Streszczenie — Klub Pickwicka

Pan Pickwick, założyciel naukowego klubu, wyrusza w 1827 roku w podróż po Anglii z przyjaciółmi Tupmanem, Snodgrassem i Winkle’em. Już pierwszego dnia poznaje oszusta Jingle’a, który w Dingley Dell ucieka z siostrą gościnnego pana Wardle’a, a potem jeszcze kilka razy wyprowadza pickwickistów w pole. Służącym pana Pickwicka zostaje dowcipny Sam Weller. Gospodyni, pani Bardell, bierze niewinne pytanie lokatora za oświadczyny i wytacza mu proces. Pan Pickwick przegrywa, odmawia zapłaty i trafia do więzienia Fleet, gdzie poznaje nędzę dłużników i pomaga zrujnowanemu Jingle’owi. Wychodzi, gdy płaci koszty, by uwolnić uwięzioną panią Bardell. Na koniec przyjaciele się żenią, a pan Pickwick rozwiązuje klub i osiada z Samem w Dulwich.

Rozdziały I–II

Rozdział pierwszy to protokół posiedzenia Klubu Pickwicka z 12 maja 1827 roku. Klub dziękuje panu Pickwickowi za rozprawę o źródłach stawów w Hampstead i powołuje oddział korespondentów. Pan Pickwick, Augustus Snodgrass, Nathaniel Winkle i Tracy Tupman mają podróżować na własny koszt i przysyłać sprawozdania. Pan Blotton nazywa przewodniczącego blagierem, ale spór kończy się wyjaśnieniem, że obaj panowie używali słów „w znaczeniu pickwickowskim”.
Następnego ranka pan Pickwick jedzie dorożką do oberży „Złoty Krzyż”. Woźnica bierze jego notatki za donos i rzuca się na pickwickistów z pięściami. Ratuje ich nieznajomy w zielonym fraku, który mówi urywanymi zdaniami i jedzie z nimi dyliżansem do Rochester. W oberży „Byk” odbywa się bal. Tupman pożycza dla nieznajomego frak śpiącego Winkle’a. Nieznajomy odbija bogatą wdowę doktorowi Slammerowi, a ten wyzywa na pojedynek człowieka w tym fraku, czyli jego właściciela. Rano Winkle, który nic nie pamięta, staje do pojedynku ze Snodgrassem jako sekundantem. Slammer w ostatniej chwili widzi, że to nie ten człowiek, i panowie rozstają się w przyjaźni.

Rozdziały III–V

Znajomy nieznajomego, posępny aktor zwany Ponurym Jemmym (w przekładzie Jakóbem Ponurym), opowiada historię umierającego w nędzy komedianta. Do oberży przychodzi doktor Slammer z kolegą z pułku i rozpoznaje w gościu pickwickistów swojego rywala z balu. Okazuje się, że to wędrowny aktor, z którym oficer nie będzie się pojedynkował. Pan Pickwick wpada w gniew, ale szklanka grogu przywraca mu spokój.
Następnego dnia pickwickiści oglądają na błoniach pod Rochester manewry wojskowe. Pan Pickwick goni po polu kapelusz zerwany przez wiatr. Poznaje pana Wardle’a, który przyjechał powozem z córkami Isabellą i Emily, siostrą Rachael i grubym, wiecznie śpiącym chłopcem Joem. Wardle częstuje ich obiadem i zaprasza do swojego dworu w Dingley Dell.
Rano Ponury Jemmy pyta pana Pickwicka na moście w Rochester, czy nie myślał nigdy o utopieniu się. Potem pan Pickwick próbuje powozić bryczką, a Winkle jechać konno. Koń Winkle’a ucieka, a koń pana Pickwicka rozbija bryczkę. Pickwickiści docierają do Manor Farm pieszo, prowadząc konia, brudni i poobijani.

