Streszczenie — Hobbit, czyli tam i z powrotem

Do wygodnej nory Bilba Bagginsa w Hobbitonie przychodzi czarodziej Gandalf, a za nim trzynastu krasnoludów pod wodzą Thorina Dębowej Tarczy. Wynajmują hobbita jako włamywacza: mają odzyskać skarb i królestwo pod Samotną Górą, zagarnięte przed laty przez smoka Smauga. Bilbo, wbrew własnym przyzwyczajeniom, wyrusza z nimi.

Droga prowadzi przez obozowisko trolli, Rivendell, podziemia goblinów w Górach Mglistych, dom zmiennokształtnego Beorna, Mroczną Puszczę i Miasto na Jeziorze. W podziemnym korytarzu Bilbo znajduje pierścień, który czyni go niewidzialnym, i wygrywa z Gollumem pojedynek na zagadki. Od tej pory to on ratuje drużynę — z sieci pająków, a potem z lochów Króla Elfów, wynosząc krasnoludów w beczkach.

Pod Samotną Górą Bilbo jako pierwszy wchodzi do legowiska smoka i dostrzega nieosłonięte miejsce na jego brzuchu. Rozwścieczony Smaug atakuje Miasto na Jeziorze i ginie od strzały Barda.

Skarb zostaje bez właściciela i zaczyna się spór. Thorin, opanowany przez chciwość, nie chce oddać ludziom ani elfom niczego. Bilbo w tajemnicy przekazuje wrogom Arcyklejnot, żeby wymusić ugodę, i traci przez to przyjaźń Thorina. Wojnę przerywa dopiero nadejście goblinów i wargów: krasnoludowie, ludzie i elfowie walczą razem w Bitwie Pięciu Armii.

Thorin ginie, ale przed śmiercią godzi się z Bilbem. Hobbit wraca do Bag End z sakiewką srebra, pierścieniem i opinią dziwaka.

Nieoczekiwane przyjęcie

Bilbo Baggins, zamożny i statecznie żyjący hobbit, mieszka w wygodnej norze Bag End w Hobbitonie. Pewnego ranka odwiedza go czarodziej Gandalf i bez pytania stawia na jego drzwiach znak. Następnego dnia do nory zaczynają schodzić się krasnoludowie — w sumie trzynastu, ostatni przychodzi Thorin Dębowa Tarcza, dziedzic króla pod Górą. Zjadają Bilbowi spiżarnię, śpiewają o utraconym złocie i przedstawiają plan: wyprawa pod Samotną Górę po skarb zagarnięty przez smoka Smauga.

Gandalf poleca Bilba jako doświadczonego włamywacza, co jest oczywistą nieprawdą. Hobbit mdleje na wieść o smoku, ale rano, urażony tym, że drużyna wyruszyła bez niego, biegnie za nią bez chusteczki i bez kapelusza.

Trolle

Pierwsza przygoda kończy się kompromitacją. Bilbo, wysłany na zwiad, próbuje okraść trzy trolle i zostaje złapany. Krasnoludowie, którzy idą go ratować, wpadają jeden po drugim. Ratuje wszystkich Gandalf: naśladując głosy, podjudza trolle do kłótni tak długo, aż zaskakuje je świt i zamienia w kamień. W kryjówce trolli drużyna znajduje elfie miecze, a Bilbo — sztylet, który później nazwie Żądłem.

Rivendell

W dolinie u stóp Gór Mglistych drużyna zatrzymuje się w domu Elronda. Gospodarz odczytuje mapę Thorina i odkrywa na niej pismo księżycowe: wskazówkę, jak w określony dzień odnaleźć boczne drzwi do wnętrza Samotnej Góry. Bez tej informacji wyprawa nie miałaby szans.

Gobliny i zagadki w ciemnościach

W Górach Mglistych drużynę zaskakuje burza i walka kamiennych olbrzymów. Schronienie w jaskini okazuje się pułapką — gobliny porywają wszystkich do podziemi. Gandalf zabija Wielkiego Goblina i wyprowadza drużynę, ale w zamieszaniu Bilbo spada i zostaje sam w ciemnym korytarzu.

Po omacku znajduje na ziemi pierścień i chowa go do kieszeni. Nad podziemnym jeziorem spotyka Golluma — wychudzoną, dawno odczłowieczoną istotę, która żyje tam od wieków. Zawierają układ: jeśli Bilbo przegra pojedynek na zagadki, Gollum go zje, jeśli wygra, Gollum wyprowadzi go na powierzchnię. Hobbit wygrywa pytaniem, które zagadką nie jest: „Co mam w kieszeni?”.

Gollum idzie po swój pierścień i odkrywa, że go nie ma. Zrozumiawszy, kto go zabrał, rusza w pościg — ale Bilbo przypadkiem zakłada pierścień, staje się niewidzialny i wymyka się z podziemi. Dogania drużynę, która pierwszy raz patrzy na niego z szacunkiem.

