

Rozdział LXXIV

W Kume Petroniusz dowiaduje się, że wkrótce przyjdzie wyrok. Wyprawia ucztę dla augustianów, rozdaje gościom kosztowne czary, a swoją mirreńską rozbija. Czyta list do Nerona, w którym drwi z jego śpiewu i wierszy, a potem każe sobie otworzyć żyły. Umiera razem z Eunice, która nie chciała go opuścić.

Epilog

Wybucha bunt legionów w Galii pod wodzą Windeksa, a potem przyłącza się do niego Hiszpania z Galbą. Neron wraca z Grecji, ale zamiast działać, zajmuje się muzyką. Opuszczony przez straż, ucieka do willi wyzwoleńca Faona i tam ginie, bo wyzwoleniec Epafrodyt wbija mu nóż, którego on sam nie umie użyć. Wierna Akte pali jego ciało na stosie. Narrator kończy wzmianką o bazylice Piotra i kapliczce „Quo vadis, Domine?” przy dawnej bramie Kapeńskiej.