Streszczenie — Makbet

Trzy czarownice umawiają się na spotkanie z Makbetem. Wracający ze zwycięskiej bitwy szkocki wódz i jego towarzysz Banko natykają się na nie na wrzosowisku. Wiedźmy witają Makbeta jako tana Glamis, tana Kawdoru i przyszłego króla, Bankowi zaś przepowiadają, że sam królem nie będzie, ale spłodzi królów. Zaraz potem posłowie Duncana ogłaszają, że król nadał Makbetowi tytuł tana Kawdoru — pierwsza część wróżby spełnia się na oczach obu.

Makbet pisze o tym żonie. Lady Makbet natychmiast postanawia, że mąż musi sięgnąć po koronę, i wzywa duchy, by odebrały jej kobiecość. Gdy Duncan przyjeżdża na noc do zamku w Inverness, Makbet się waha: wylicza sobie, że król jest jego krewnym, jego gościem i dobrym władcą, a jedyną pobudką do zbrodni pozostaje własna ambicja. Żona łamie go zarzutem tchórzostwa. Nocą, po widzeniu sztyletu wiszącego w powietrzu, Makbet morduje śpiącego króla — i od razu słyszy głos, że zabił sen.

Rano ciało znajduje Makduf. Makbet zabija służących obwinionych o zbrodnię, a synowie Duncana, Malkolm i Donalbein, uciekają z kraju i tym samym ściągają podejrzenie na siebie. Makbet zostaje królem.

Druga część przepowiedni nie daje mu spokoju. Wynajmuje zbójców, którzy zabijają Banka, ale jego syn Fleance ucieka. Na uczcie koronacyjnej Makbet widzi ducha zamordowanego przyjaciela i zdradza się przed gośćmi; żona z trudem ratuje sytuację, ale wieczór trzeba przerwać.

Makbet wraca do czarownic. Zjawy ostrzegają go przed Makdufem i zapewniają, że nie zabije go nikt zrodzony z kobiety oraz że przetrwa, dopóki birnamski las nie ruszy na Dunsinane. Uspokojony, każe wymordować rodzinę Makdufa — ginie jego żona i mały syn. Wiadomość o rzezi zamienia Makdufa, który jest wtedy w Anglii, w mściciela.

Malkolm najpierw wystawia jego lojalność na próbę, oczerniając samego siebie, a przekonany — rusza ze szkockimi wygnańcami i angielskim wojskiem na Dunsinane. Lady Makbet chodzi po nocach we śnie, zmywając z rąk niewidzialną plamę, i umiera; wedle późniejszej relacji zadała sobie śmierć własną ręką. Makbet przyjmuje tę wiadomość monologiem o życiu, które jest „cieniem przelotnym”.

Żołnierze Malkolma maskują się gałęziami ściętymi w birnamskim lesie i przepowiednia o ruszającym lesie spełnia się dosłownie. W pojedynku Makduf wyznaje, że nie urodził się w zwykły sposób, lecz został przed czasem wydarty z łona matki. Zabija Makbeta i przynosi jego głowę; Malkolm zostaje ogłoszony królem i zaprasza wszystkich na koronację do Scone.

Akt I — przepowiednia

Sztuka zaczyna się w grzmotach: trzy czarownice umawiają się, że spotkają Makbeta, gdy ucichnie bitwa. W obozie pod Forres ranny sierżant opowiada królowi Duncanowi, jak Makbet rozbił buntownika Macdonwalda i wojska norweskie. Ross przynosi wiadomość o zdradzie tana Kawdoru; król skazuje zdrajcę na śmierć, a jego tytuł oddaje Makbetowi.

Na wrzosowisku wiedźmy witają Makbeta trzykrotnie: jako tana Glamis, tana Kawdoru i przyszłego króla. Bankowi mówią zagadkami — będzie „mniejszy, a przecie większy od Makbeta” i spłodzi królów, choć sam nim nie zostanie. Gdy znikają, przybywają Ross i Angus z wiadomością o nowym tytule. Makbet od razu zaczyna myśleć o koronie; Banko ostrzega, że siły ciemności mówią prawdę w drobiazgach, by zgubić w rzeczach wielkich.

Na dworze Duncan dziękuje obu, ale zaraz ogłasza następcą tronu swojego syna Malkolma, mianując go księciem Cumberlandu. Makbet na stronie nazywa to kamieniem, który musi przeskoczyć. Król zapowiada nocleg w zamku w Inverness.

Lady Makbet czyta list męża i od razu wie, co trzeba zrobić. Obawia się tylko jego natury, „zbyt tkliwości ludzkiej pełnej mleka”. Wzywa duchy, by odebrały jej kobiecość, i wita Duncana z całą wylewnością gospodyni. Wieczorem Makbet wycofuje się z planu: król jest jego krewnym, jego gościem i dobrym władcą, a jedyną pobudką pozostaje ambicja. Żona łamie go w kilkunastu wersach, wypominając mu tchórzostwo i przypominając złożoną obietnicę.

Akt II — zabójstwo Duncana

Na dziedzińcu Banko przyznaje się, że śnią mu się wiedźmy. Zostawszy sam, Makbet widzi w powietrzu sztylet zwrócony rękojeścią w jego stronę. Na dźwięk dzwonka wchodzi do komnaty króla.

