Streszczenie — Klechdy sezamowe

Ubogi drwal Ali-Baba podsłuchuje zaklęcie otwierające Sezam, jaskinię czterdziestu zbójców, a mądra służąca Morgana ratuje go przed ich zemstą. Leniwy Aladyn z chińskiego miasta zdobywa lampę z duchem, poślubia córkę sułtana i dwa razy pokonuje czarnoksiężników. Parysada po śmierci braci sama zdobywa trzy dziwy na Górze-Cmentarnicy i odczarowuje skamieniałych rycerzy. Perski książę Firuz-Szach odlatuje na drewnianym rumaku do Bengalu, traci i odzyskuje narzeczoną porwaną przez czarnoksiężnika. Ubogi rybak przechytrza Geniusza zamkniętego przez króla Salomona w szkatule i łowi cudowne ryby w czterech kolorach. Prowadzą one sułtana do zaklętego króla Wysp Hebanowych, którego żona-czarownica zamieniła państwo w jezioro, a poddanych w ryby.

Ali-Baba i czterdziestu zbójców

W małym perskim mieście żyją dwaj ubodzy bracia. Kassim jest ponury i zawistny, maluje chałupę na czarno i narzeka na los. Ali-Baba jest wesoły, bieli swoją chałupę i nikomu nie zazdrości. Obaj żenią się tego samego dnia. Ali-Baba bierze ubogą Zobeidę, a Kassim bogatą Aminę, córkę kupca, i przenosi się do pałacu. Gdy brat przychodzi mu pogratulować, Kassim udaje, że go nie zna. W końcu pozwala mu przychodzić tylko wieczorem, żeby nikt nie widział, że ma brata nędzarza. Ali-Baba zarabia, sprzedając drwa z lasu.

Pewnego dnia Ali-Baba odpoczywa w lesie pod wielką skałą i prosi Boga, żeby spotkała go jakaś piękna bajka. Wtedy słyszy tętent i chowa się na drzewie. Na polanę wjeżdża czterdziestu zbójców z kapitanem. Kapitan wypowiada czterowiersz kończący się słowami „Otwórz się, Sezamie!”, a w skale pojawia się brama. Gdy zbójcy odjeżdżają, Ali-Baba powtarza zaklęcie i wchodzi do jaskini. W tęczowym świetle dukaty bawią się w orła i reszkę, rubiny tańczą, a pnie malachitu toczą się jak beczki. Ali-Baba zabiera dwa worki złota i wraca do domu z policzkami wypchanymi monetami.

Zobeida chce zmierzyć złoto i pożycza garniec od Aminy. Podejrzliwa Amina smaruje spód garnca smołą i znajduje na nim przylepionego dukata. Kassim grozi bratu sądem i wydobywa z niego tajemnicę. Następnego ranka sam jedzie z dziesięcioma mułami do Sezamu. W jaskini nie podziwia cudów, tylko chciwie napycha worki. Skarby obrażają się, a w jaskini robi się ciemno. Przy wyjściu Kassim zapomina ostatniego słowa i woła „Rezamie!”, a potem nazywa skałę Bezamem, Kezamem i Nezamem. Zbójcy zastają go w jaskini, kapitan zabija go i ćwiartuje ciało.

Ali-Baba przywozi zwłoki brata do domu Aminy. Mądra służąca Morgana kupuje w aptece lekarstwa dla „chorego” Kassima, żeby w mieście uwierzono w jego naturalną śmierć. Potem przyprowadza z zawiązanymi oczami łatacza butów Babę-Mustafę, który zszywa ciało. Amina oddaje swój pałac Ali-Babie i Zobeidzie. Zbójcy odkrywają, że ktoś zabrał zwłoki, i postanawiają odnaleźć wroga. Młody Alof dzięki Babie-Mustafie trafia pod dom Ali-Baby i znaczy próg kredą. Morgana zauważa znak i rysuje takie same na sąsiednich domach. Kapitan ścina Alofa. Drugi zbójca, Achmed, robi mały znak czerwonym ołówkiem, ale Morgana i tym razem go powtarza. Achmed również ginie.

