Problematyka — Boska Komedia
Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.
Grzech, kara i sprawiedliwość Boga
Piekło Dantego jest zbudowane według ścisłego porządku. Im cięższy grzech, tym niżej leży krąg, a lżej karani są ci, którzy ulegli słabości, niż ci, którzy działali z rozmysłem. Najgłębiej, w lodzie, tkwią zdrajcy. Kara odpowiada winie. Kochankowie, którzy poddali się namiętności, bez końca unoszą się w wichrze, a siewcy niezgody sami zostają rozcięci. Napis na bramie mówi, że piekło stworzyła sprawiedliwość, mądrość i miłość Boga. Dla Dantego wieczna kara nie jest okrucieństwem, lecz konsekwencją wyboru, którego człowiek nie cofnął za życia.
Pokuta i nadzieja
Czyściec to kraina ludzi, którzy także grzeszyli, ale przed śmiercią zwrócili się do Boga. Ich cierpienie ma sens i koniec. Dusze śpiewają, modlą się za żywych i cieszą się, gdy któraś z nich może wejść do nieba. Nawet ekskomunikowany Manfred i ranny Buonkonte zostali uratowani jedną łzą skruchy. Siedem liter P znikających z czoła Dantego pokazuje, że przemiana człowieka dokonuje się stopniowo. Modlitwa żywych skraca pokutę zmarłych, więc oba światy są ze sobą połączone.
Wolna wola i odpowiedzialność
Marko Lombardo, Wergiliusz i Beatrycze wielokrotnie tłumaczą, że człowiek ma wolną wolę. Gwiazdy mogą wpływać na skłonności, ale nie decydują za niego, więc za zło świata odpowiadają ludzie. Wolna wola to według Beatrycze największy dar Boga. Dlatego potępieni ponoszą karę, a Wergiliusz na szczycie czyśćca może ogłosić, że wola Dantego jest już prosta i zdrowa. Człowiek, który ją odzyskał, sam wybiera dobro.
Miłość ludzka i miłość boska
Poemat zaczyna się od miłości, bo to Beatrycze wysyła Wergiliusza na ratunek. Dante pokazuje różne jej odmiany. Miłość Franczeski prowadzi do grzechu i śmierci, a Wergiliusz w czyśćcu tłumaczy, że każdy grzech jest miłością źle skierowaną. Miłość do Beatrycze przemienia się stopniowo w miłość do Boga. Ostatni wers mówi o miłości, która porusza słońce i gwiazdy. W świecie Dantego miłość jest zasadą, która trzyma cały wszechświat.
Rozum i wiara
Wergiliusz, mędrzec i poeta starożytności, może poprowadzić Dantego przez piekło i czyściec, bo rozum wystarczy, by poznać grzech i nauczyć się cnoty. Nie może jednak wejść do nieba, bo nie znał Chrystusa. Wyżej prowadzi Beatrycze, czyli wiedza o Bogu, a na końcu święty Bernard, mistyk, który modli się o łaskę widzenia. Dante bardzo szanuje filozofię i naukę, ale uważa, że najważniejszej prawdy nie da się pojąć samym rozumem.
Polityka, Florencja i Kościół
Boska komedia to także poemat o polityce. Dante, wygnaniec z Florencji, rozlicza się z rodzinnym miastem, jego stronnictwami i chciwością. Oskarża papieży, którzy handlowali urzędami i sięgali po władzę świecką, a Bonifacemu VIII przepowiada miejsce w piekle. Uważa, że ludźmi powinny kierować dwie niezależne władze, papież w sprawach duchowych i cesarz w sprawach ziemskich. Upadek obyczajów Florencji porównuje z dawną, skromną Florencją przodków.