Streszczenie — Baśnie

Calineczka, dziewczynka wielkości cala, trafia kolejno do ropuchy, chrabąszcza i myszy polnej, ucieka przed ślubem z kretem, ratuje jaskółkę i zostaje królową elfów. Mała syrenka oddaje głos za ludzkie nogi, ale królewicz żeni się z inną, a ona staje się córą powietrza. Szary słowik, wygnany z dworu dla sztucznego ptaka z klejnotów, wraca i przegania śmierć sprzed łoża chińskiego cesarza. Bąk spotyka ukochaną piłkę na śmietniku. Brzydkie kaczątko, odpychane przez całe podwórze, przeżywa samotnie ciężką zimę i wiosną okazuje się łabędziem. Choinka marzy o wielkości, a kończy w ogniu. Gerda ratuje Kaja z lodowego pałacu Królowej Śniegu. Karusia płaci za próżność czerwonymi bucikami. Dziewczynka z zapałkami zamarza w sylwestrową noc.

Calineczka

Pewna kobieta bardzo pragnie mieć dziecko. Czarownica daje jej za dziesięć groszy ziarnko jęczmienia. Z doniczki wyrasta kwiat podobny do tulipana, a gdy kobieta go całuje, w kielichu ukazuje się maleńka dziewczynka. Nazywają ją Calineczką. Śpi w łupinie orzecha pod płatkiem róży i pływa na listku tulipana po talerzu z wodą.

Pewnej nocy ropucha porywa ją dla swojego syna i zostawia na liściu wodnej lilii na środku strumienia. Rybki przegryzają łodyżkę liścia i Calineczka odpływa z prądem. Do listka przywiązuje paskiem białego motyla. Wtedy porywa ją chrabąszcz. Inne chrabąszcze uznają ją za szkaradną, bo ma tylko dwie nogi i nie ma rożków, więc chrabąszcz zostawia ją na polnym kwiatku. Calineczka spędza lato i jesień sama w lesie, pod liściem koniczyny.

Zimą przychodzi do norki myszy polnej, która przyjmuje ją w zamian za sprzątanie i opowiadanie historii. Sąsiad myszy, bogaty i ślepy kret w aksamitnym futrze, nie znosi słońca ani kwiatów. W jego korytarzu leży zmarznięta jaskółka. Calineczka okrywa ją kocykiem z siana i czuje, że serce ptaka jeszcze bije. Przez całą zimę pielęgnuje jaskółkę w tajemnicy. Wiosną ptak odlatuje, a Calineczka zostaje, żeby nie zasmucić myszy.

Kret oświadcza się o jej rękę, a mysz każe szykować wyprawę. Wesele ma być jesienią, a potem Calineczka zamieszka pod ziemią i nie zobaczy już słońca. W dniu ślubu wychodzi pożegnać świat i wtedy wraca jaskółka. Zabiera dziewczynkę na grzbiecie do ciepłych krajów. W kwiecie przy białym marmurowym pałacu Calineczka spotyka maleńkiego króla elfów. Król oddaje jej koronę i prosi, by została jego żoną. Calineczka dostaje skrzydła i nowe imię Maja. Jaskółka wraca do Danii, do gniazdka nad oknem człowieka, który opowiedział tę historię.

Mała syrenka

Na dnie morza stoi pałac króla morza z koralowymi murami i bursztynowymi oknami. Król jest wdowcem, a jego sześć córek wychowuje babka. Najmłodsza syrena jest najpiękniejsza i najbardziej zamyślona. W swoim ogródku trzyma marmurowy posąg chłopca z zatopionego statku i chętnie słucha opowieści o ludziach. Syreny mogą wypłynąć na powierzchnię dopiero po piętnastych urodzinach. Kolejne siostry opowiadają o miastach, zachodach słońca, dzieciach w zatoce i górach lodowych, a najmłodsza czeka na swoją kolej pięć lat.

Gdy wreszcie wypływa, widzi statek, na którym młody królewicz obchodzi urodziny. W nocy zrywa się burza i statek tonie. Syrena wynosi nieprzytomnego królewicza na powierzchnię i kładzie go na piasku przed białym budynkiem. Znajduje go jedna z dziewcząt, które tam mieszkają, a królewicz nie wie, kto go naprawdę uratował. Syrena tęskni za nim i za ludźmi. Zwierza się jednej z sióstr, wieść szybko się rozchodzi, a jedna z syren pokazuje jej pałac królewicza nad morzem. Odtąd syrena wypływa tam nocami. Babka mówi jej, że syreny żyją trzysta lat, a potem zmieniają się w pianę morską, ludzie zaś mają nieśmiertelną duszę. Syrena może ją zdobyć tylko wtedy, gdy człowiek pokocha ją bardziej niż ojca i matkę i weźmie z nią ślub.