Wraca odmieniony: przyniósł ze sobą zakrwawione sztylety, nie umiał wymówić „Amen” i usłyszał głos wołający, że Makbet zabił sen. Lady Makbet sama odnosi sztylety i maże krwią śpiących służących. Makbet wpatruje się w swoje ręce, pytając, czy oceany Neptuna zdołają je obmyć.

Stukanie do bramy przerywa scenę: pijany odźwierny wygłasza monolog o piekle, po czym wpuszcza Makdufa i Lennoxa. Makduf odkrywa ciało. W zamieszaniu Makbet zabija służących — tłumaczy, że z gniewu. Malkolm ucieka do Anglii, Donalbein do Irlandii, a ich ucieczka ściąga na nich podejrzenia. Makbet jedzie na koronację do Scone; Makduf, znacząco, wraca do siebie do Fife.

Akt III — Banko i uczta

Makbet jest królem, ale odkrywa, że „być królem jest niczym, jeśli nie mogę być królem bezpiecznie”. Dręczy go druga połowa wróżby: wiedźmy uczyniły Banka ojcem królów, jemu zostawiając „bezowocną na głowę koronę, jałowe berło”. Wynajmuje dwóch zbójców i podjudza ich przeciw Bankowi. Zabójstwo planuje już bez wiedzy żony — po raz pierwszy działa sam.

Zbójcy zabijają Banka wieczorem przy drodze, ale Fleance ucieka w ciemność. Na uczcie koronacyjnej Makbet widzi ducha przyjaciela siedzącego na jego miejscu i przemawia do niego przy gościach. Lady Makbet tłumaczy zebranym, że to dawna przypadłość męża, i w końcu musi prosić panów, by wyszli bez ceremonii. Po uczcie Makbet stwierdza, że zabrnął w krew tak daleko, iż wracać jest równie trudno jak iść naprzód, i postanawia jeszcze raz odwiedzić wiedźmy. W tym czasie Makduf wyjeżdża do Anglii szukać pomocy u Malkolma.

Akt IV — zjawy i rzeź w Fife

Czarownice warzą w kotle i wywołują trzy zjawy. Pierwsza, głowa w hełmie, ostrzega przed Makdufem. Druga, krwawe dziecko, zapewnia, że Makbetowi nie zaszkodzi „człowiek, którego rodziła kobieta”. Trzecia, dziecko w koronie z gałęzią w ręku, mówi, że nikt go nie pokona, „póki birnamski las się nie poruszy” i nie podejdzie pod Dunsinane. Makbet żąda jeszcze jednej odpowiedzi i widzi pochód ośmiu królów, a za nimi zakrwawionego Banka — potomstwo przyjaciela będzie rządzić.

Dowiedziawszy się, że Makduf uciekł do Anglii, Makbet każe zająć jego zamek i wymordować rodzinę. Scena w Fife jest krótka i najokrutniejsza w całej sztuce: Lady Makduf tłumaczy synkowi, dlaczego ojciec ich zostawił, a chwilę później obydwoje giną.

W Anglii Malkolm sprawdza Makdufa, przypisując sobie wszystkie możliwe wady; dopiero gdy ten w rozpaczy odmawia mu prawa do tronu, królewicz odwołuje oszczerstwa i wyjawia, że ma już tysiące angielskiego wojska. Ross przywozi wiadomość o rzezi w Fife. Makduf przyjmuje ją w milczeniu, a potem prosi tylko o jedno: żeby to jemu pozwolono stanąć naprzeciw Makbeta.

Akt V — Dunsinane

Dama dworu i lekarz obserwują lunatykującą Lady Makbet. Królowa myje ręce, mówi o plamie, której nie da się usunąć, i wypomina mężowi dawne sceny: „Precz stąd, przeklęta plamo!”. Lekarz stwierdza, że to przypadek dla spowiednika, nie dla medycyny.

Wojska szkockich panów łączą się z angielskimi pod Birnam. Makbet zamyka się w Dunsinane, powtarzając słowa zjaw, ale jego właśni ludzie słuchają już tylko rozkazu, nie miłości. Malkolm każe żołnierzom uciąć po gałęzi i osłonić się nimi w marszu. Do Makbeta dociera wiadomość o śmierci żony — odpowiada na nią monologiem o świecy, którą trzeba zgasić, i o życiu, które jest „cieniem przelotnym, nędznym aktorem”. Zaraz potem posłaniec melduje, że birnamski las rusza.

W bitwie Makbet zabija młodego Siwarda i wciąż wierzy w swoją nietykalność. Dopiero Makduf wyjawia, że został przed czasem wydarty z łona matki. Makbet pojmuje, że przepowiednie były pułapką dwuznaczności, odmawia poddania się i ginie. Makduf przynosi jego głowę, a zgromadzeni okrzykują Malkolma królem Szkocji. Nowy władca obiecuje wynagrodzić wiernych, nazywa Makbeta i jego żonę rzeźnikiem i szatańską królową, i zaprasza wszystkich na koronację do Scone.