Janusz Głowacki
Polski dramatopisarz, prozaik i scenarzysta, współautor scenariusza „Rejsu”, autor „Kopciucha”, „Polowania na karaluchy” i „Antygony w Nowym Jorku”. Od 1981 roku tworzył na emigracji, od 1983 roku w Nowym Jorku.
Wczesne życie i edukacja
Janusz Andrzej Głowacki urodził się 13 września 1938 roku w Poznaniu. Był synem pisarza Jerzego Głowackiego, autora powieści kryminalnych, i Heleny Rudzkiej-Głowackiej, redaktorki w wydawnictwie. Bratem matki był aktor Kazimierz Rudzki.
Jeszcze jako uczeń występował w Studenckim Teatrze Satyryków. Studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim, a potem aktorstwo w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie, której nie ukończył. W 1961 roku skończył polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim.
Debiut i pierwsze dzieła
Zadebiutował w 1960 roku opowiadaniem Na plaży w „Almanachu Młodych”. Od 1964 roku współpracował z tygodnikiem „Kultura”, gdzie publikował opowiadania i felietony. Złożyły się one na zbiory Wirówka nonsensu (1968) i Nowy taniec la-ba-da (1970). Czytelnicy cenili go za ironiczne, celne obserwacje życia w PRL.
Równolegle pisał dla kina. Napisał scenariusz filmu Andrzeja Wajdy Polowanie na muchy (1969). Z Markiem Piwowskim napisał scenariusz Rejsu (1970), satyry na polskie społeczeństwo, która stała się filmem kultowym. Napisał też scenariusz filmu Janusza Morgensterna Trzeba zabić tę miłość (1972).
Kontekst historyczny
W sierpniu 1980 roku Głowacki podpisał apel 64 naukowców i pisarzy do władz o dialog ze strajkującymi robotnikami. Kilka tygodni spędził wśród strajkujących w Stoczni Gdańskiej. Z tych doświadczeń powstała powieść Moc truchleje (1981), zatrzymana przez cenzurę i wydana w drugim obiegu.
W grudniu 1981 roku, kilka dni przed wprowadzeniem stanu wojennego, wyjechał do Londynu na premierę sztuki Kopciuch w Royal Court Theatre. Po 13 grudnia postanowił zostać za granicą. Od 1983 roku mieszkał w Nowym Jorku. Wykładał na Uniwersytecie Columbia i w Bennington College, współpracował z amerykańskimi teatrami. Po 1989 roku dzielił czas między Stany Zjednoczone i Polskę.
Dojrzałość twórcza
W Ameryce Głowacki stał się cenionym dramatopisarzem. Rozgłos przyniosła mu sztuka Polowanie na karaluchy (1986) o polskich emigrantach w Nowym Jorku, wystawiona w Manhattan Theatre Club. Magazyn „Time” uznał ją za najlepszą sztukę roku. Największym sukcesem okazała się Antygona w Nowym Jorku (1992), grana w Stanach Zjednoczonych i w wielu krajach Europy. Później napisał tragikomedię Czwarta siostra, nagradzaną na festiwalach teatralnych.
Pisał też prozę. Powieść Ostatni cieć (2001) i autobiograficzna książka Z głowy (2004) były nominowane do Nagrody Literackiej Nike. Wydał powieść Good night, Dżerzi (2010) i książkę Przyszłem, czyli jak pisałem scenariusz o Lechu Wałęsie dla Andrzeja Wajdy (2013). Napisał scenariusz filmu Wajdy Wałęsa. Człowiek z nadziei (2013), a z Pawłem Pawlikowskim scenariusz Zimnej wojny.
Spuścizna i znaczenie
Głowacki zmarł nagle 19 sierpnia 2017 roku podczas wakacji w Marsa Alam w Egipcie. Urnę z jego prochami złożono na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Pośmiertnie otrzymał wraz z Pawłem Pawlikowskim nominację do nagrody BAFTA za scenariusz Zimnej wojny.