Rozdziały VI–VII

W salonie Manor Farm pan Pickwick poznaje głuchą matkę Wardle’a, pastora i sąsiadów. Gra się w karty, a stary pastor recytuje swój wiersz o bluszczu. Potem opowiada historię Johna Edmundsa, syna okrutnego ojca, który po latach zesłania wraca do rodzinnej wsi. Ojciec umiera z przerażenia na jego widok, a Edmunds spędza resztę życia w pokorze i skrusze.
Rano Wardle i Winkle strzelają do wron. Winkle zamiast w ptaki trafia Tupmana w ramię. Panna Rachael bardzo przeżywa jego zranienie. Potem pickwickiści oglądają w Muggleton mecz krykieta miejscowej drużyny z klubem z Dingley Dell, który wygrywają gospodarze. Na meczu pojawia się nieznajomy z Rochester, który przedstawia się jako pan Jingle. Wieczorem towarzystwo ucztuje w oberży „Błękitny Lew” i wraca do domu bardzo wesołe.

Rozdziały VIII–X

Tupman wyznaje miłość Rachael Wardle w ogrodowej altanie i całuje ją. Widzi to gruby Joe, który następnego dnia opowiada wszystko starej pani Wardle, zaczynając od słów, że chce, żeby zadrżała. Rozmowę słyszy Jingle, zaproszony do Manor Farm. Przekonuje Rachael, że Tupman zabiega naprawdę o jej bratanicę, a Tupmanowi radzi okazywać ukochanej chłód, żeby zmylić zazdrosną rodzinę. Przy okazji pożycza od niego dziesięć gwinei.
Przy kolacji okazuje się, że Jingle i Rachael uciekli powozem pocztowym spod „Błękitnego Lwa” w Muggleton. Tupman rozpacza, bo to on zapłacił za ich podróż. Wardle i pan Pickwick ruszają w pościg, ale ich powóz się przewraca, a Jingle macha im na pożegnanie chustką. O świcie idą pieszo w deszczu do najbliższej stacji, oddalonej o ponad sześć mil.
Na dziedzińcu oberży „Biały Jeleń” w Londynie Sam Weller czyści buty. Wskazuje Wardle’owi i panu Pickwickowi pokój zbiegów. Razem z adwokatem Perkerem wchodzą tam w chwili, gdy Jingle wraca z pozwoleniem na ślub. Perker przekupuje oszusta, który przyznaje, że chodzi mu tylko o pieniądze, i zgadza się zniknąć. Pan Pickwick rzuca za nim kałamarzem. Wardle wraca z zawstydzoną siostrą do domu.

Rozdział XI

Tupman zostawia list, że usuwa się ze świata, i każe przesyłać korespondencję do oberży „Skórzana Butelka” w Cobham. Pan Pickwick, Winkle i Snodgrass znajdują go tam przy dobrym obiedzie i namawiają do powrotu. W wiosce pan Pickwick odkrywa kamień z niezrozumiałym napisem i kupuje go jako zabytek. Wieczorem czyta rękopis, który dał mu pastor z Dingley Dell. To wyznanie szaleńca, który poślubił dziewczynę kochającą innego, chciał ją zabić brzytwą, doprowadził ją do obłędu i śmierci, a w końcu sam trafił do zakładu dla obłąkanych. Pickwickiści postanawiają pojechać do Eatanswill na wybory. Narrator opowiada też, że pan Blotton ogłosił, iż napis na kamieniu wyrył zwykły wieśniak. Za to wyrzucono go z klubu, a uczone towarzystwa napisały o kamieniu mnóstwo broszur.

Rozdziały XII–XIV

Pan Pickwick postanawia przyjąć służącego. Pyta swoją gospodynię, wdowę Bardell, czy utrzymanie dwóch osób kosztuje dużo więcej niż jednej. Pani Bardell bierze to za oświadczyny i mdleje mu w ramionach. W tej chwili do pokoju wchodzą jej syn i trzej pickwickiści. Tego samego dnia służącym pana Pickwicka zostaje Sam Weller, który dostaje nową liberię i woła „niech żyją pickwickiści!”.
W Eatanswill trwa zacięta walka między stronnictwem błękitnym a żółtym. Każde ma swoją gazetę, „Gazetę Eatanswillską” redaguje pan Pott, a przeciwna „Niepodległość” jest jej śmiertelnym wrogiem. Pan Pickwick i Winkle mieszkają u Potta, a Tupman i Snodgrass w oberży „Srebrny Paw”. Agentem kandydata błękitnych, Samuela Slumkeya, jest Perker. Perker radzi Slumkeyowi głaskać dzieci po głowach, a nawet je całować. Wyborcy dają się upijać i przekupywać, a na koniec wygrywa Slumkey.
Winkle spaceruje z panią Pott, a w „Srebrnym Pawiu” komiwojażer opowiada historię Toma Smarta. Tom nocuje w oberży i zakochuje się w ładnej wdowie, która ma wyjść za wysokiego mężczyznę. Stary fotel zamienia się nocą w starszego pana i zdradza Tomowi, że rywal ma już żonę. Tom demaskuje go i sam żeni się z wdową.