Kapitan sam zapamiętuje wygląd domu. Przebiera się za kupca oliwy i prosi Ali-Babę o nocleg. Przywozi trzydzieści osiem skórzanych miechów, w trzydziestu siedmiu ukrywają się zbójcy, a tylko w jednym jest oliwa. W nocy Morgana idzie po oliwę do lampy i słyszy z miecha szept „Czy już czas?”. Odpowiada „Nie jeszcze”, a potem zagotowuje oliwę i zalewa nią wszystkich zbójców. Kapitan ucieka przez płot. Ali-Baba w nagrodę daje Morganie wolność. Kapitan wraca bez brody jako kupiec klejnotów Hussen i zaprzyjaźnia się z Seffalem, siostrzeńcem Ali-Baby. Na uczcie nie chce jeść soli, co budzi podejrzenia Morgany. Dziewczyna tańczy przed gościem taniec z mieczem i zabija go. Ali-Baba wydaje ją za Seffala i odtąd może swobodnie korzystać ze skarbów Sezamu.

Baśń o Aladynie i o lampie cudownej

Narrator zapewnia, że przepisał tę baśń ze złotych liter na czerwonym pergaminie z księgi pewnego czarodzieja. W chińskim mieście żyje ubogi krawiec Mustafa z żoną Marudą i jedynym synem Aladynem. Chłopiec jest leniwy i całe dnie włóczy się z ulicznikami. Ojciec umiera ze zmartwienia, a matka sprzedaje kolejne sprzęty. Wtedy przybywa z Afryki czarnoksiężnik Roeoender. Jego zaczarowana tablica z piasku pokazała mu, że cudowną lampę z podziemi może wydobyć tylko chłopiec o imieniu Aladyn. Czarnoksiężnik udaje stryja chłopca, płacze nad zmarłym „bratem”, kupuje Aladynowi jedwabne szaty i obiecuje mu sklep.

Za miastem Roeoender rozpala ognisko i zaklęciem otwiera ziemię. Daje Aladynowi pierścień na szczęście i każe przynieść starą lampę. Chłopiec przechodzi przez trzy podziemne ogrody, w których na drzewach rosną perły, kolorowe kamienie i brylanty wielkie jak jabłka. Zrywa ich pełne kieszenie, choć myśli, że to szkiełka. Na schodach nie chce oddać lampy, zanim nie wyjdzie na górę. Rozgniewany czarnoksiężnik kopie go w głowę, zamyka podziemia zaklęciem i wraca do Afryki. Po dwóch dniach Aladyn przypadkiem pociera pierścień, a złoty duch wynosi go na powierzchnię.

Gdy brakuje pieniędzy, Maruda chce wyczyścić lampę i sprzedać ją. Wtedy zjawia się błękitny duch, a ona mdleje ze strachu. Duch przynosi jedzenie na srebrnych półmiskach, które Aladyn sprzedaje. Tak żyją dostatnio przez pięć lat. Dwudziestoletni Aladyn łamie zakaz sułtana i z ukrycia w trzcinie podgląda księżniczkę Badrulbudurę, która przegląda się w rzece. Postanawia ją poślubić. Maruda co poniedziałek chodzi z workiem klejnotów na Dywan, czyli przyjęcia u sułtana, i co tydzień nie śmie się odezwać. W końcu sułtan sam ją wzywa, zachwyca się klejnotami i obiecuje córkę za trzy miesiące.

Wielki wezyr chce jednak wydać księżniczkę za swojego syna Karmina. Po dwóch miesiącach sułtan ogłasza ich ślub. Aladyn każe duchowi porwać młodą parę w chwili tańca weselnego. Karmin spędza noc przywiązany do komina chałupy Aladyna, a księżniczka w nadrzecznej trzcinie, wśród słowików i kwiatów. Za drugim razem sułtan i wezyr znajdują ich tam o świcie i sułtan odprawia Karmina. Gdy mijają trzy miesiące, sułtan stawia Aladynowi bardzo trudne warunki. Aladyn przysyła czterdzieści złotych szkatuł z klejnotami, czterdziestu niewolników z koszami nieznanych kwiatów i rycerza z trąbą śpiewającą hymny. Sam jedzie przez miasto w książęcym stroju, a jego rycerze rozrzucają złoto biednym. Duch w jedną noc stawia pałac i złoty most do pałacu sułtana. Odbywa się ślub.

