Oto jest Kasia

O książce

Oto jest Kasia to powieść dla dzieci Miry Jaworczakowej, pisarki związanej z Krakowem i autorki wielu książek dla dzieci i młodzieży. Pierwsze wydanie ukazało się w 1960 roku w warszawskiej Naszej Księgarni, z ilustracjami Hanny Czajkowskiej. Niektóre źródła podają rok 1959. Ta sama oficyna ma książkę w ofercie do dziś.

Bohaterką jest ośmioletnia Kasia, uczennica drugiej klasy. W szkole jest najlepszą uczennicą, a w domu wszyscy ją chwalą i spełniają jej zachcianki. Bywa przy tym kapryśna, skarży na starszego brata Jurka i nie znosi, gdy ktoś inny jest w centrum uwagi. Wszystko się zmienia, gdy mama wraca do domu z nowo narodzoną córeczką Agnieszką. Kasia czuje się odsunięta. Przestaje się uczyć, dokucza koleżankom, kłamie i zostaje sama. Przełomem jest dzień, w którym ma przypilnować siostry, a zamiast tego długo do niej nie zagląda, choć w pokoju robi się zimno. Agnieszka zapada na zapalenie płuc, a Kasię dręczą wyrzuty sumienia.

Powieść znalazła się w propozycjach lektur do wspólnego i indywidualnego czytania dla klas I–III w rozporządzeniu z 2017 roku (Dz.U. 2017 poz. 356). Na liście po zmianach w 2021 i 2024 roku już jej nie ma, a nowa podstawa programowa z 2026 roku nie podaje dla tych klas listy tytułów. Opracowanie obejmuje całą książkę. Utwór jest chroniony prawem autorskim, dlatego opracowanie nie zawiera cytatów.

Czas i miejsce akcji

Autorka nie podaje dokładnej daty. Z realiów wynika, że akcja toczy się w czasie powstania książki, czyli pod koniec lat pięćdziesiątych XX wieku. Rodzina nie ma telefonu i po lekarza dzwoni się od sąsiadki, mleko dla niemowlęcia kupuje się w aptece, a dzieci piszą stalówkami. Opowieść obejmuje kilka miesięcy jednego roku szkolnego. Zaczyna się, zanim mama wyjeżdża na kilka dni po nową córeczkę, a kończy, gdy Agnieszka jest już zdrowym, uśmiechniętym niemowlęciem.

Akcja dzieje się w mieście, którego nazwa nie pada. Tata wyjeżdża służbowo do Warszawy, więc rodzina mieszka poza stolicą. Najwięcej scen rozgrywa się w domu i w szkole. Miejsca akcji:

• mieszkanie rodziny Kasi, czyli pokój dzieci, pokój Agnieszki z łóżeczkiem, kuchnia i przedpokój, gdzie Kasia wita gości;
• ulica pod oknem, którą maszerują harcerze z małym doboszem na czele;
• księgarnia na drodze ze szkoły, w której oknie Kasia wypatruje książkę o Pyzie;
• szkoła z klasą, korytarzem i boiskiem, na którym dzieci skaczą na skakance, grają w klasy i w berka;
• tramwaj, którym klasa jedzie na wycieczkę;
• las, gdzie dzieci bawią się w chowanego;
• mieszkanie sąsiadów, skąd Jurek dzwoni po lekarza;
• mieszkanie dziadka Hilarego i cioci Kloci, do którego rodzina wybiera się z Agnieszką w wózku.

Kluczowe wątki

Ulubienica rodziny. Na początku Kasia jest przyzwyczajona, że wszyscy się nią zajmują. Mama pomaga jej się ubrać, dziadek ogląda jej zeszyty, a w klasie koleżanki pozwalają jej zawsze zaczynać zabawę. Gdy coś idzie nie po jej myśli, dąsa się i płacze.

Niespodzianka, która rozczarowuje. Mama znika na kilka dni, a tata zapowiada niespodziankę. Kasia czeka na zabawkę, tymczasem w domu pojawia się maleńka siostra. Dziewczynka prosi, żeby Agnieszkę oddać tam, skąd przyjechała.

Zazdrość i bunt. Goście przychodzą do niemowlęcia, mama szyje ubranka dla Agnieszki zamiast sukienek dla lalek, a tata szuka mleka zamiast kupić obiecaną książkę. Kasia czuje, że już nikt jej nie kocha. Żeby znów zwrócić na siebie uwagę, celowo nie mówi wierszyka i dostaje pierwszą w życiu dwóję.