Orły i dom Beorna

Ścigani przez gobliny i wargów, uciekinierzy chronią się na drzewach i zostają uratowani przez Wielkie Orły. Następnie trafiają do domu Beorna — człowieka, który potrafi zmieniać się w niedźwiedzia. Beorn sprawdza ich opowieść, przyjmuje pod dach i wyposaża na dalszą drogę, ostrzegając, żeby pod żadnym pozorem nie schodzili ze ścieżki w Mrocznej Puszczy.

Mroczna Puszcza

Gandalf opuszcza drużynę na skraju lasu — ma własne sprawy. Wędrówka przez Mroczną Puszczę jest najgorszym etapem wyprawy: ciemno, duszno, kończą się zapasy. Krasnoludowie schodzą ze ścieżki, skuszeni widokiem elfich uczt, i gubią się. Napadają ich olbrzymie pająki.

Tu Bilbo po raz pierwszy działa całkiem samodzielnie: niewidzialny, zabija pająka, uwalnia towarzyszy i odciąga stwory od obozu. Krasnoludowie wpadają jednak w ręce leśnych elfów i trafiają do lochów Króla Elfów. Bilbo, jedyny wolny, tygodniami skrada się po pałacu, aż wymyśla plan ucieczki: wsadza krasnoludów do pustych beczek, które rzeką spływają do Miasta na Jeziorze.

Esgaroth

W Esgaroth, drewnianym mieście zbudowanym na palach, Thorin ogłasza się Królem pod Górą. Mieszkańcy przyjmują wyprawę entuzjastycznie, bo powrót króla zapowiada dawne bogactwo, i wyposażają ją na ostatni etap. Sceptyczny pozostaje tylko Bard, potomek władców Dale.

Samotna Góra

Drużyna odnajduje boczne drzwi dzięki wskazówce z mapy. Do środka wchodzi Bilbo — sam. W ogromnej komnacie ogląda skarb i zabiera z niego jeden puchar, czym budzi smoka. Podczas drugiej wizyty prowadzi ze Smaugiem rozmowę pełną zagadek i pochlebstw, zachowując anonimowość, i przy okazji dostrzega to, co najważniejsze: nieosłonięte miejsce na brzuchu smoka, nad lewą piersią.

Smaug, przekonany, że pomogli mu ludzie z Esgaroth, leci spalić miasto. Drozd, który podsłuchał opowieść Bilba, przekazuje wiadomość o słabym punkcie Bardowi. Łucznik trafia czarną strzałą i smok ginie, grzebiąc pod sobą resztki miasta.

Spór o skarb

Skarb zostaje bez właściciela. Pod Górę przybywają ludzie z Esgaroth — bez dachu nad głową, za to z prawem do części złota, bo smoka zabił ich człowiek — oraz elfowie z Mrocznej Puszczy. Thorin nie chce oddać niczego. Barykaduje wejście, wzywa na pomoc krewnych z Żelaznych Wzgórz i z każdym dniem coraz bardziej przypomina smoka, którego miejsce zajął.

Bilbo tymczasem ma Arcyklejnot — najcenniejszy kamień skarbu i symbol władzy rodu, który znalazł wcześniej i ukrył. Widząc, że dojdzie do wojny, wymyka się nocą z góry i oddaje klejnot Bardowi oraz Królowi Elfów jako kartę przetargową. Thorin, dowiedziawszy się o tym, wyrzuca go z drużyny i mało nie zrzuca z muru.

Bitwa Pięciu Armii

Do walki między krasnoludami, ludźmi i elfami nie dochodzi, bo od północy nadciągają gobliny i wargowie. Trzy wrogie sobie przed chwilą strony stają ramię w ramię. Bitwa jest ciężka i długo nierozstrzygnięta; szalę przeważa dopiero przybycie Wielkich Orłów i Beorna w postaci niedźwiedzia. Bilbo, niewidzialny, zostaje ogłuszony kamieniem i przesypia najważniejszą część starcia.

Powrót

Thorin, śmiertelnie ranny, każe wezwać Bilba. Godzi się z nim i wypowiada zdanie, które jest właściwym morałem książki — że gdyby więcej istot ceniło jedzenie, wesołość i pieśni bardziej niż zgromadzone złoto, świat byłby weselszy. Umiera. Arcyklejnot zostaje złożony na jego piersi.

Bilbo odmawia przyjęcia większej części nagrody. Zabiera dwie małe skrzynki srebra i złota, tyle, ile da się unieść, i rusza do domu z Gandalfem. Po drodze odwiedzają Beorna i Rivendell. W Hobbitonie zastaje licytację własnego majątku — uznano go za zmarłego. Odzyskuje norę, ale w oczach sąsiadów na zawsze pozostaje dziwakiem.

Zostaje mu pierścień, o którym nikomu nie mówi, i wspomnienia, którym nadaje tytuł: Tam i z powrotem.