Roeoender dowiaduje się z tablicy, że Aladyn żyje i poślubił księżniczkę. Pod nieobecność Aladyna chodzi pod pałacem i woła „Za jedną starą lampę dwie nowe daję w zamian!”. Służąca oddaje mu cudowną lampę, a on każe duchowi przenieść pałac razem z księżniczką do Afryki. Sułtan wtrąca Aladyna do więzienia i skazuje na śmierć. Duch z pierścienia nie może odebrać pałacu potężniejszemu duchowi z lampy, ale przenosi Aladyna do żony. Aladyn czeka za drzwiami z mieczem i zabija czarnoksiężnika, a potem sprowadza pałac z powrotem. Później zjawia się młodszy brat Roeoendra. Zabija pobożną pustelnicę Fatimę, przebiera się w jej szaty i namawia księżniczkę, by zażądała jajka ptaka Roka. Rozgniewany duch lampy zdradza podstęp, a Aladyn zabija fałszywą Fatimę. Po śmierci sułtana zostaje władcą jako Aladyn Pierwszy.

Baśń o pięknej Parysadzie i o ptaku Bulbulezarze

Daleko, za górami i lasami, w pałacu żyją bracia Bachman i Perwic z siostrą Parysadą. Parysada jest tak piękna, że sama dziwi się swojej urodzie. Ciągle się śmieje i nie umie płakać. W ogrodzie uderza obcasem w czerwony grzybek, z którego wyskakuje płaczący karzełek. Mówi jej, że do szczęścia brakuje jej trzech dziwów. Są to dąb-samograj, którego liście grają jak harfy, struga-złotosmuga, która z jednej kropli wypełnia cały basen, i ptak Bulbulezar, który mówi ludzkim głosem, opowiada bajki i pali fajkę. Droga do nich zaczyna się tuż pod płotem ogrodu.

Najstarszy brat Bachman zostawia siostrze złoty sztylet, na którym w razie jego śmierci pojawi się kropla krwi. Po dwudziestu dniach jazdy spotyka przy źródle pod skałą derwisza tak zarośniętego, że ten nie może mówić. Bachman strzyże mu brodę i wąsy. Derwisz ma trzysta trzydzieści trzy lata i nie może umrzeć, dopóki ktoś nie zdobędzie trzech dziwów. Daje Bachmanowi złotą kulę, która toczy się do Góry-Cmentarnicy, i ostrzega, że idąc pod górę, nie wolno się obejrzeć. Na górze niewidzialne Szepty, Wrzaski i Oddechy ścigają Bachmana. W końcu słyszy za plecami tysiące kościstych rąk, ogląda się i zamienia w kamienny posąg. Dwudziestego pierwszego dnia sztylet Parysady rdzewieje od kropli krwi.

Perwic zostawia siostrze perłowy różaniec, którego perły zastygną, gdy on zginie. Na Górze-Cmentarnicy słyszy Głos i Odgłos, które strzelają do niego, kopią mu grób, a na końcu staczają na niego skałę. Perwic ogląda się, żeby uskoczyć, i też zamienia się w posąg. Parysada nie umie płakać po braciach, więc sama siada na konia. Od derwisza prosi o watę i zatyka nią uszy. Duchy przez całą noc straszą ją krzykiem, płaczem i grzmotami, ale ona nic nie słyszy i dochodzi na szczyt. Bierze klatkę z Bulbulezarem i ptak staje się jej sługą. Pokazuje jej, jak zabrać gałązkę dęba-samograja i dzwonek z wodą ze strugi-złotosmugi.

Bulbulezar wskazuje jej też dzban z sokiem żywicznym. Parysada kropi nim tysiące posągów i odczarowuje rycerzy, wśród nich obu braci. Jeden posąg pozostaje kamieniem, bo obudzić go mogą tylko jej łzy. W drodze powrotnej rodzeństwo znajduje martwego derwisza i grzebie go w dniu jego imienin. W domu dąb i struga wyrastają w ogrodzie, a kamienny posąg staje w pokoju Parysady. Bulbulezar dziobie dziewczynę w policzek i wyskakuje jej brodawka. Parysada po raz pierwszy w życiu płacze, a jej łzy budzą posąg. To królewicz z sąsiedniego państwa. Bulbulezar uczy ją, jak usunąć brodawkę sygnetem królewicza. Parysada wychodzi za królewicza, a jej bracia dostają książęce tytuły.

Baśń o rumaku zaklętym

Narrator prosi o ciszę i uwagę, bo to baśń pełna niespodzianek. W Persji Nowy Rok przypada na pierwszy dzień wiosny. W Szyrazie czarownicy z różnych krajów pokazują królowi cuda. Arab przynosi lustro, w którym widać twarz prapradziada, Syryjczyk dukata, od którego człowiek się rumieni, a Pers dywan opowiadający bajki zachodzącego słońca. Na końcu Indianin przyprowadza drewnianego rumaka, który porusza się jak żywy. Przykręca śrubkę na szyi konia, odlatuje w obłoki i przywozi liść palmy spod dalekiej góry. Za rumaka żąda jednak ręki królewny perskiej.