Syrena idzie do wiedźmy morskiej przez wiry, gorące błoto i las polipów. Wiedźma daje jej napój, który zmieni ogon w nogi, ale każdy krok będzie bolał jak stąpanie po ostrym żelazie. Jeśli królewicz ożeni się z inną, serce syreny pęknie, a ona zamieni się w pianę. Zapłatą jest jej piękny głos, więc wiedźma odcina jej język. Syrena wypija napój na schodach pałacu królewicza. Królewicz zabiera niemą dziewczynę do siebie, lubi ją i pozwala jej spać na poduszce przed swoimi drzwiami. Ona tańczy dla niego, choć każdy krok ją rani. Królewicz kocha ją jednak jak dobre dziecko. Myśli o dziewczynie ze świątyni, którą uważa za swoją wybawicielkę.

Rodzice wysyłają królewicza do sąsiedniego króla, by poznał jego córkę. Okazuje się, że to ta dziewczyna z brzegu, która wychowywała się w klasztorze. Królewicz żeni się z nią, a syrena niesie tren panny młodej. W noc po ślubie na statku siostry przynoszą jej nóż od wiedźmy, za który oddały swoje włosy. Jeśli zabije królewicza przed wschodem słońca, odzyska ogon. Syrena rzuca nóż w fale i skacze do morza. Nie zamienia się jednak w pianę, tylko staje się jedną z córek powietrza. Przez trzysta lat dobrych uczynków może zdobyć nieśmiertelną duszę. Po raz pierwszy w życiu płacze.

Słowik

Cesarz chiński ma porcelanowy pałac i ogród, który przechodzi w las nad morzem. W tym lesie śpiewa słowik, a podróżni z całego świata piszą w książkach, że to najpiękniejsza rzecz w Chinach. Cesarz dowiaduje się o ptaku z książek, a jedną z nich przysłał mu Dalajlama. Nikt na dworze nie słyszał o słowiku, a szambelan zapewnia, że książki kłamią. Cesarz grozi dworowi chłostą. Wreszcie mała pomywaczka prowadzi dworzan do lasu. Po drodze szambelan bierze ryk krowy za śpiew słowika, a kapelmistrz zachwyca się rechotem żab. Gdy wreszcie widzą ptaka, szambelan dziwi się, że jest taki szary.

Słowik śpiewa w pałacu tak pięknie, że cesarz płacze. Ptak nie przyjmuje złotego pantofla, bo łzy władcy są dla niego najlepszą nagrodą. Odtąd mieszka w złotej klatce, a dwunastu lokajów trzyma go na jedwabnych sznurkach. Pewnego dnia cesarz dostaje sztucznego słowika wysadzanego brylantami, rubinami i szafirami. Mechaniczny ptak śpiewa trzydzieści trzy razy tę samą melodię, a dwór jest zachwycony. Żywy słowik po cichu wylatuje przez okno, a cesarz skazuje go na wygnanie. Tylko rybacy mówią, że sztucznemu ptakowi czegoś brakuje.

Po roku w sztucznym ptaku coś pęka. Zegarmistrz go naprawia, ale odtąd można go nakręcać raz w roku. Po pięciu latach cesarz ciężko choruje, a dworzanie spieszą już do następcy. Na piersi cesarza siada Śmierć w jego koronie, z mieczem i sztandarem, a zza kotary wychylają się jego złe i dobre uczynki. Cesarz prosi o muzykę, ale nikt nie nakręca sztucznego ptaka. Wtedy za oknem odzywa się prawdziwy słowik. Śmierć słucha go zachwycona i za każdą pieśń oddaje koronę, miecz i sztandar, aż w końcu odlatuje. Słowik nie chce nagrody ani życia w pałacu. Obiecuje przylatywać co wieczór i śpiewać cesarzowi o tym, co ukrywają przed nim dworzanie. Rano dwór przychodzi pożegnać zmarłego, a zdrowy cesarz wita ich w koronie.