Kłopoty w szkole. Kasia popycha Antolkę, zabiera skakankę, psuje innym zabawę i kłamie, że widziała film o kaczuszce. W końcu nikt nie chce się z nią bawić, klasa nie chce jej w roli królewny, a nauczycielka mówi, że może nie przejść do trzeciej klasy. Z pomocą przychodzi brat, który codziennie siedzi z nią nad lekcjami.

Choroba Agnieszki. Kasia zostaje z siostrą sama i przez długi czas do niej nie zagląda. Okno w pokoju otwiera się szeroko, a niemowlę marznie i omal się nie dusi. Kasia ratuje siostrę w ostatniej chwili, ale kilka dni później Agnieszka choruje na zapalenie płuc. Tylko Kasia wie, skąd się wzięła ta choroba.

Przemiana. Kiedy Agnieszka zdrowieje, Kasia patrzy na nią inaczej. Za przykładem Antolki postanawia opiekować się siostrą, z dumą pcha jej wózek i godzi się z koleżankami. Na koniec przekonuje się, że zabawa może być udana także wtedy, gdy dowodzi ktoś inny.

Geneza utworu

Mira Jaworczakowa pisała dla dzieci od 1939 roku. Po wojnie mieszkała w Krakowie i przez ponad ćwierć wieku pracowała jako redaktorka w Państwowych Zakładach Wydawnictw Szkolnych. Współpracowała z pismami dla dzieci, takimi jak „Płomyk” i „Świerszczyk”, oraz z Polskim Radiem. Dobrze znała więc zarówno szkołę, jak i młodych czytelników.

Kilka lat przed Kasią wydała opowieść Jacek, Wacek i Pankracek (1955), także osadzoną w świecie zwykłych dzieci. Obie książki przez długie lata czytano w najmłodszych klasach szkoły podstawowej. W Oto jest Kasia autorka podjęła temat, który zna wiele rodzin, czyli zazdrość starszego dziecka o nowo narodzone rodzeństwo.

Książka nie ma w sobie czarów ani przygód z dalekich krajów. Wszystko dzieje się w domu, w szkole i na podwórku. Dlatego mimo upływu lat dzieci nadal rozpoznają w Kasi siebie albo swoje rodzeństwo.

Znaczenie tytułu

Tytuł brzmi jak przedstawienie kogoś nowego. Tak przedstawia się gościom członka rodziny albo nową koleżankę w klasie. Książka rzeczywiście zaczyna się od opisu bohaterki, jej rumianej buzi, porządnie uczesanych włosów i nadąsanej miny.

Tytuł ma też drugi sens. Na początku Kasia chce, żeby wszyscy patrzyli tylko na nią. Pod koniec to ona pokazuje światu swoją siostrę, gdy pcha wózek ulicą i opowiada w klasie o Agnieszce. Czytelnik poznaje Kasię dwa razy, najpierw jako kapryśną jedynaczkę w centrum uwagi, a potem jako starszą siostrę, która umie się dzielić.

Kompozycja, narracja, język

Powieść składa się z dwudziestu sześciu krótkich rozdziałów z tytułami, takimi jak Skarżypyta, Piszczący tłumoczek, Kłamczuch czy Pierwszy uśmiech. Rozdziały zwykle opisują jedno zdarzenie z życia Kasi, w domu albo w szkole. Kolejne obrazy układają się w historię przemiany. Najpierw widzimy zepsutą ulubienicę, potem coraz bardziej samotną i nieszczęśliwą dziewczynkę, a w końcu starszą siostrę, która zaczyna rozumieć innych.

Powieść ma klamrę. Na początku rodzice idą do kina, Jurek czyta, a znudzona Kasia mu przeszkadza i skarży na niego. Na końcu sytuacja się powtarza, tylko Kasia, zamiast się nudzić, zagląda do Agnieszki. Dzięki temu czytelnik sam widzi, jak bardzo zmieniła się bohaterka.

Narrator opowiada w trzeciej osobie, ale stoi blisko Kasi. Zna jej myśli, żale i wymówki, więc rozumiemy, dlaczego dziewczynka postępuje źle, choć wcale tego nie pochwalamy. Język jest prosty, pełen dialogów i zdrobnień. Pojawiają się dawne realia szkolne, na przykład stalówki i dwója, która była wtedy najniższą oceną.