Królewicz Firuz-Szach oburza się, że ojciec w ogóle się waha. Król prosi syna, by wypróbował rumaka. Firuz-Szach wskakuje na siodło i przykręca śrubkę, zanim Indianin zdąży mu cokolwiek wyjaśnić. Rumak znika w obłokach. Król wtrąca Indianina do więzienia i daje mu trzy miesiące. Jeśli królewicz nie wróci, Indianin straci głowę. Firuz-Szach galopuje po chmurach, aż przypadkiem znajduje pod czaprakiem drugą śrubkę, która sprowadza konia na ziemię. W nocy ląduje na tarasie pałacu, przechodzi obok śpiących strażników i budzi księżniczkę w błękitnej komnacie. To najmłodsza córka króla Bengalu. Przyjmuje go gościnnie i oboje się w sobie zakochują.

Księżniczka prosi go, żeby został jeszcze miesiąc, a potem jeszcze dłużej. W Bengalu Firuz-Szachowi dwa razy śni się Indianin. Najpierw woła do niego zza krat więzienia, a potem jego głowa jak piłka grozi zemstą na królu perskim. Książę postanawia wrócić i zabiera księżniczkę. Rumak przenosi ich w dwie godziny do Persji. Firuz-Szach zostawia narzeczoną w letnim pałacu pod opieką starej służącej Badory, a sam idzie do ojca. Uradowany król uwalnia Indianina. Ten biegnie do letniego pałacu, okłamuje Badorę i odlatuje z księżniczką na oczach króla i księcia. Firuz-Szach przebiera się za derwisza i rusza na poszukiwania.

Indianin grozi księżniczce, że zrzuci ją z siodła, bo ona wciąż powtarza „Kocham Firuz-Szacha”. Ląduje w lesie, przywiązuje ją do drzewa i idzie na polowanie. Wtedy przejeżdża tamtędy sułtan Kaszmiru. Jego rycerze zabijają Indianina, a sułtan zabiera księżniczkę i rumaka do swojej stolicy. Zaraz też ogłasza ślub. Księżniczka udaje szaloną, krzyczy rymowane groźby, drapie sułtana i kopie go. Lekarze boją się do niej podejść. Firuz-Szach dowiaduje się o wszystkim w Kaszmirze i przychodzi do pałacu jako lekarz z doczepioną siwą brodą. Mówi, że księżniczkę opętał rumak, i każe przyprowadzić go na plac. Otacza konia dymem kadzideł, sadza na nim narzeczoną i odlatuje. Sułtanowi rzuca na łysinę swoją sztuczną brodę. W Persji odbywa się wesele, a król Bengalu przyjeżdża poznać zięcia.

Rybak i geniusz

Ubogi rybak ma żonę i czworo dzieci. Zarzuca sieć tylko cztery razy dziennie, bo, jak śpiewa, umie liczyć tylko do czterech. Tego dnia wyławia najpierw piasek, potem trawę morską, potem ił. Za czwartym razem modli się i wyciąga miedzianą szkatułkę z pieczęcią. Gdy ją otwiera, wydobywa się z niej mgła i zamienia w olbrzymiego Geniusza. Geniusz oznajmia, że rybak musi umrzeć, ale w nagrodę może wybrać rodzaj śmierci.

Rybak chce przynajmniej wiedzieć, za co ginie. Geniusz Sakar opowiada, że nie chciał służyć królowi Salomonowi. Król zamknął go w szkatule, zapieczętował swoim sygnetem i kazał wrzucić do morza. Przez pierwsze sto lat Geniusz obiecywał wybawcy bogactwo, przez drugie władzę nad światem, przez trzecie potęgę czarownika. W czwartym stuleciu stracił cierpliwość i przysiągł zabić tego, kto go uwolni. Rybak udaje, że nie wierzy, by olbrzym zmieścił się w szkatułce. Urażony Geniusz zamienia się we mgłę i wraca do środka. Rybak natychmiast zatrzaskuje wieko i przykłada pieczęć Salomona. Wypuszcza Geniusza dopiero wtedy, gdy ten przysięga na imię Salomona, że go nie zabije i uczyni bogatym.