Rozdziały XV–XVII

Pani Leo Hunter, autorka „Ody do konającej żabki”, zaprasza pana Pickwicka na kostiumowe śniadanie dla znakomitości. Pojawia się na nim Jingle jako kapitan Charles Fitz-Marshall. Gdy widzi pickwickistów, szybko odjeżdża. Pan Pickwick z Samem ruszają za nim do Bury St Edmunds.
W oberży „Anioł” Sam poznaje płaczliwego służącego Jingle’a, Joba Trottera. Job zdradza mu, że jego pan chce w nocy porwać bogatą pensjonarkę z pensji panny Tomkins. Pan Pickwick postanawia przeszkodzić porwaniu i nocą czeka w ogrodzie pensji. Leje deszcz, nikt się nie zjawia, a pensjonarki biorą go za złodzieja i zamykają w schowku. Wyciągają go stamtąd Sam oraz Wardle i Trundle, narzeczony Isabelli. Jingle i Job już wyjechali. Zawstydzony pan Pickwick przysięga, że ukarze oszusta.
Przemoczony bohater choruje na reumatyzm. W łóżku pisze opowiadanie o Nathanielu Pipkinie, małym zakrystianie i nauczycielu, który kocha się w Marii, córce bogatego siodlarza Lobbsa. Gdy jest u niej na herbacie, stary Lobbs wraca niespodziewanie. Pipkin i kuzyn Marii, Henio, chowają się w szafie, ale ojciec ich odkrywa. Okazuje się, że Maria kocha kuzyna. Lobbs w końcu się udobrucha, Maria wychodzi za Henia, a Pipkin zostaje przyjacielem starego siodlarza.

Rozdziały XVIII–XX

Pott wpada do Winkle’a i nazywa go wężem, bo „Niepodległość” wydrukowała złośliwą aluzję do jego przyjaźni z panią Pott. Pani Pott dostaje histerii, a Winkle wraz z Tupmanem i Snodgrassem odjeżdża do Bury. Tam Sam przynosi z poczty list adwokatów Dodsona i Fogga, a Tupman odczytuje go na głos. Pani Bardell oskarża pana Pickwicka o złamanie obietnicy małżeństwa. Bohater postanawia jechać do Londynu.
Pierwszego września pickwickiści polują na kuropatwy. Kulejący pan Pickwick jedzie po polach na taczce pchanej przez Sama. Po obiedzie popija zimny poncz i zasypia w taczce na łące kapitana Boldwiga. Kapitan każe zawieźć intruza do gminnej zagrody dla zabłąkanego bydła, skąd uwalniają go Wardle i Sam.
W Londynie pan Pickwick odwiedza kancelarię Dodsona i Fogga, ale adwokaci tylko potwierdzają, że sprawa trafi do sądu. W gospodzie Sam spotyka ojca, woźnicę Tony’ego Wellera. Potem pan Pickwick szuka Perkera i trafia do gospody „Sroka i Ogarek”, gdzie bawi się kancelista Lowten z kolegami.

Rozdział XXI

W „Sroce i Ogarku” stary Jack Bamber opowiada o dawnych londyńskich budynkach prawniczych i o nędzy, która się w nich kryła. Potem przytacza historię dziwacznego klienta. George Heyling siedział w więzieniu za długi, gdzie zmarły mu żona i dziecko, bo bogaty teść odmówił pomocy. Po wyjściu na wolność Heyling poświęca życie zemście. Pozwala utonąć synowi teścia, a starca ściga przez lata, aż doprowadza go do ruiny i śmierci.

