Molier
Francuski komediopisarz, aktor i dyrektor teatru z XVII wieku, autor „Świętoszka”, „Skąpca” i „Mieszczanina szlachcicem”. Jego komedie charakterów gra się do dziś, a Comédie-Française nazywa się Domem Moliera.
Wczesne życie i edukacja
Molier naprawdę nazywał się Jean-Baptiste Poquelin. Został ochrzczony w Paryżu 15 stycznia 1622 roku. Jego ojciec był zamożnym tapicerem, który kupił tytuł tapicera królewskiego. Matka zmarła, gdy chłopiec miał dziesięć lat.
Według tradycji Jean-Baptiste uczył się w jezuickim Kolegium Clermont, jednej z najlepszych szkół Paryża, gdzie miał poznać łacinę i komedie rzymskie. Potem prawdopodobnie studiował prawo. Ojciec zapewnił mu przywilej dziedziczenia urzędu królewskiego tapicera, ale syn wybrał teatr.
Debiut i pierwsze dzieła
W 1643 roku, razem z rodziną aktorów Béjart, założył zespół Illustre Théâtre. Wkrótce przyjął pseudonim Molière. Przedsięwzięcie zakończyło się w 1645 roku bankructwem, a Molier trafił na krótko do więzienia za długi.
Przez kolejne kilkanaście lat wędrował z trupą po prowincji, głównie na południu Francji. Grał, reżyserował i zaczął pisać. Z tego okresu pochodzą pierwsze duże komedie, Wartogłów i Zwady miłosne. W 1658 roku zespół wrócił do Paryża i wystąpił przed Ludwikiem XIV. Król pozwolił aktorom grać w stolicy. Rok później wielki sukces odniosły Pocieszne wykwintnisie, satyra na salonową modę.
Kontekst historyczny
Molier tworzył w czasach absolutyzmu Ludwika XIV. Król był jego protektorem: zamawiał u niego widowiska na uroczystości dworskie i bronił go przed wrogami. W 1665 roku zespół otrzymał tytuł „trupy królewskiej”.
Była to epoka klasycyzmu we francuskim teatrze. Obowiązywała zasada trzech jedności, a za najwyższe gatunki uchodziły tragedie Corneille’a i Racine’a. Molier nadał komedii podobną rangę. Wyśmiewał hipokryzję, pychę, pedanterię i snobizm, więc szybko zyskał wpływowych przeciwników. Duchowni i dewoci doprowadzili do zakazu wystawiania Świętoszka. W polskich podręcznikach Moliera omawia się w epoce baroku.
Dojrzałość twórcza
Od 1661 roku zespół Moliera grał w teatrze Palais-Royal. W 1662 roku autor poślubił młodą aktorkę Armande Béjart i wystawił Szkołę żon, która wywołała burzliwą dyskusję. W 1664 roku powstał Świętoszek. Zakazany po pierwszym przedstawieniu, w przerobionej wersji zagrany raz w 1667 roku i znów zakazany, mógł wrócić na scenę dopiero w 1669 roku. W latach 1665–1666 Molier wystawił Don Juana, Mizantropa i Lekarza mimo woli.
W 1668 roku powstały Amfitrion, Grzegorz Dyndała i Skąpiec. Potem przyszły Mieszczanin szlachcicem (1670), Szelmostwa Skapena (1671) i Uczone białogłowy (1672). Ostatnią komedią był Chory z urojenia. Dnia 17 lutego 1673 roku, podczas czwartego przedstawienia, grający główną rolę Molier zasłabł na scenie. Zmarł tej samej nocy w swoim paryskim domu.
Spuścizna i znaczenie
Aktor zmarły bez spowiedzi nie mógł liczyć na zwykły pogrzeb kościelny. Dopiero po interwencji króla Moliera pochowano nocą na cmentarzu św. Józefa. W 1680 roku jego dawny zespół połączył się z trupą Hôtel de Bourgogne i tak powstała Comédie-Française, do dziś nazywana Domem Moliera.
