Janusz Radziwiłł — charakterystyka postaci
Hetman wielki litewski, zdrajca w utworze Potop. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Janusz Radziwiłł, wojewoda wileński i hetman wielki litewski, to postać historyczna. W powieści jest potężnym magnatem, surowym i dumnym, a zarazem człowiekiem udręczonym i ciężko chorym, który z trudem łapie oddech. Mieszka w Kiejdanach, gdzie przyjmuje Kmicica serdecznie i zdobywa jego przywiązanie.
Zanim ogłosi ugodę ze Szwedami, każe Kmicicowi przysiąc na krucyfiks, że go nie opuści. Na uczcie w Kiejdanach odczytuje akt, który oddaje Litwę pod opiekę Karola Gustawa. Pułkownicy rzucają mu buławy pod nogi, a Zagłoba nazywa go zdrajcą. Hetman każe ich uwięzić i skazać. Kmicicowi przedstawia się jako męczennik, który dźwiga koronę cierniową dla dobra kraju. W rzeczywistości marzy o wywyższeniu rodu Radziwiłłów.
Po zdradzie traci poparcie wojska i szlachty. Na Litwie wybucha wojna domowa, a Szwedzi traktują go z nieufnością. Oblężony w Tykocinie przez Sapiehę, umiera w samotności, dręczony wyrzutami sumienia i chorobą.
Cechy — Janusz Radziwiłł
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Dumny | Uważa się za jedynego, który może ocalić Litwę, i nie znosi sprzeciwu. |
| Wyrachowany | Wymusza na Kmicicu przysięgę, zanim ogłosi ugodę ze Szwedami. |
| Władczy i okrutny | Każe uwięzić protestujących pułkowników i grozi im śmiercią. |
| Pyszny | Marzy o koronie dla swojego rodu. |
| Udręczony | Ciężko choruje, dręczą go wyrzuty sumienia, umiera samotnie w Tykocinie. |
Częste pytania — Janusz Radziwiłł
Kim jest Janusz Radziwiłł w „Potopie”?
Hetmanem wielkim litewskim i wojewodą wileńskim, który zdradził króla i oddał Litwę pod opiekę Szwecji.
Czym była ugoda kiejdańska?
Umową, w której Radziwiłł oddał Wielkie Księstwo Litewskie pod protekcję króla szwedzkiego. Hetman ogłosił ją na uczcie w Kiejdanach.
Dlaczego Radziwiłł kazał Kmicicowi przysiąc wierność?
Wiedział, że po ogłoszeniu ugody wielu żołnierzy go opuści. Chciał mieć przy sobie oddanego i dzielnego pułkownika.
Gdzie umiera Janusz Radziwiłł?
W zamku w Tykocinie, oblężonym przez wojska Sapiehy. Umiera opuszczony, chory i pełen wyrzutów sumienia.
Czy Janusz Radziwiłł jest postacią historyczną?
Tak. Był hetmanem wielkim litewskim, w 1655 roku zawarł ugodę ze Szwedami w Kiejdanach i zmarł w Tykocinie pod koniec tego samego roku.