Rozdziały XXII–XXIII

Tony Weller opowiada synowi, że jego druga żona wpadła w ręce metodystów i ich pastora Stigginsa. Pan Pickwick i Sam jadą dyliżansem do Ipswich, a towarzyszy im rudy pan Peter Magnus, który ma się oświadczyć pewnej damie. W oberży „Wielki Biały Koń” pan Pickwick wraca nocą po zegarek, gubi się w korytarzach i trafia do sypialni damy w średnim wieku i żółtych papilotach. Oboje wpadają w przerażenie, a bohater ucieka.
Rano Tony Weller przestrzega syna przed wdowami. Sam spotyka w Ipswich Joba Trottera i dowiaduje się, że Jingle też tu jest. Umawia się z Jobem na wieczór i obmyśla z panem Pickwickiem plan działania.

Rozdziały XXIV–XXV

Magnus oświadcza się i przedstawia panu Pickwickowi swoją wybrankę, pannę Witherfield. To dama z nocnej przygody. Oboje krzyczą na swój widok, a zazdrosny Magnus wyzywa pana Pickwicka. Przerażona dama, by zapobiec pojedynkowi, zawiadamia sędziego Nupkinsa. Konstabl Grummer aresztuje pana Pickwicka i Tupmana. Obaj jadą do sędziego w lektyce, a pan Pickwick przez całą drogę wygłasza z niej oburzone przemowy. Sam wdaje się po drodze w bójkę i zostaje zatrzymany razem ze Snodgrassem.
U sędziego Nupkinsa grozi mu kara, ale pan Pickwick wyjawia na osobności, że kapitan Fitz-Marshall, gość sędziego i adorator jego córki, to oszust Jingle. Nupkins konfrontuje gościa z pickwickistami, a Jingle z Jobem musi odejść. Sędzia, by uniknąć kompromitacji, uwalnia aresztowanych. Sam przy szukaniu kapelusza całuje Mary, ładną pokojówkę Nupkinsów.

Rozdziały XXVI–XXVII

Pan Pickwick wraca do Londynu i zamieszkuje w oberży „Jerzy i Jastrząb”. Sam idzie zapłacić czynsz pani Bardell. Zastaje u niej przyjaciółki, panią Cluppins i panią Sanders, i dowiaduje się, że Dodson i Fogg prowadzą sprawę na własne ryzyko, licząc na wysokie koszty. Proces jest nieunikniony.
Sam odwiedza w Dorking ojca i macochę, która prowadzi oberżę „Markiz Granby”. Zastaje tam pastora Stigginsa, czerwononosego obłudnika, który objada się i popija na koszt pani Weller. Tony przyznaje, że sam nie umie się go pozbyć. Sam żartuje, że na jego miejscu zacząłby od wrzucenia pastora do studni.

Rozdziały XXVIII–XXIX

Pickwickiści spędzają Boże Narodzenie w Dingley Dell. Isabella Wardle wychodzi za Trundle’a. Pan Pickwick namawia starą panią Wardle na wista i prowadzi ją w pierwszej parze do tańca, a potem wszyscy całują się pod jemiołą. Przy kominku Wardle opowiada historię, którą słyszał od ojca.
Gabriel Grub, ponury grabarz i zakrystian, nie znosi cudzej radości. W wigilię kopie na cmentarzu grób i popija z butelki. Zjawia się król upiorów ze swoją świtą i porywa go do podziemnej pieczary. Upiory pokazują mu obrazy ubogich rodzin, które mimo nieszczęść kochają się i cieszą życiem. Rano Gabriel budzi się na cmentarzu odmieniony, wstydzi się wrócić do wsi i odchodzi. Wraca po dziesięciu latach, schorowany, i opowiada swoją historię.