Geniusz każe rybakowi iść do różowej skały, a potem do czterech wzgórz z drzewami hebanowymi. Między nimi leży czarno-złote jezioro z czterema liliami. Wolno tam zarzucić sieć tylko raz dziennie, a ryby trzeba zanieść sułtanowi. Rybak łowi cztery ryby w czterech kolorach i dostaje od sułtana sto dukatów. Gdy kucharz smaży ryby, ze ściany wychodzi piękna pani z gałązką mirtu i zadaje rybom rymowane pytanie. Ryby odpowiadają chórem, a ona wrzuca je do ognia. Następnego dnia to samo widzi wielki wezyr. Trzeciego dnia sułtan smaży ryby sam i wtedy ze ściany wychodzi czarny olbrzym z dębową gałęzią i żąda, by ryby uznały go za bożka. Ryby odpowiadają, że ktoś właśnie czyta o nich bajkę i przyjdzie im na ratunek.

Sułtan wypytuje rybaka o drogę i jedzie ze stu rycerzami do jeziora. Rycerze zostają w namiotach, a on sam idzie dalej, bo, jak mówi, do tajemnicy zbliża się tylko samotny człowiek. Pod czwartym wzgórzem znajduje ogród i pusty pałac z białego marmuru. W sto pierwszej komnacie słyszy jęki. Na czarnym tronie siedzi blady młodzieniec, który od pasa w dół jest z czarnego marmuru. To król Wysp Hebanowych. Jego historia nie mieści się już w tej bajce, więc obaj umawiają się, że opowie ją w następnej.

Opowiadanie króla Wysp Hebanowych

Ojciec młodzieńca, Mahmud, rządził Ziemią Wysp Hebanowych. Nazwa pochodzi od czterech wzgórz, które dawno temu były wyspami. Po śmierci ojca młody król poślubił daleką kuzynkę Chryzeidę, piękną i małomówną. Po pięciu latach żona zaczęła go unikać. Pewnego dnia, gdy udawał sen, usłyszał rozmowę dwóch niewolnic. Chryzeida co wieczór dolewała mu do wody czarodziejskie krople, a w nocy wychodziła do ogrodu na spotkanie z czarnym potworem, którego czciła jak bożka. Król wylał wodę za okno i udawał, że śpi. Widział, jak żona przywołuje do siebie lustro, suknię i klejnoty. Poszedł za nią do ogrodu i podsłuchał, że potwór chce, by czcili go król i wszyscy poddani. Król zranił go mieczem w kark i uciekł.

Rano Chryzeida w żałobie zmyśla, że w jedną noc umarli jej ojciec, matka i brat. Prosi o świątynię w ogrodzie, do której nikt poza nią nie może wchodzić. W różowej Świątyni Łez naciera martwego potwora czarodziejską maścią. On zaczyna się ruszać, ale nie jest ani żywy, ani umarły i nie potrafi mówić. Chryzeida wkłada mu do gardła gardło papugi, żeby powtarzał jej słowa. Po trzech latach król nie wytrzymuje i wyznaje, że to on zabił potwora. Chryzeida oblewa go wodą z muszli i zamienia od pasa w dół w czarny marmur.

Potem przenosi męża i potwora na wzgórze nad stolicą. Wylewa wodę na kraj i całe państwo zamienia się w czarno-złote jezioro, a jego mieszkańcy w ryby. Czciciele Ognia stają się czerwonymi rybami, czciciele Nieba błękitnymi, czciciele Obłoków białymi, a czciciele Mogił żółtymi. W miejscu czterech świątyń wyrastają cztery lilie. Co rano Chryzeida pyta ryby, czy uczczą jej potwora, a one odpowiadają, że wolą pływać w jeziorze. Potem biczuje króla do krwi. Tak mija pięć lat, a zaklęty król nie może nawet spać.

Sułtan postanawia go ocalić. O świcie, gdy Chryzeida jest nad jeziorem, przecina śpiącego potwora mieczem, chowa jego ciało w krzakach i kładzie się na jego miejscu w sarkofagu. Gdy Chryzeida wraca, mruczy grubym głosem, że jęki króla i ryb nie pozwalają mu wyzdrowieć. Uradowana czarownica odczarowuje króla, a potem jezioro, i ludzie, miasta i łąki wracają na swoje miejsce. Na koniec pochyla się nad sarkofagiem, by usłyszeć tajemnicę, a sułtan ścina jej głowę. Okazuje się, że państwo sułtana leży o rok drogi, bo czary skracały odległość. Król Wysp Hebanowych zostaje następcą sułtana i żeni się z jego córką Hassyną. Rybak dostaje skarby i pałac. Gdy pewnego dnia idzie na ryby, nie znajduje już ani jeziora, ani kolorowych ryb.