Problematyka — Klechdy sezamowe
Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.
Chciwość, pycha i radość z cudów
Leśmian zestawia ludzi, którzy cieszą się światem, z tymi, którzy chcą go tylko posiadać. Ali-Baba w jaskini Sezamu długo stoi zachwycony tańcem rubinów i nie bierze więcej niż dwa worki. Kassim nie zauważa cudów, liczy tylko worki i dlatego skarby się na niego obrażają. Pycha sprawia, że wypiera się brata, a chciwość, że zapomina najważniejszego słowa. Podobnie sułtan z Baśni o Aladynie łamie obietnicę, gdy wezyr podsuwa mu bogatszego zięcia, i wraca do Aladyna, gdy ten przysyła więcej klejnotów. Narrator nie moralizuje wprost, tylko pokazuje, jak śmieszni i bezradni są ludzie, którzy myślą wyłącznie o złocie.
Spryt i mądrość wygrywają z siłą
W klechdach często zwyciężają postacie słabe i niepozorne. Rybak nie ma żadnej broni, a mimo to zamyka w szkatule Geniusza tak wielkiego, że nie da się go objąć wzrokiem. Wystarcza mu udawane niedowiarstwo. Służąca Morgana sama rozpoznaje podstęp czterdziestu zbójców, myli ich znaki, a na końcu rozpoznaje kapitana mimo zgolonej brody. Parysada zatyka uszy watą i dzięki temu udaje jej się to, czego nie dokonali tysiące rycerzy. Księżniczka bengalska ratuje się udawanym szaleństwem. Mądrość u Leśmiana polega na tym, że bohater patrzy uważnie i nie daje się zastraszyć.
Marzenia i nieposłuszeństwo
Wielu bohaterów zaczyna przygodę od marzenia, którego nie potrafią wyjaśnić. Aladyn zakochuje się w odbiciu księżniczki w rzece i oświadcza, że albo ją poślubi, albo odbierze sobie życie. Parysada nie może bez trzech dziwów usiedzieć ani na krześle, ani na oknie, ani na stole. Ali-Baba prosi Boga, by spotkała go „bajka”, nawet straszna. Marzenie często łączy się z nieposłuszeństwem. Aladyn łamie zakaz sułtana, a Firuz-Szach wskakuje na rumaka bez wysłuchania instrukcji. Gdyby obaj byli posłuszni, nie przeżyliby swoich przygód.
Zło czarnoksięskie i podstęp
Czarnoksiężnicy w klechdach są przebiegli, mściwi i samotni. Roeoender płacze nad grobem brata, którego nigdy nie miał, a potem zostawia chłopca w podziemiach na śmierć. Jego brat zabija świętą pustelnicę, żeby przebrać się w jej szaty. Indianin oddaje cud tylko za żonę, a gdy jej nie dostaje, porywa cudzą narzeczoną. Najbardziej przerażająca jest Chryzeida, która z miłości do martwego potwora niszczy całe państwo. Zło u Leśmiana działa przez kłamstwo i przebieranie się za kogoś innego. Dlatego bohaterowie pokonują je zwykle podobnym podstępem, a nie samą siłą.
Miłość, wierność i wolność
Klechdy często kończą się ślubem, ale Leśmian pokazuje różne rodzaje miłości. Księżniczka bengalska woli śmierć niż wyrzeczenie się Firuz-Szacha. Parysada rusza w drogę dla braci, choć sama mówi, że nie umie płakać. Miłość Chryzeidy jest jej mrocznym odbiciem, bo czarownica kocha istotę, która nie jest ani żywa, ani umarła. Ważnym tematem jest też wolność. Morgana mówi Ali-Babie, że wolność jest dla niej droższa niż życie. Firuz-Szach karze sułtana Kaszmiru za to, że chciał poślubić dziewczynę bez jej zgody. Szczęśliwe zakończenie dostają w klechdach pary, które wybrały się same.
Świat pełen bajek
Bohaterowie Leśmiana wiedzą, że żyją w baśni, i mówią o tym głośno. Ali-Baba twierdzi, że najpiękniejsze bajki kryją się w lesie, i dziwi się, że pierwsza bajka, jaką spotkał, schowała się w skale. Sułtan z Rybaka i geniusza idzie sam do zaklętego pałacu, bo czytał dużo bajek i wie, że tylko samotny człowiek zbliży się do tajemnicy. Ryby śpiewają, że ktoś właśnie czyta o nich bajkę. Narrator mówi wprost, że czary są wszędzie, na każdym miejscu i o każdej porze. Baśń pozwala Leśmianowi patrzeć na zwykły świat z zachwytem.