Rozdziały XXX–XXXII

Na święta przyjeżdżają dwaj studenci medycyny, hałaśliwi Bob Sawyer i Ben Allen. Ben jest bratem Arabelli Allen, przyjaciółki panny Emily. Na zamarzniętym stawie Winkle udaje łyżwiarza i ciągle się przewraca. Pan Pickwick ślizga się z zapałem po lodzie, lecz lód się zarywa i bohater ląduje w płytkiej wodzie. Po świętach Winkle i Snodgrass wyjeżdżają zakochani i milczący.
Kancelista Jackson z kancelarii Dodsona i Fogga doręcza przyjaciołom pana Pickwicka i Samowi wezwania na świadków. Pan Pickwick idzie z Perkerem do znanego adwokata Snubbina, który ma go bronić, i poznaje jego młodego pomocnika, pana Phunky’ego.
Pickwickiści przychodzą na wieczorek do Boba Sawyera przy Lant Street. Zabawę przerywa gospodyni, pani Raddle, która domaga się zaległego czynszu i wyrzuca gości. Pijany Ben Allen zwierza się Winkle’owi, że poderżnie gardło każdemu, kto będzie się starał o jego siostrę, z wyjątkiem Boba.

Rozdziały XXXIII–XXXIV

W przeddzień procesu Sam pisze walentynkę do Mary. Ojciec doradza mu, krytykuje wiersze jako rzecz nienaturalną i ostrzega przed małżeństwem. Wieczorem obaj idą na zebranie towarzystwa wstrzemięźliwości przy Brick Lane. Pijany pastor Stiggins wszczyna awanturę, a Tony Weller okłada go pięściami, zanim Sam wyciąga ojca na ulicę.
Czternastego lutego odbywa się proces Bardell contra Pickwick. Adwokat Buzfuz wygłasza wzruszającą mowę o skrzywdzonej wdowie i odczytuje dwa krótkie liściki pana Pickwicka o kotletach i sosie pomidorowym jako dowody uczucia. Pani Cluppins opisuje omdlenie pani Bardell, a zmieszany Winkle zeznaje, że widział ją w ramionach pana Pickwicka. Sam drwi z adwokata i ujawnia, że Dodson i Fogg wzięli sprawę na spekulację. Przysięgli przyznają wdowie siedemset pięćdziesiąt funtów. Pan Pickwick oświadcza, że nie da ani pensa, choćby miał resztę życia spędzić w więzieniu. Tony Weller żałuje, że obrońcy nie powołali się na alibi.

Rozdziały XXXV–XXXVII

Pan Pickwick postanawia nie płacić i dla rozrywki jedzie z przyjaciółmi do Bath. W dyliżansie poznają pana Dowlera, chwalipiętę, który ciągle grozi, że komuś poderżnie gardło. W Bath mistrz ceremonii, pan Angelo Cyrus Bantam, wprowadza ich na bal, gdzie pan Pickwick przegrywa partię wista z groźnymi starszymi paniami.
Pickwickiści wynajmują mieszkanie przy Royal Crescent i dzielą je z państwem Dowlerami. Pan Pickwick pije wody lecznicze i czyta rękopis o księciu Bladudzie, legendarnym założycielu Bath i jego gorących źródeł. Nocą Winkle otwiera drzwi pani Dowler wracającej z balu, drzwi zatrzaskują się za nim, a on w nocnym stroju chowa się w jej lektyce. Dowler bierze go za uwodziciela i grozi śmiercią. Winkle ucieka rano do Bristolu.
Tymczasem Sam bawi się na wieczorku lokajów z Bath, którzy udają wielkich panów. Po powrocie dowiaduje się o ucieczce Winkle’a. Pan Pickwick wysyła go w pościg z poleceniem, żeby przywiózł zbiega, a w razie potrzeby powalił go na ziemię.

Rozdziały XXXVIII–XXXIX

W Bristolu Winkle trafia do apteki z napisem „Sawyer, dawniej Nockemorf”. Prowadzi ją Bob Sawyer, a Ben Allen mówi, że jego siostra Arabella mieszka u ciotki w pobliżu i nie chce słyszeć o Bobie. Wieczorem w oberży „Krzak” Winkle spotyka Dowlera. Okazuje się, że obaj panowie są tchórzami, więc szybko się godzą. Zjawia się Sam i pilnuje Winkle’a pod kluczem.
Przyjeżdża pan Pickwick i postanawia pomóc zakochanemu. Sam szuka Arabelli i natrafia na Mary, która służy teraz w sąsiednim domu. Mary wskazuje mu, gdzie mieszka panna Allen. Wieczorem Winkle rozmawia z Arabellą przez mur ogrodu, a pan Pickwick trzyma latarnię. Sąsiad, uczony badacz przyrody, widzi błyski i ogłasza odkrycie nowego zjawiska elektrycznego.

