Problematyka — Król Maciuś Pierwszy
Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.
Dziecko i władza
Maciuś ma koronę, ale na początku nie może nawet sam wyjść na spacer. Rządzą za niego ministrowie i etykieta ustalona przez dawno zmarłych przodków. Gdy wreszcie zdobywa władzę, odkrywa, że rządzenie to tysiące papierów, listów, narad i kompromisów. Korczak pokazuje dziecko, które traktuje władzę poważnie i chce dobrze, ale nie ma doświadczenia, a dorośli wokół niego często wolą go oszukiwać niż uczyć. Pytanie, czy dziecko może rządzić, nie dostaje w powieści prostej odpowiedzi.
Prawa dziecka
Najważniejszym pomysłem Maciusia jest to, że dzieci też są narodem i mają prawo mówić, czego potrzebują. Stąd listy, audiencje, gazeta dla dzieci i sejm dzieci. Posłowie mówią o rzeczach dla dorosłych śmiesznych, ale prawdziwych. Nie chcą, żeby ich całowały ciotki, chcą mieć zegarki i więcej kieszeni, skarżą się, że dorośli się z nich śmieją. Korczak, który sam prowadził w Domu Sierot dziecięcy sejm i sąd, traktuje te głosy poważnie. Zarazem pokazuje, że wolność wymaga odpowiedzialności, a zamiana ról między dziećmi i dorosłymi kończy się chaosem.
Wojna bez złudzeń
Maciuś marzy o wojnie z obrazków, na białym koniu i wśród kwiatów. Na froncie poznaje okopy, pchły, głód, rany, odwrót i śmierć towarzyszy. Uczy się, że armia potrzebuje butów i sucharów, a rozkazy trzeba wykonywać bez dyskusji. Gdy zwycięża, nie mści się i uwalnia pojmanego króla. Smutny król mówi mu jednak, że wygrana wojna jest niebezpieczna, bo łatwo wtedy zapomnieć, po co się jest królem. Druga wojna pokazuje, że o losie kraju decydują też zazdrość, szpiegostwo i tchórzostwo.
Reformy i ich cena
Maciuś chce, by wszystkim było dobrze, i wprowadza kolejne reformy. Szybko przekonuje się, że każda kosztuje, a jedna zmiana pociąga za sobą następne. Czekolada dociera do dzieci po dwóch miesiącach, robotnicy po zbudowaniu domów zostają bez pracy, a uchwała sejmu dzieci psuje koleje i fabryki. Smutny król ostrzega, że reformy okupuje się ciężką pracą, łzami i krwią, a reformatorzy często kończą marnie. Powieść pokazuje reformatora uczciwego, ale zbyt niecierpliwego.
Przyjaźń, wierność i zdrada
Przyjaźń z Felkiem zaczyna się od listów przez kratę i trwa przez wojnę, ale Felek ulega pokusom władzy, kradnie i daje się szantażować. Bum-Drum przysięga Maciusiowi wierność w wodzie, ogniu i powietrzu i dotrzymuje słowa. Klu-Klu jest wierna do końca i zostaje z Maciusiem w ostatniej obronie. Zdradzają za to dorośli, którzy powinni byli być oparciem, czyli dziennikarz, urzędnik przekupiony przez obcego króla i bogaci mieszczanie, którzy ze strachu wywieszają białe chorągwie. Smutny król rusza przeciw Maciusiowi, ale prosi, by mu ufał, i ratuje go przed śmiercią.
Samotność i dorastanie
Maciuś jest sierotą. Wspomina mamę, która bawiła się z nim w klocki, i ojca, z którym jeździł konno po alejach. Przez całą powieść szuka kogoś, komu mógłby zaufać, i bardzo często zostaje sam z ciężką koroną na głowie. Uczy się na błędach, przeprasza, przebacza i bierze odpowiedzialność za decyzje. Na końcu, choć przegrał, zachowuje się z godnością. Stary doktor nazywa go chudziątkiem i sierotą, który opiekował się całym światem, a którym nie miał się kto zaopiekować.