Problematyka — Antygona
Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.
Prawo boskie i prawo stanowione
Spór, wokół którego kręci się cała tragedia, ma dwie dobrze uzasadnione strony. Kreon wydaje ukaz w imieniu miasta, które ledwie ocalało z najazdu, i ma za sobą argument, że zdrajcy nie wolno czcić na równi z obrońcą. Antygona odpowiada, że tego prawa nie ogłosił ani Zeus, ani sprawiedliwość podziemnych bogów, i że rozkaz człowieka nie unieważni praw, „które są wieczne i trwają od wieku”. Sofokles nie rozstrzyga sporu argumentem — rozstrzyga go dopiero skutek, ale nawet on nie przyznaje Kreonowi, że mylił się co do zasady, tylko co do granicy, której przekroczyć nie było wolno.
Tragizm
„Antygona” jest szkolnym przykładem konfliktu tragicznego, bo każdy wybór bohaterki jest zły. Pogrzebie brata — złamie prawo państwa i zginie. Nie pogrzebie — zdradzi obowiązek wobec zmarłego i wobec bogów. Tego samego rodzaju pułapka zamyka się na Kreonie: odwołanie ukazu podważy jego władzę, utrzymanie go doprowadzi do śmierci syna. W tragedii greckiej nie ma trzeciego wyjścia; jest tylko wybór między dwiema klęskami i godność, z jaką się go dokonuje.
Władza i jej granice
Kreon zaczyna jak rozsądny polityk: mówi, że nie zna się człowieka, dopóki nie sprawuje władzy, i że dobro miasta stoi ponad więzami przyjaźni. Kończy jako tyran, który pyta, czy to lud ma mu dyktować rządy, i słyszy od własnego syna, że „marne to państwo, co li panu służy”, oraz że rządziłby pięknie — „na pustyni”. Sofokles pokazuje mechanizm, w którym słuszna zasada, broniona uporem i strachem przed utratą twarzy, zamienia się w przemoc.
Pycha i opamiętanie
Grecy nazywali hybris zuchwałość, która każe człowiekowi przekroczyć granicę wyznaczoną mu przez bogów. Kreon popełnia ją, gdy odmawia pogrzebu i gdy oskarża wieszcza o przekupstwo. Tyrezjasz tłumaczy mu, że „wszystkich jest ludzi błądzić udziałem”, a hańbą nie jest błąd, lecz trwanie w nim — „upór jest zawsze nierozumu znakiem”. Kreon ustępuje, ale traci te kilkadziesiąt minut, które decydują: najpierw grzebie Polinejkesa, a dopiero potem idzie do grobowca.
Jednostka wobec wspólnoty
Antygona działa sama i świadomie odrzuca towarzystwo: nie pozwala Ismenie dzielić winy, mówiąc, że „słowami świadczyć miłość — to nie miłość”. Miasto jest po jej stronie, ale milczy ze strachu; dowiadujemy się o tym dopiero od Hajmona. Chór, który reprezentuje wspólnotę, przez większość utworu ostrożnie popiera władzę i dopiero po wróżbie Tyrezjasza odzywa się twardo. To bardzo trzeźwy obraz zbiorowości: współczuje, ale nie ryzykuje.
Człowiek — potęga i granica
W środku tragedii chór śpiewa pochwałę ludzkiej pomysłowości: „Siła jest dziwów, lecz nad wszystkie sięga dziwy człowieka potęga”. Człowiek żegluje po morzu, orze ziemię, chwyta zwierzęta, wynalazł mowę, myśl i prawa. Pieśń ma jednak drugą część: cała ta potęga może obrócić się w dobro albo w zło, a przed śmiercią nie ma ucieczki. Ostatnie słowa utworu domykają tę myśl — nad blask szczęścia cenniejszy jest dar rozumu, a bogowie karzą pychę i „w klęsk odmęcie rozumu i miary w późnym nauczą go wieku”.