Widmo z zakrwawionym sercem — charakterystyka postaci
Ostatni duch, który nie odpowiada w utworze Dziady część II. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Widmo pojawia się wtedy, gdy obrzęd jest już właściwie skończony. Guślarz ogłosił koniec, kazał otworzyć drzwi i zapalić światła, kogut zapiał, minęła północ — i wtedy zapada podłoga i powstaje z niej blady młodzieniec.
Opis, który daje Guślarz, jest szczegółowy i niepokojący: twarz i szaty białe jak śnieg po nowym roku, wzrok dziki i zasępiony, utopiony całkiem w oku jednej z wieśniaczek. Od piersi aż do nóg biegnie pąsowa pręga, jakby wstęga albo sznur korali. Widmo wskazuje ręką na serce i nie mówi ani słowa.
Guślarz zadaje mu te same pytania, co poprzednim duchom: czego potrzebuje, czy prosi o chwałę nieba, o święcone gody, o mleko, chleb, owoce, jagody. Milczenie. Wzywa je ostrzej, nazywa bladą marą, sięga po stułę i gromnicę, święci — i przyznaje wreszcie, że próżno pali i próżno święci.
Ostatnia decyzja Guślarza to wyprowadzić pasterkę z kaplicy. Dziewczyna ogląda się za siebie i uśmiecha, a widmo rusza z miejsca i idzie za nią. Utwór urywa się na słowach: gdzie my z nią, on za nią wszędzie — co to będzie.
Kim jest ta postać, tekst nie mówi. Powszechnie przyjmuje się, że to zapowiedź Gustawa, bohatera Dziadów części IV — nieszczęśliwego kochanka, który odebrał sobie życie. Zakrwawione serce i milczące podążanie za dziewczyną do tego pasują, ale utwór nie daje żadnego potwierdzenia.
Cechy — Widmo z zakrwawionym sercem
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Milczące | Nie wypowiada ani jednego słowa, mimo że Guślarz pyta je wielokrotnie. |
| Niepoddające się obrzędowi | Nie reaguje ani na prośbę, ani na rozkaz, ani na stułę, gromnicę i święcenie. |
| Naznaczone | Pąsowa pręga od piersi do nóg jest jedynym znakiem, jaki po sobie zostawia. |
| Związane z pasterką | Wpatruje się w nią, wskazuje serce i idzie za nią wszędzie, dokąd ją prowadzą. |
| Niewyjaśnione | Tekst nie mówi, kim jest; interpretacja wskazująca na Gustawa jest domysłem, nie faktem. |
Częste pytania — Widmo z zakrwawionym sercem
Kim jest widmo z zakrwawionym sercem?
Tekst tego nie wyjaśnia. Powszechnie przyjmuje się, że to zapowiedź Gustawa z Dziadów części IV — nieszczęśliwego kochanka, który odebrał sobie życie. Zakrwawione serce i milczące podążanie za dziewczyną do tego pasują, ale utwór nie daje żadnego potwierdzenia.
Jak wygląda ostatnie widmo?
To blady młodzieniec o twarzy i szatach białych jak śnieg po nowym roku, z dzikim i zasępionym wzrokiem. Od piersi aż do nóg biegnie mu pąsowa pręga, którą Guślarz porównuje do wstęgi albo sznura korali. Wskazuje ręką na serce.
Dlaczego widmo nie odpowiada?
Nie wiadomo i to jest sedno tej sceny. Guślarz zadaje mu dokładnie te same pytania co poprzednim duchom i nie dostaje niczego. Po trzech przypadkach, w których wina i kara układały się w czytelny system, przychodzi przypadek, którego system nie obejmuje.
Kiedy pojawia się widmo?
Już po zakończeniu obrzędu. Guślarz zdążył rzucić mak i soczewicę dla wszystkich dusz, ogłosić koniec, kazać otworzyć drzwi i zapalić światła — kogut zapiał i minęła północ. Dopiero wtedy zapada podłoga i widmo powstaje.
Dlaczego Guślarz nie potrafi go odprawić?
Bo żaden ze środków nie działa. Próbuje pytania, prośby, rozkazu, stuły, gromnicy i święcenia, a widmo nie znika. Sam przyznaje, że próżno pali i próżno święci — po raz pierwszy i jedyny obrzęd zawodzi.
Jak kończy się utwór?
Bez rozwiązania. Pasterkę wyprowadzają z kaplicy, ona ogląda się za siebie i uśmiecha, a widmo rusza za nią. Ostatnie słowa należą do chóru: gdzie my z nią, on za nią wszędzie, co to będzie.