Rozdziały XL–XLII

Po powrocie do Londynu urzędnik Namby aresztuje pana Pickwicka za niezapłacone odszkodowanie. Po załatwieniu formalności u sędziego bohater trafia do więzienia za długi Fleet. Strażnicy przyglądają mu się, żeby zapamiętać jego twarz. Pierwszą noc spędza w sali strażników razem z panami Mivinsem i Smangle’em, podejrzanymi hulakami, którzy wyłudzają od niego pieniądze.
Następnego dnia pan Pickwick ma dzielić celę z pijanym duchownym i rzeźnikiem. Za opłatą wynajmuje sobie osobny pokój. Spacerując po więzieniu, spotyka obdartego, wygłodzonego Jingle’a i wiernego mu Joba Trottera. Daje im pieniądze. Potem każe Samowi odejść na jakiś czas ze służby, bo w więzieniu nie potrzebuje lokaja. Sam odmawia i wychodzi.

Rozdziały XLIII–XLV

Sam idzie do ojca, który kręci się po Trybunale Bankrutów z adwokatem Pellem. Prosi go o pożyczkę dwudziestu pięciu funtów, a potem odmawia zwrotu. Ojciec, zgodnie z umową, każe go aresztować za dług. Sam trafia do Fleet i oznajmia panu Pickwickowi, że zostanie z nim choćby czterdzieści lat.
W więzieniu Sam opowiada zabawne historyjki i poznaje szewca, którego zrujnował spadek, bo krewni wytoczyli mu proces o testament. Winkle żegna się z panem Pickwickiem w dziwnie uroczysty sposób i znika. Stary więzień, który od dwudziestu lat czeka na rozstrzygnięcie sprawy w sądzie kanclerskim, umiera w swojej celi.
Sama odwiedzają ojciec, macocha i pastor Stiggins, który poucza więźnia, że nie nauczył się jeszcze pokory. Pan Pickwick ogląda więzienne korytarze i widzi wszędzie ten sam brud i tę samą nędzę. Postanawia nie wychodzić ze swojego pokoju i przez trzy miesiące nie opuszcza go za dnia, choć zaczyna podupadać na zdrowiu.

Rozdziały XLVI–XLVII

Pani Bardell z przyjaciółkami i synem wybiera się na herbatę do gospody „Spaniards” w Hampstead. Zjawia się tam kancelista Jackson i zabiera ją dorożką do Londynu. Dodson i Fogg, którym pan Pickwick nie zapłacił, żądają kosztów procesu od samej pani Bardell. Wdowa trafia do Fleet, a Sam z radością posyła Joba po Perkera.
Perker przekonuje pana Pickwicka, że jeśli zapłaci koszty, pani Bardell wyjdzie na wolność, a on sam opuści więzienie. Pokazuje mu też list, w którym wdowa przyznaje, że proces wymyślili Dodson i Fogg. Pan Pickwick się waha. Wtedy wchodzi Winkle z Arabellą, która właśnie została jego żoną. Młodzi potrzebują pomocy w pojednaniu z rodzinami, więc pan Pickwick się zgadza. Wychodzi z Fleet, żegnany przez współwięźniów, i bierze na siebie dalszą opiekę nad Jingle’em i Jobem.