Za życia otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski i Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Jego utwory przełożono na wiele języków. W Łodzi powstał mural z jego portretem, a w Warszawie jego imię nosi skwer na Powiślu, niedaleko domu przy ulicy Bednarskiej, w którym mieszkał. W szkole czyta się przede wszystkim Antygonę w Nowym Jorku.
Twórczość — Janusz Głowacki
14 pozycji w układzie chronologicznym.
| Tytuł | Gatunek | Rok |
|---|---|---|
| Wirówka nonsensu | opowiadania | 1968 |
| Polowanie na muchy | scenariusz filmowy | 1969 |
| Nowy taniec la-ba-da | opowiadania | 1970 |
| Rejs | scenariusz filmowy (współautor) | 1970 |
| Kopciuch | dramat | 1979 |
| Moc truchleje | powieść | 1981 |
| Polowanie na karaluchy | dramat | 1986 |
| Fortynbras się upił | dramat | 1990 |
| Antygona w Nowym Jorku | dramat | 1992 |
| Czwarta siostra | dramat | 1999 |
| Ostatni cieć | powieść | 2001 |
| Z głowy | proza autobiograficzna | 2004 |
| Good night, Dżerzi | powieść | 2010 |
| Przyszłem, czyli jak pisałem scenariusz o Lechu Wałęsie dla Andrzeja Wajdy | proza | 2013 |
Częste pytania — Janusz Głowacki
Kim był Janusz Głowacki?
Polskim dramatopisarzem, prozaikiem i scenarzystą. Jest autorem sztuk „Kopciuch”, „Polowanie na karaluchy” i „Antygona w Nowym Jorku” oraz współautorem scenariusza „Rejsu”.
Kiedy i gdzie urodził się Głowacki?
13 września 1938 roku w Poznaniu.
Jaką szkołę ukończył Głowacki?
W 1961 roku ukończył polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Wcześniej studiował historię i przez krótki czas aktorstwo w warszawskiej szkole teatralnej.
Jaki był debiut Głowackiego?
Opowiadanie „Na plaży”, wydrukowane w 1960 roku w „Almanachu Młodych”.
Jaki udział miał Głowacki w powstaniu „Rejsu”?
Był współautorem scenariusza tej komedii Marka Piwowskiego z 1970 roku.
Dlaczego Głowacki wyemigrował?
W grudniu 1981 roku pojechał do Londynu na premierę „Kopciucha”. Po wprowadzeniu stanu wojennego zdecydował się nie wracać. Od 1983 roku mieszkał w Nowym Jorku.
Jaka sztuka przyniosła mu rozgłos w Ameryce?
„Polowanie na karaluchy” z 1986 roku, o polskich emigrantach w Nowym Jorku. Magazyn „Time” uznał ją za najlepszą sztukę roku.
Jaki był największy sukces teatralny Głowackiego?
„Antygona w Nowym Jorku” z 1992 roku. Grano ją w Stanach Zjednoczonych i w Europie, a „Time” uznał ją za jedną z dziesięciu najlepszych sztuk 1993 roku.
O czym jest powieść „Moc truchleje”?
O robotniku, który nieświadomie zostaje uwikłany we współpracę ze służbami. Głowacki napisał ją po pobycie wśród strajkujących w Stoczni Gdańskiej w 1980 roku.
Jakie filmy powstały według scenariuszy Głowackiego?
Między innymi „Polowanie na muchy” Andrzeja Wajdy, „Rejs” Marka Piwowskiego, „Wałęsa. Człowiek z nadziei” Wajdy i „Zimna wojna” Pawła Pawlikowskiego.
Kiedy i gdzie zmarł Głowacki?
19 sierpnia 2017 roku w Marsa Alam w Egipcie, podczas wakacji. Pochowano go na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Czy utwory Głowackiego można cytować w opracowaniach?
Są chronione prawem autorskim do końca 2087 roku. Krótkie cytaty w celach edukacyjnych są dozwolone, ale tekstów nie ma w wolnym dostępie, dlatego w naszych opracowaniach ich nie przytaczamy.