Bąk i piłka

Bąk i piłka leżą w jednym pudełku z zabawkami. Bąk proponuje piłce małżeństwo, ale ona, uszyta z safianu, nie raczy mu odpowiedzieć. Chłopiec maluje bąka na żółto i czerwono. Bąk ponawia oświadczyny i chwali się, że wytoczył go sam burmistrz. Piłka odpowiada, że pochodzi z safianowych pantofli pana radcy, ma w środku hiszpański korek i jest prawie zaręczona z jaskółką. Pewnego dnia chłopiec podrzuca piłkę dziewiąty raz i ta nie wraca. Bąk myśli, że zamieszkała z jaskółką, i kocha ją coraz mocniej, bo nie może jej mieć.

Po latach bąk dostaje pozłocony krążek. Raz sznurek się zrywa, a bąk wpada do śmietnika. Leży tam stara, zgniła piłka, która pięć lat przeleżała w rynnie, a teraz chwali się safianem i korkiem. Bąk poznaje ukochaną, ale nic nie mówi. Służąca wyjmuje pozłacanego bąka ze śmieci, a piłkę zostawia. Odtąd bąk nie wspomina już o swojej miłości.

Brzydkie kaczątko

Latem na wsi kaczka wysiaduje jaja pod liśćmi łopianu przy starym zamku. Ostatnie, największe jajo długo nie pęka i stara sąsiadka radzi je zostawić, bo to pewnie jajo indycze. Matka wytrwale siedzi dalej. Wykluwa się duże, brzydkie pisklę, które jednak świetnie pływa. Na kaczym podwórzu inne kaczki je szczypią, kury dziobią, a stary indyk nadyma się na jego widok. Z każdym dniem jest gorzej. Rodzeństwo życzy mu, żeby porwał je kot, a w końcu nawet matka każe mu odejść. Kaczątko ucieka przez płot.

Na wielkim błocie dzikie kaczki pozwalają mu zostać, byle nie chciało się żenić w ich rodzinie. Dwa młode gąsiory zapraszają je do siebie, ale giną od strzałów myśliwych. Pies omija kaczątko i ono cieszy się, że jest tak brzydkie. Po burzy chroni się w chatce staruszki, gdzie rządzą kot i kura. Kura pyta, czy umie znosić jajka, kot, czy umie mruczeć, a gdy kaczątko mówi o radości pływania, oboje je wyśmiewają. Kaczątko odchodzi w świat.

Jesienią widzi stado białych łabędzi, które odlatują do ciepłych krajów. Nie wie, jak się nazywają, ale pragnie lecieć z nimi. Zimą przymarza do lodu. Wieśniak rozbija lód i zabiera je do chaty, ale kaczątko boi się dzieci, przewraca mleko, wpada do mąki i ucieka. Resztę długiej zimy spędza w trzcinach.

Wiosną rozkłada wielkie skrzydła i leci do ogrodu z dużym stawem. Widzi trzy łabędzie i postanawia do nich podpłynąć, nawet gdyby miały je zabić. W wodzie dostrzega swoje odbicie i okazuje się, że jest łabędziem. Dzieci w ogrodzie wołają, że nowy łabędź jest najpiękniejszy, a stare łabędzie mu się kłaniają. Ptak chowa głowę pod skrzydło, bo nigdy nie marzył o takim szczęściu.

Choinka

Mała choinka rośnie w lesie wśród jodeł i sosen. Ma słońce, świeże powietrze i towarzystwo, a mimo to ciągle martwi się, że jest za mała. Złości się, gdy zając ją przeskakuje. Bocian opowiada, że ścięte drzewa zostały masztami okrętów, a wróble, że małe drzewka stoją w mieście przystrojone świeczkami i piernikami. Promienie słońca radzą choince cieszyć się młodością, ale ona tęskni za wielkim losem.

W końcu przed świętami ścinają ją jako pierwszą. W bogatym domu choinkę stroją cukierkami, jabłkami, lalkami i świeczkami, a na czubku wieszają srebrną gwiazdę. Wieczorem dzieci zrywają z niej wszystkie ozdoby, a dziadek opowiada im bajkę o kulawym chłopcu, który spadł ze schodów i ożenił się z księżniczką. Choinka myśli, że jutro wszystko się powtórzy.

Rano wynoszą ją do ciemnej komórki. Myszy słuchają jej opowieści o lesie i o wigilijnym wieczorze, a choinka zaczyna rozumieć, że była wtedy szczęśliwa. Szczury uznają jednak bajkę o kulawym chłopcu za nudną i myszy odchodzą. Gdy w ogrodzie kwitną już róże, choinkę wyrzucają na podwórze. Jest żółta i sucha, chłopiec zrywa z niej gwiazdę, a potem ktoś rąbie ją na kawałki i pali pod kotłem. Drzewko żegna las, wigilię i jedyną bajkę, jaką słyszało.