Rozdziały XLVIII–XLIX

W Bristolu Ben Allen namawia Boba Sawyera, żeby jak najszybciej ożenił się z Arabellą i jej posagiem. Wkrótce dowiadują się, że Arabella poślubiła Winkle’a. Ben wpada w furię. Pan Pickwick przyjeżdża, żeby go uspokoić, i z pomocą Sama łagodzi gniew obu studentów. Wieczorem w oberży spotyka jednookiego komiwojażera, tego samego, który w Eatanswill opowiadał historię Toma Smarta.
Komiwojażer opowiada o swoim wuju, który pewnej nocy w Edynburgu, wracając z przyjęcia, wsiadł na podwórzu pełnym starych powozów do upiornego dyliżansu pocztowego. Uratował piękną damę przed porywaczami w perukach i ze szpadami, a gdy się ocknął, siedział na kole zbutwiałej karety. Do końca życia pozostał wierny damie z tamtej nocy i nigdy się nie ożenił.

Rozdziały L–LII

Bob Sawyer zamyka aptekę i jedzie z panem Pickwickiem i Benem Allenem do Birmingham. Tam pan Pickwick przekazuje ojcu Winkle’a list o ślubie syna. Stary pan Winkle chłodno odprawia gości i odmawia pomocy synowi.
W drodze powrotnej pada deszcz, więc podróżni zatrzymują się w Towcester w oberży „Głowa Saracena”. Spotykają tam Potta i jego rywala, redaktora „Niepodległości” pana Slurka. Kłótnia kończy się bójką, w której Sam zakłada Pottowi na głowę worek od mąki.
W Londynie Mary oddaje Samowi list. Macocha umarła. Sam jedzie do Dorking, gdzie ojciec mówi mu, że żona przed śmiercią żałowała swoich błędów. Gdy zjawia się Stiggins, żeby dowiedzieć się o spadek, Tony Weller wyrzuca go za drzwi i zanurza mu głowę w korycie z wodą.

Rozdziały LIII–LIV

Pan Pickwick załatwia u Perkera ostatnie sprawy. Jingle i Job wyjeżdżają na koszt pana Pickwicka do Demerary w Ameryce Południowej, żeby zacząć nowe życie, i żegnają się z nim z wdzięcznością. Przychodzą Dodson i Fogg po pieniądze. Pan Pickwick płaci koszty, ale wyzywa ich od złodziei, łotrów i bandytów. Wtedy ktoś zaczyna walić do drzwi kancelarii.
To gruby Joe, który przyjechał z panem Wardle’em. Wardle opowiada, że według Isabelli jego córka Emily od świąt koresponduje ze Snodgrassem i zamierzała z nim uciec. Snodgrass, który potajemnie odwiedza Emily, ukrywa się w sypialni, żeby nie spotkać jej ojca. Gdy zostaje odkryty, publicznie wyznaje jej miłość. Arabella przekonuje Wardle’a, a ten zgadza się na ślub.

Rozdziały LV–LVII

Tony Weller znajduje testament żony, która zapisała Samowi dwieście funtów, a resztę mężowi. Z pomocą adwokata Pella i zaprzyjaźnionych woźniców załatwia sprawy w banku i sprzedaje oberżę.
Ojciec i syn przychodzą do pana Pickwicka. Tony prosi go, żeby przechował jego pieniądze, i grozi, że inaczej zrobi coś rozpaczliwego. Pan Pickwick chce, żeby Sam ożenił się z Mary, pokojówką Arabelli, ale Sam odmawia, bo nie zostawi swojego pana. Tymczasem przyjeżdża stary pan Winkle. Poznaje Arabellę i jest nią zachwycony. Godzi się z synem i dziękuje panu Pickwickowi.
Pan Pickwick ogłasza przyjaciołom, że kupił dom w Dulwich i chce w nim spędzić starość. Tam odbywa się ślub Snodgrassa z Emily Wardle. Klub Pickwicka zostaje rozwiązany. Narrator opowiada dalsze losy bohaterów. Winkle pracuje u ojca, Snodgrassowie osiedlają się w Dingley Dell, a Tupman zamieszkuje w Richmond. Bob Sawyer i Ben Allen wyjeżdżają jako lekarze do Bengalu. Po dwóch latach Sam żeni się z Mary, która zostaje gospodynią pana Pickwicka. Tony Weller żyje z oszczędności w gospodzie niedaleko Shooter’s Hill, a Jingle i Job stają się uczciwymi ludźmi. Pan Pickwick żyje szczęśliwie, a Sam nie opuszcza go do końca.