Roman Pisarski

Wczesne życie i edukacja

Roman Maria Józef Pisarski urodził się 25 marca 1912 roku w Stanisławowie, dziś Iwano-Frankiwsku na Ukrainie. Był synem Alfreda Pisarskiego, urzędnika kolejowego, i Bronisławy z domu Wolskiej. Z powodu pracy ojca rodzina często się przeprowadzała. Roman chodził do szkół w Stanisławowie i Poznaniu.

Świadectwo dojrzałości otrzymał w 1932 roku w stanisławowskim gimnazjum imienia Stanisława Staszica. Następnie studiował we Lwowie, na tamtejszym uniwersytecie, ale przed wojną nie uzyskał dyplomu. Studia polonistyczne ukończył dopiero po wojnie. W 1946 roku otrzymał tytuł magistra na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Debiut i pierwsze dzieła

Pisarski zadebiutował w maju 1939 roku wierszem Granica, który ukazał się w „Kurierze Literacko-Naukowym”. Kilka miesięcy później wybuchła wojna i na długo przerwała jego twórczość.

Pierwsze książki wydał po wojnie. W 1949 roku krakowskie Wydawnictwo Książek Popularnych opublikowało jego wierszyki dla najmłodszych, między innymi Patrzcie dzieci samolot leci! i Port i morze. W 1953 roku ukazała się w Naszej Księgarni książeczka Na stoliczku chleb w koszyczku. W tym samym roku w Bydgoszczy wystawiono jego sztukę Piernikarze w Toruniu.

Kontekst historyczny

Wojnę Pisarski przetrwał na wschodnich ziemiach przedwojennej Polski, najpierw pod władzą radziecką, a potem niemiecką. Mieszkał głównie w Stanisławowie i we Lwowie. Pracował fizycznie, między innymi przy miejskiej kanalizacji, w tartaku i w wodociągach. Przez pewien czas był też karmicielem wszy w instytucie produkującym szczepionki przeciw tyfusowi.

Jesienią 1945 roku, w ramach przesiedleń z dawnych wschodnich ziem Polski, przyjechał do nowych granic kraju. Uczył języka polskiego i historii w liceach w Gliwicach, Zabrzu, Wrześni i Poznaniu. W 1950 roku poślubił Janinę Teresę Miller. W 1952 roku porzucił szkołę, zamieszkał w Toruniu i zaczął utrzymywać się z pisania.

Dojrzałość twórcza

Od początku lat pięćdziesiątych Pisarski stale pisał do pism dla dzieci, takich jak „Świerszczyk”, „Miś”, „Płomyczek” i „Płomyk”. Używał też pseudonimów, na przykład Józef Wolski i Szczupak. Później zamieszkał w Warszawie. Współpracował z Polskim Radiem jako autor słuchowisk i piosenek dla dzieci. Prowadził cykl audycji o poprawnej polszczyźnie z Doktorem Mów Dobrze. Od 1958 roku należał do Związku Literatów Polskich.

Wydał wiele cienkich książeczek z wierszami dla dzieci. W Rzekła rzepa rzepakowi (1958) i Kolorowej gramatyce (1962) uczył zasad języka i ortografii. W Opowieści o Lajkoniku (1961) i Glinianych kogutkach (1962) przybliżał dzieciom legendy i zwyczaje. Dla starszych czytelników napisał powieść Wakacje w ZOO i opowiadanie Sztuczny człowiek (oba z 1966 roku). W 1967 roku wydał opowieść, z której dziś jest najbardziej znany, czyli O psie, który jeździł koleją.

Spuścizna i znaczenie

Roman Pisarski zmarł 10 lipca 1969 roku w Warszawie. Recenzję opowieści o Lampo opublikowała w 1968 roku w „Nowych Książkach” Helena Skrobiszewska. Już po śmierci autora, w 1971 roku, wydano jego opowiadanie dla dzieci Petros pelikan.

Największą sławę przyniosła mu historia psa podróżnika. Od wielu lat czytają ją uczniowie klas trzecich, a kolejne wydania ukazują się do dziś. Książka zainspirowała też film O psie, który jeździł koleją z 2023 roku. Dzięki niej w Polsce znana jest prawdziwa historia Lampo z włoskiej stacji Campiglia Marittima.