Molier stworzył komedię charakterów, w której śmieszność wynika z jednej dominującej wady bohatera. Jego postacie weszły do języka: harpagon oznacza skąpca, a tartuffe, czyli świętoszek, hipokrytę. W Polsce jego komedie tłumaczył Tadeusz Boy-Żeleński, a z polskich autorów najwięcej zawdzięczał mu Aleksander Fredro.
Twórczość — Molier
17 pozycji w układzie chronologicznym.
| Tytuł | Gatunek | Rok |
|---|---|---|
| Wartogłów | komedia | 1655 |
| Zwady miłosne | komedia | 1656 |
| Pocieszne wykwintnisie | komedia | 1659 |
| Szkoła mężów | komedia | 1661 |
| Szkoła żon | komedia | 1662 |
| Świętoszek | komedia | 1664 |
| Don Juan | komedia | 1665 |
| Mizantrop | komedia | 1666 |
| Lekarz mimo woli | komedia | 1666 |
| Amfitrion | komedia | 1668 |
| Grzegorz Dyndała | komedia | 1668 |
| Skąpiec | komedia | 1668 |
| Pan de Pourceaugnac | komedia-balet | 1669 |
| Mieszczanin szlachcicem | komedia-balet | 1670 |
| Szelmostwa Skapena | komedia | 1671 |
| Uczone białogłowy | komedia | 1672 |
| Chory z urojenia | komedia-balet | 1673 |
Częste pytania — Molier
Kim był Molier?
Francuskim komediopisarzem, aktorem i dyrektorem teatru z XVII wieku, autorem „Świętoszka”, „Skąpca”, „Mizantropa” i „Mieszczanina szlachcicem”.
Jak naprawdę nazywał się Molier?
Jean-Baptiste Poquelin. Pseudonim Molière przyjął na początku kariery aktorskiej, w połowie lat czterdziestych XVII wieku.
Kiedy i gdzie urodził się Molier?
W Paryżu. Dokładna data urodzenia nie jest znana, ale zachował się akt chrztu z 15 stycznia 1622 roku.
Kim był ojciec Moliera?
Zamożnym paryskim tapicerem, który nosił tytuł tapicera królewskiego. Chciał, by syn przejął po nim ten urząd.
Czym był Illustre Théâtre?
Zespół teatralny, który Molier założył w 1643 roku z rodziną aktorów Béjart. Po dwóch latach zbankrutował, a Molier trafił na krótko do więzienia za długi.
Jak Molier zdobył przychylność Ludwika XIV?
W 1658 roku jego trupa wystąpiła przed królem w Luwrze. Władca pozwolił jej grać w Paryżu, a później zamawiał u Moliera widowiska dworskie i bronił go przed przeciwnikami.
Dlaczego zakazano „Świętoszka”?
Komedia o obłudnym dewocie oburzyła wpływowe koła kościelne. Po pierwszym przedstawieniu w 1664 roku zakazano jej wystawiania. Przerobioną wersję zagrano raz w 1667 roku i znów zakazano. Swobodnie grać ją można było dopiero od 1669 roku.
Jak zmarł Molier?
Dnia 17 lutego 1673 roku zasłabł na scenie podczas czwartego przedstawienia „Chorego z urojenia”, w którym grał tytułową rolę. Zmarł kilka godzin później w swoim domu.
Gdzie pochowano Moliera?
Na paryskim cmentarzu św. Józefa. Pogrzeb odbył się nocą, po interwencji króla, bo aktor nie przyjął przed śmiercią sakramentów. Na początku XIX wieku jego szczątki przeniesiono na cmentarz Père-Lachaise.
Dlaczego Comédie-Française nazywa się Domem Moliera?
Teatr powstał w 1680 roku z połączenia zespołu Moliera z inną paryską trupą. Tradycja uważa Moliera za jego patrona.
Do jakiej epoki należy Molier?
Tworzył w czasach francuskiego klasycyzmu, za panowania Ludwika XIV. W polskiej szkole omawia się go w epoce baroku.
Kto przetłumaczył komedie Moliera na polski?
Najbardziej znane przekłady przygotował Tadeusz Boy-Żeleński. W jego tłumaczeniu czyta się w szkole „Skąpca”.