Królowa śniegu. I. Czarodziejskie zwierciadło

Złośliwy czarodziej robi lustro, w którym wszystko dobre wydaje się brzydkie, a wszystko złe wyraźne. Jego uczniowie chcą zanieść je do nieba, ale lustro wypada im z rąk i rozbija się na miliony drobin. Komu okruch wpadnie do oka, ten widzi świat wykrzywiony. Komu wpadnie do serca, temu serce zamienia się w kawałek lodu.

Królowa śniegu. II. Sąsiedzi

W starym mieście, na poddaszu wysokiego domu, w sąsiednich izdebkach mieszkają Kaj i Gerda. Kochają się jak rodzeństwo i latem bawią się w ogródku na dachu, gdzie w skrzyniach rosną róże. Babka opowiada o królowej śniegu, która jest największym płatkiem w roju białych pszczół. Kaj chwali się, że posadziłby ją przy piecu. Wieczorem widzi za oknem piękną panią z lodu, która kiwa na niego ręką. Latem dzieci śpiewają swoją piosenkę „Co ja kocham na tym świecie?”. Nagle Kajowi wpada do oka i do serca okruch czarodziejskiego lustra. Chłopiec zrywa róże, przedrzeźnia babkę i dokucza Gerdzie. Zimą przywiązuje swoje sanki do wielkich białych sań na rynku. Sanie wywożą go za miasto, a powożąca nimi Królowa Śniegu dwa razy go całuje. Po drugim pocałunku Kaj zapomina o domu, babce i Gerdzie.

Królowa śniegu. III. W ogródku wróżki

Wszyscy myślą, że Kaj utonął. Wiosną słońce i jaskółki mówią Gerdzie, że Kaj żyje. Dziewczynka idzie nad rzekę i oddaje jej swoje nowe czerwone buciki w zamian za Kaja. Wchodzi do czółna, które odpływa z prądem. Czółno przyciąga kijkiem do brzegu staruszka, która jest wróżką. Czesząc Gerdę złotym grzebieniem, sprawia, że dziewczynka zapomina o Kaju, a wszystkie krzaki róż chowa pod ziemię. Gerda dostrzega jednak różę namalowaną na kapeluszu wróżki. Jej łzy budzą ukryty krzak, a róże mówią, że Kaja nie ma pod ziemią. Gerda ucieka z ogrodu i widzi, że minęło lato i jest już późna jesień.

Królowa śniegu. IV. U księżniczki

Wrona opowiada Gerdzie o mądrej księżniczce, która wybrała męża zdolnego odpowiedzieć na każde pytanie. Opis biednego chłopca w skrzypiących butach pasuje do Kaja. Wrona i jej krewny, kruk, prowadzą Gerdę nocą do pałacowej sypialni, ale książę okazuje się kimś innym. Księżniczka i książę litują się nad dziewczynką. Dają jej ciepłe ubranie, buciki, mufkę i złoconą karetę, a wronę i kruka nagradzają.

Królowa śniegu. V. Mała zbójniczka

W lesie zbójcy napadają na karetę. Stara zbójnica chce zabić Gerdę, ale jej dzika córeczka gryzie ją w ucho i żąda nowej towarzyszki zabaw. W zamku zbójców leśne gołębie mówią Gerdzie, że widziały Kaja w saniach Królowej Śniegu, która jechała na północ. Ren potwierdza, że królowa ma pałac na biegunie. Rano, gdy matka śpi po wypitej flaszce, mała zbójniczka przecina sznur rena. Oddaje Gerdzie buciki, daje jej rękawice matki, szynkę i chleb, ale mufkę zatrzymuje dla siebie. Ren wiezie Gerdę na północ.

Królowa śniegu. VI. Laponka i Eskimoska

Stara Laponka pisze na suszonej rybie list do mądrej Eskimoski. Ren prosi Eskimoskę o napój, który da Gerdzie siłę dwunastu mężczyzn. Eskimoska odpowiada, że dziewczynka ma większą moc, bo w jej sercu jest dobroć, miłość i niewinność. Ren zostawia Gerdę przy krzaku z czerwonymi jagodami na granicy ogrodu królowej. Gerda zostaje bosa i bez rękawic. Zastępują jej drogę żywe płatki śniegu w kształtach jeży, węży i niedźwiadków. Gdy dziewczynka się modli, z jej oddechu powstają aniołki w hełmach, które rozbijają płatki.

Królowa śniegu. VII. W pałacu królowej śniegu

Lodowy pałac ma ponad sto pustych sal. Kaj, siny z zimna, układa z kawałków lodu figury i słowa. Królowa obiecała mu wolność, cały świat i nowe łyżwy, jeśli ułoży wyraz „kocham”, ale chłopiec nie umie tego zrobić. Królowa odlatuje do ciepłych krajów, żeby pobielić wulkany. Wtedy wchodzi Gerda. Jej łzy roztapiają serce Kaja i wypłukują z niego okruch lustra. Gdy dziewczynka śpiewa ich piosenkę, Kaj płacze, a ze łzami wypływa okruch z oka. Kawałki lodu same układają się w słowo „kocham”. Reny, Eskimoska i Laponka pomagają dzieciom wrócić. Po drodze spotykają małą zbójniczkę, od której dowiadują się, że wrona umarła. W domu babka czyta przy oknie, a dzieci zauważają, że bardzo urosły. Siadają na swoich stołeczkach i śpiewają dawną piosenkę.

Czerwone buciki

Uboga dziewczynka Karusia dostaje od szewcowej czerwone pantofelki uszyte ze starej chustki i idzie w nich za trumną matki. Bierze ją na wychowanie stara pani, która każe spalić brzydkie buciki. Lustro mówi Karusi, że jest najpiękniejsza, a gdy dziewczynka widzi królewnę w czerwonych bucikach, marzy już tylko o takich samych. Przed pierwszą komunią opiekunka, która słabo widzi, kupuje jej czerwone pantofelki zrobione dla jakiejś księżniczki. W kościele Karusia myśli tylko o nich. Pani zakazuje jej wkładać je do kościoła, ale w następną niedzielę Karusia znów to robi.

Przy bramie cmentarza stary żołnierz o kuli, z rudą brodą, uderza w podeszwy i mówi, że to piękne buciki do tańca. Po mszy nogi Karusi same zaczynają tańczyć. Gdy opiekunka ciężko choruje, dziewczyna zamiast przy niej czuwać, idzie w czerwonych bucikach na bal. Buciki niosą ją przez miasto do ciemnego lasu i nie dają się zdjąć. Karusia tańczy dniem i nocą, a w drzwiach kościoła anioł z mieczem nie pozwala jej wejść. Widzi pogrzeb swojej opiekunki.

W końcu prosi kata, by uciął jej nogi razem z bucikami. Kat robi jej drewniane nogi i uczy psalmu pokutnego. Karusia dwa razy idzie do kościoła, by ludzie zobaczyli, że jest pobożna, ale czerwone buciki tańczą przed bramą. Dopiero wtedy naprawdę żałuje. Prosi o służbę na plebanii i pracuje pokornie. W niedzielę modli się w swojej izdebce, a anioł z różdżką pełną róż przenosi do niej kościół. Serce Karusi pęka z radości, a jej dusza idzie do nieba.

Dziewczynka z zapałkami

Jest ostatni wieczór roku. Bosa dziewczynka z gołą głową idzie przez zaśnieżone ulice z paczkami zapałek w fartuszku. Rano zgubiła za duże pantofle matki, uciekając przed dwoma powozami. Przez cały dzień nikt nie kupił od niej ani jednego pudełka. Boi się wrócić do domu, bo ojciec albo ojczym by ją pobił, a w domu i tak hula wiatr. Siada w kącie między dwoma domami.

Żeby się ogrzać, zapala zapałkę i widzi ciepły żelazny piec. Przy drugiej zapałce mur staje się przezroczysty, a za nim stoi nakryty stół z pieczoną gęsią, która sama idzie ku dziewczynce. Przy trzeciej widzi wielką choinkę, której światełka wznoszą się do gwiazd. Jedna gwiazda spada, a dziewczynka przypomina sobie słowa zmarłej babki, że wtedy czyjaś dusza idzie do nieba. W płomieniu kolejnej zapałki pojawia się babka. Dziewczynka zapala całą paczkę, żeby jej nie stracić, a babka bierze ją na ręce i unosi do Boga. Rano w Nowy Rok ludzie znajdują zamarznięte dziecko z uśmiechem na ustach. Ktoś mówi, że chciała się ogrzać. Nikt nie wie, co widziała przed śmiercią.